Түркияның қорғаныс компаниясының акциялары жыл ішінде 264%-ға өсті. Инвесторларды не қызықтырды?
Aselsan қазір қымбатқа түскен әзірлеу кезеңінен жаппай өндіріске өтуде. Өткен жылы оның акциялары 264%-ға өсті. Фото: Aselsan / X
Түркияның қорғаныс және авиация өнеркәсібінен, соның ішінде өнімдер мен қызметтер бойынша экспорт 2025 жылы 10 миллиард доллардан асты. Бұл рекордтық көрсеткіш болды. Жыл ішінде ол 48%-ға өсті. Bloomberg жазуынша, Түркияның қорғаныс өнеркәсібі қарқынды дамып келеді. Түркияның ең ірі әскери электроника өндірушісі Aselsan Elektronik Sanayi Еуропа мен НАТО елдеріндегі келісімшарттар үшін бәсекелесіп жатыр. Оның акциялары жыл ішінде 264%-ға өсті, ал Түркия нарығының негізгі көрсеткіші BIST 100 индексі шамамен 45%-ға өсті. ATLAS Capital компаниясының инвестициялық директоры, CFA Аскар Ахмедов Oninvest басылымында компанияның мұндай өсімге қалай қол жеткізгені және инвесторлар оны қалай бағалауы керектігі туралы жазды.
Модульдік егемендік пен «сандық милар»: Aselsan нарыққа не ұсынады
2025 жылғы 2 қазанда Aselsan нарықтық капитализациясы 1 триллион түрік лирасынан (шамамен 30 миллиард АҚШ доллары) асқан алғашқы түрік компаниясы болды. Компания өңірлік электроника жеткізушісінен жаһандық Tier-1 қорғаныс технологиялық жүйелер интеграторына айналды.
Бұл тек жеке компоненттерді өндірумен ғана шектелмей, барлық технологияны басқаратын күрделі «кілт тапсыруға дайын» жүйелерді жасауды білдіреді. Бұл барлығы Aselsan компаниясының 2024 жылы іске қосқан aselsaneXt әзірлеу бағдарламасы аясында жүзеге асты.
Өзгерістердің ауқымын түсіну үшін прибор тақталарына түймешіктер ғана өндіретін зауыт пен заманауи ұшақтың толық автопилоты мен басқару жүйесін жасайтын компания арасындағы айырмашылықты елестетіңіз.
Aselsan күрделі жабдықтарға арналған толыққанды «сандық ми» жобалайды. Авиацияда ол ұшақтарға ұшқыштың командаларына дәлірек жауап беруге мүмкіндік береді. Бұл сіздің компьютеріңіз ең күрделі тапсырмаларды орындап жатқанда да ешқашан «баяуламайтын» тәрізді. Теңіз флотында және құрлық әскерлерінде компанияның жүйелері әртүрлі жабдық түрлеріне бір-бірімен бірден «байланыс» орнатып, біртұтас жүйе ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді, бұл қауіпсіздік пен сенімділікті арттырады.
Мен мұндай технологиялық секіріс компанияны Boeing пен Lockheed Martin сияқты әлемдік алыптармен теңестіреді деп айтсам, асыра айтқандық болмас деп ойлаймын.
Сонымен қатар, Aselsan жаһандық қорғаныс технологиясы нарығын өзгертіп жатыр. Ұзақ уақыт бойы Raytheon мен Thales сияқты батыс алыптар жаһандық қорғаныс технологиясы саласында үстемдік етті. Алайда енді басқалардың ережелеріне тәуелді болғысы келмейтін жаңа ойыншылар сахнаға шығып жатыр.
Бұрын күрделі технологияны сатып алу ашып көрсетілмейтін смартфонды сатып алуға ұқсайтын: сіз оны пайдаланасыз, бірақ құрылғының «миы»на қол жеткізе алмайсыз және оны өзіңіз жөндей алмайсыз. Aselsan бұл тәсілді өзгертті. Ол «модульдік егемендікті» ұсынады, яғни сатып алушы бағдарламалық кодқа қол жеткізеді және бөлшектерді өз елінде өндіре алады.
Осы ашықтық арқасында Aselsan Азия мен Таяу Шығыс нарықтарынан еуропалық компанияларды ығыстырып жатыр. Ақпан айында компанияның бас директоры Ахмет Акйол Bloomberg-пен сұхбатында биыл кемінде бес жаңа елде өз қатысуын кеңейтуді жоспарлап отырғанын айтты. Оның айтуынша, өткен жылы шетелдік сатылымдар 89%-ға өсіп, 958 миллион долларға жетті, ал жаңа экспорттық келісімшарттар көлемі 2,69 миллиард долларға дейін екі еседен астам артты. Компания 2025 жылғы нәтижелерін ақпан айының соңында жариялайды.
