24 сағатта Еуропада үш ел мөлшерлемені төмендетті: Бұл Трамп тарифіне жауап па?
Швейцария, Швеция және Норвегияның орталық банктері негізгі мөлшерлемелерін төмендетті. Олардың барлығы алдағы уақытта мөлшерлемені тағы да азайтуы мүмкін. Айта кетерлігі, Швейцарияда бұл мөлшерлеме қазірдің өзінде 0%-ға жеткен. Мұндай шешімдер Трамптың сауда саясатына және Иран мен Израиль арасындағы шиеленістің күшеюіне байланысты белгісіздік жағдайында, сақтық танытып отырған өзге реттеушілердің ұстанымдарымен қатты қайшы келеді.
Егжей-тегжейі
Кейінгі бір тәулікте Еуропада бірден үш орталық банк (Швейцария, Швеция және Норвегия) негізгі мөлшерлемелерін 0,25 пайыздық пунктке төмендеткенін Bloomberg хабарлады. Бұл – ақша-несие органдарының Дональд Трамптың күтпеген сауда саясатының салдарларына қарсы жасаған қадамы деп түсіндіреді агенттік.
Швеция банкі (Riksbank) мөлшерлемені 2%-ға, Норвегия банкі (Norges Bank) – 4,25%-ға, ал Швейцария ұлттық банкі (SNB) 0%-ға дейін төмендетті. Барлық үш елдің қаржы реттеушілері болашақта да ақша-несие саясатын жұмсартуға дайын екендерін мәлімдеді. Швейцария ұлттық банкінің басшысы Мартин Шлегель мөлшерлеме теріс мәнге түсіп кетуі мүмкін екенін ескеріп, бұл жағдай экономиканың көптеген секторы үшін қиындықтар тудыруы мүмкін екенін айтты.
Наурызда швейцариялық және швед реттеушілері мөлшерлемені төмендету циклын аяқтадық деген белгі берген еді. Алайда сәуірде Трамп ауқымды сауда баждарын жариялағаннан кейін сарапшылар болжамдарын өзгертіп, пайыздық мөлшерлемелердің төмендейтінін күтті. Ал Норвегия банкі қабылдаған шешім күтпеген жағдай болды: Bloomberg сауалнамасына қатысқан бірде-бір экономист мұндай қадамды болжаған жоқ. Бұл – пандемиядан кейінгі алғашқы пайыздық төмендету.
Неліктен бұл банктер мөлшерлемені төмендетті?
Швейцария, Швеция және Норвегияда пайыздық мөлшерлеменің төмендеуіне себеп болған негізгі фактор – инфляция. Дегенмен, оның көрсеткіштері әр елде әртүрлі.
Швейцарияда тұтыну бағалары мамыр айында бір жыл ішінде 0,1%-ға төмендеп, 2021 жылдың басынан бергі алғаш рет теріс аймаққа түсті. SNB болжамынша, жылдық инфляция орта есеппен 0,2% болады. Трамптың тарифтері мен АҚШ қор нарығындағы тұрақсыздық салдарынан инвесторлар швейцариялық франкты қауіпсіз валюта ретінде көріп, доллардан бас тартуда. Нәтижесінде франк соңғы он жылдағы ең жоғары деңгейге жетті. Бұл да елдегі бағаның төмендеуіне әсер етті.
Швейцария банкі мөлшерлемені 50 базистік пунктке дейін бірден қысқартады деп күткен инвесторлар да болған. Сол себепті шешімнен кейін де франк тағы 0,2%-ға нығайды.
Швецияда жылдың басындағы бағаның уақытша шарықтауынан кейін инфляциялық қысым бәсеңдеді. Бұл реттеушіге экономикаға қолдау көрсетуге мүмкіндік берді, деп мәлімдеді Риксбанк басшысы Эрик Тедеен. Швед кронасы G10 валюталары арасында долларға қатысты 15%-ға нығайып, импорт бағасы арқылы келетін инфляция қаупін төмендетті.
Норвегияда баға өсімі өткен жылы салыстырмалы түрде тұрақты болды, бірақ кейінгі айда негізгі инфляция жылдық мәнде 2,8%-ға дейін түсіп, 2025 жылға арналған болжам 2,2% болды. Бұған дейін наурызда ол 2,7% болады деп күтілген. Биыл инфляция шамамен 3% болады деп болжануда.
Басқа елдерде жағдай қандай?
Bloomberg мәліметінше, осы аптада әлемдік ЖІӨ-нің 40%-ын бақылайтын кемінде 18 орталық банк өз шешімдерін қабылдады немесе қабылдағалы отыр. Дегенмен, көптеген реттеуші әзірге нақты әрекетке барған жоқ. АҚШ Федералды резерв жүйесі, Жапония банкі және Англия банкі өз мөлшерлемелерін өзгертпей қалдырды. Бұған Трамптың тарифтік саясатына байланысты белгісіздік пен 9 маусымдағы сауда баждарына қатысты мораторийдің аяқталу мерзімі себеп болып отыр. Бұл күннен кейін Трамп әлем елдеріне қатысты жаңа сауда шектеулерін енгізуі мүмкін. Алайда кей сарапшылар, соның ішінде Goldman Sachs бас экономисі Ян Хатциус бұл мерзімнің ұзартылуы мүмкін екенін айтады.
Бірақ, АҚШ пен Иран арасындағы ықтимал әскери шиеленіспен қатар, бұл жағдайлар әлемдік нарық үшін белгісіздік туғызуда. Сол себепті көптеген орталық банк әзірге белсенді шаралар қабылдаудан бас тартып отыр.
«Тарифтердің түрлі салдары және еңбек нарықтарының жағдайы Англия банкі мен ФРЖ-ның мөлшерлемені неге баяу төмендетіп жатқанын түсіндіреді. Қазір бұған Ирандағы шиеленіс те қосылып отыр. Құрамында сланец мұнайы көп АҚШ-та энергия бағасының өсуі инфляцияны арттырып, ЖІӨ-ге айтарлықтай кері әсер ете қойған жоқ. Бұл ФРЖ-ға саясатты жұмсартуды қиындатып отыр. Ал мұнай импортына тәуелді Еуропада инфляция өсімі экономикалық баяулаумен қатар жүріп жатыр. Сондықтан пайыздық мөлшерлемені азайту бұл аймақта анағұрлым қисынды шешімге айналды», – дейді Bloomberg сарапшысы Джейми Раш.
