Доллардың жаңа бағыты: сауда соғысы АҚШ валютасын қайда апарады
АҚШ-тың жаңа сауда саясаты мен Дональд Трамптың ФРЖ басшысына қарсы әрекеттері доллардың тағдырына айтарлықтай әсер етті. Ақша бұрын АҚШ-та саясаттан тыс саналса, қазір инвестициялық табыстылық пен тәуекел арақатынасы көбіне саяси тәуекелдермен анықталады. Валюта нарығындағы негізгі құрбан — доллар. Қаржыгер әрі ACI валюталық операциялар комитетінің мүшесі Сергей Романчуктың айтуынша, доллармен 2000-жылдардың басындағы dotcom дағдарысынан кейін болған жағдай қайталануы мүмкін.
Валюта нарығының бөлінетін сәті
Трамптың билікке қайта оралуы тарихта сирек кездесетін оқиғалар тізбегін іске қосты. Қаржы нарығындағы құбылмалылық соңғы рет тек аса ірі дағдарыстар кезінде — 1987 жылғы биржа күйреуі, 2000-жылдардағы dotcom дағдарысы және 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысында байқалған деңгейге жетті.
Бірақ ол кездерде бұл құбылмалылықтың себебі ішкі экономикалық немесе нарықтық мәселелер болатын. Қазір АҚШ президентінің саналы түрде өз саяси бағдарламасы аясында жүргізіп отырған арнайы шаралар себеп болып отыр.
Бұл бағдарлама жаһанданудан бас тарту мен оқшаулануға негізделген, яғни АҚШ экономикасын әлемнен тәуелсіз ету мақсаты қойылған. Бұл бүкіл әлемдік экономиканың құрылымын өзгертеді, өйткені қазіргі жаһандық өсім жаһандануға, еңбек бөлінісіне және АҚШ-тың әлемдік резервтік валютаның эмитенті ретіндегі рөліне сүйеніп келді. Америкалық қор нарығы — капитал тартудың және экономикалық өсімді қолдайтын инфрақұрылымның негізгі құралы еді. Ал ФРЖ ақша-несие саясатын инфляцияны бақылауда ұстап, жұмыссыздықты азайту мүддесімен жүргізетін.
АҚШ 2 сәуірде барлық импортқа 10% кедендік салық және қосымша айна тәріздес жауапты баждар енгізетінін жариялаған соң валюта нарығындағы жағдай түбегейлі өзгерді.
АҚШ доллары ұзақ уақыт бойы «тыныш айлақ» ретінде қабылданатын. Алайда ол осал емес деп есептелгенімен, 3 сәуірде Bloomberg Dollar Spot Index — доллардың швейцар франкі, иена, еуро және басқа 10 жетекші валютаға қатысты бағасын көрсететін индекс — 2,1%-ға құлдырады. Бұл 2005 жылы осы индекс іске қосылғаннан бергі ең үлкен күндік құлдырау. Сәуір айының басынан бері доллар индексі (DXY) 4,5%-дан астам, ал жыл басынан 8%-дан астам жоғалтты.
Сонымен қатар, доллар мен тәуекелді активтер мен облигациялар арасындағы дәстүрлі байланыстар да бұзылды. Бұрынғыдай емес: әдетте доллар күшейсе — тәуекелді активтер арзандайтын, облигациялар қымбаттап, олардың кірістілігі төмендейтін. Қазір бұл байланыстар үзілді, өйткені АҚШ доллары да, АҚШ қазынашылық облигациялары да енді инвесторлар үшін абсолютті сенімді актив емес.
Бұл сенімнің бұзылуынан болады. Егер нарық Трамптың жаңа сауда саясаты АҚШ-тың сауда тапшылығын азайтады деп сенсе, доллар күшеюі тиіс еді. Бірақ керісінше — ол әлсіреді.
Америкалық экономиканы және саяси режимді қабылдаудың өзгеруі — тұрақты, технологиялық даму кезеңінен фискалдық еркіндік пен протекционизмге, саяси тұрақсыздыққа өтуі — жаһандық инвестициялық басымдықтарды түбегейлі өзгертті.
Соның салдарынан доллар шетелдік инвесторлар америкалық активтерден шыға бастаған соң, ұзақ мерзімді «аю» трендінің басында тұрған болуы мүмкін.