Қазіргі заманғы қорғаныс өнеркәсібі тек танктер мен ұшақтар туралы ғана емес; ол негізінен технология мен жасанды интеллект арасындағы шайқас. Aselsan галлий нитридіне (GaN) негізделген өз микрочиптерін өндіреді. Олардың артықшылығын түсіну үшін ескі қыздыру шам мен заманауи LED шам арасындағы айырмашылықты елестетіңіз. GaN чиптері ескі кремний технологияларына қарағанда 50–65%-ға аз энергия тұтынады. Нәтижесінде осы чиптермен жабдықталған радарлар әлдеқайда алысқа және айқынырақ «көре» алады.
Барлығы «Steel Dome» жүйесі арқылы басқарылады. Бұл – жасанды интеллект негізіндегі «ақылды менеджер». Қауіп туындаса, жүйе оны жоюдың жолын анықтап, адамның көз ілеспейтін 1,5 секундтан да аз уақытта әрекет етеді.
Жаңа кезең
Aselsan қазір ғылыми-зерттеу мен прототиптеуге үлкен қаржы салынған қымбат даму кезеңінен жаппай және жоғары пайда әкелетін өндіріс сатысына өтуде. Осы өзгерістердің негізгі құралы – 1,5 миллиард долларлық жаңа Oğulbey өндірістік кешені, оны компания 2025 жылғы тамызда ресми түрде ашты.
Бұл үлкен автокөлік зауыты көптеген жылдар бойы бірегей қозғалтқышты жобалаумен айналысып, енді құрастыру желісін толық қуатпен іске қосуға дайын тұрғанына ұқсайды. Бұрын компания тек ақша жұмсап келген болса, енді өз жасағанын сатуды бастайды. Компанияға ақша салғандар (акционерлер) үшін бұл тамаша сигнал: жоғары шығындар кезеңі аяқталуға жақын, ал он жылдық инвестициялар өз жемісін беруді бастайды.
Инвесторлар компания туралы не ойлайды?
Қазіргі нарық жағдайы көптеген инвесторларды күтіп көру ұстанымын ұстануға мәжбүр етті. Себебі компания акциялары өте қымбат көрінеді: олардың бағасы соңғы 12 айдағы жылдық пайдадан 70 еседен асып кетті (P/E көрсеткішіне сәйкес).
Акция бағасы қазіргі уақытта шамадан тыс бағаланғандай көрінгенімен, бейресми болжамдар (сондай-ақ «whisper numbers» деп аталатын) нарықтың жинақталған тапсырыстардың қаншалықты тез нақты таза пайдаға айналатынын әлі түсінбейтінін көрсетеді. Компания егемендік технологиялар саласында ірі халықаралық келісімшарттарға ие, мысалы, 2025 жылдың соңында Польшамен 410 миллион долларлық мәміле жасады.
Нәтижесінде, бүгінгі көрінетін жоғары құнына қарамастан, Aselsan-ның алдағы бірнеше жылға арналған ірі көлемдегі ақы төленген тапсырыстары бар, бұл оның нарықтағы орнын алғашқы көзқарастағыдан әлдеқайда мықты етеді. Өткен жылдың алғашқы тоғыз айында компания шамамен 18 миллиард долларлық тапсырыстарды жинады.
Оның табысының басты сыры қарапайым: ол ең озық, бесінші буын технологиясын ұсынады. Aselsan бүкіл процесті тәуелсіз түрде өндіріп, бақылайды — кішкентай жартылай өткізгіш чиптерден (технологияның «миы») бастап ең күрделі жасанды интеллектке негізделген бағдарламаларға дейін. Бұл тәуелсіздік өндірістің санкциялар немесе жеткізушілердің кешігуі салдарынан тоқтап қалмауын қамтамасыз етеді.
Біз компанияның акцияларының келесі екі жылда 40%-дан астам өсетініне күтеміз. Қазір олар арзан болмаса да, компанияның әрі қарай өсуіне мықты қозғаушы күштері бар. Oğulbey 2026 жылдың ортасында өнімдерді жөнелтуді бастайды. Дайын өнімдерді жөнелтудің шыңы 2027 жылы күтіледі.
Дегенмен, инвесторлар ескеруі тиіс бірнеше жайт бар.
Біріншісі – күрделі бухгалтерлік есеп. Түркиядағы жоғары инфляция салдарынан қаржылық есептілік түсініксіз көрінуі мүмкін. Орташа адамға компанияның ісі нашар жүргендей көрінуі мүмкін, тіпті ол шын мәнінде көбірек пайда тауып жатса да.
Сонымен қатар, компанияға өндірісті жалғастыру үшін қазір көп ақша қажет. Егер 2026 жылы жаңа шеберханаларды іске қосу бірнеше айға кешіктірілсе, күтілетін пайда кейінге шегерілуі мүмкін.
Сонымен қатар саяси фактор бар: Aselsan әскери жабдық өндіретіндіктен, ол елдер арасындағы қатынастарға тәуелді. Алайда компания негізгі компоненттерді өзі өндіруді меңгергендіктен, шетелдік жеткізушілерге тәуелділігі айтарлықтай азайды.
Инвестициялық ұсыныс емес