Қазір нарықтағы негізгі күтулер «айна» тәрізді салықтардың көпшілігі жойылады деген үмітке тіреліп отыр. Әзірге Трамп оларды ондаған елге үш айға ғана тоқтатып отыр, бірақ бұл Қытайға қатысты емес.
АҚШ-тың жаңа әкімшілігі ұсынған даму стратегиясы мен шешімдерінің сапасы әлемдегі ең ірі экономика деңгейіне сай келмейді. Нарық олардың әрекеттерін ақтап, күрделі теориялар құруға тырысуда, бірақ бұл теориялар шындыққа қарама-қайшы келеді.
Мақсат пен шешімнің үйлеспеуі
АҚШ әкімшілігі үшін ең маңызды міндеттердің бірі — мемлекеттік қарыз бойынша төлем жүктемесін азайту (қазіргі көлемі шамамен $36 трлн). Осы мақсатқа жету үшін тактикалық қадамдардың бірі — долларлық пайыздық мөлшерлемелерді төмендету. Мөлшерлемелер төмен болған сайын, жаңа қарыздарды өтеу арзандай түседі.
Алайда енгізілген кедендік баж салықтары АҚШ-та бағаның өсуіне алып келеді, сондықтан ФРЖ ақша-несие саясатын жеңілдетуді тоқтатуға мәжбүр болды. Сонымен қатар шетелдік инвесторлардың өз активтеріне деген сенімі әлсіреп, ұзақ мерзімді облигациялардан құтылуға итермелеуде — бұл олардың кірістілігін арттырып отыр.
Сол себепті менің ойымша, АҚШ-тың 10 жылдық қазыналық облигацияларының кірістілігінің 4%-дан 4,5%-ға, ал 30 жылдық облигациялардың кірістілігінің 4,5%-дан 4,9%-ға дейін көтерілуі АҚШ Қаржы министрі Скотт Бессенттің президент Дональд Трампты басқа елдерге қатысты «айна баждарын» 90 күнге шегере тұруға көндіруге көмектескен аргументтердің бірі болды.
Бұл шешім нарықты сәл тыныштандырды. Бірақ мәселе шешілген жоқ: барлық импортқа базалық кедендік баж күшінде қалып отыр, ал Трамппен сауда туралы келіссөздер жүргізгісі келетін елдердің кезегі ұзақ. Бұл бірнеше айға емес, бірнеше жылға созылатын келіссөздер процесін білдіреді, ал Трамп өз шешімдерін бірнеше күн ішінде өзгертіп жіберуі мүмкін.
Сонымен қатар Трамп ФРЖ төрағасы Джером Пауэллға қарсы шабуылын қайта бастады. Ол пайыздық мөлшерлемелерді инфляцияға әсер ететін нәтижелерді күтпей-ақ, дереу төмендетуді талап етуде. Трамп қазіргі уақытта мемлекеттік ведомстволардан екі шенеунікті жұмыстан босату туралы сот істерін осыған прецедент ретінде қолдануға тырысуы мүмкін. Бұл оған ФРЖ басшысын қызметінен босатуға жол ашуы ықтимал. Егер бұл орын алса, онда ФРЖ АҚШ үкіметінің тікелей ықпалынан тәуелсіздігін жоғалтады. Бұл жағдай шетелдік инвесторлардың АҚШ қаржы жүйесіне және долларына деген сенімін тіпті төмендетуі мүмкін.
Алда не болуы ықтимал
Алдағы уақытта АҚШ облигацияларының кірістілігі қандай болатынын болжау қиын. Өйткені оған бірден бірнеше фактор әсер етуде. Инфляцияның өсуі ФРЖ-ны қысқа мерзімді мөлшерлемелерді жоғары деңгейде ұстауға мәжбүрлейді — бұл кірістілікті арттырады.
Ал сауда соғыстарының кесірінен АҚШ пен бүкіл әлем рецессияға ұшырауы мүмкін деген қауіп, керісінше, рецессия басталған жағдайда мөлшерлемелердің төмендеуін талап етеді. Бұдан бөлек, АҚШ үкіметі шетелдік инвесторларға, әсіресе қарсылас мемлекеттерге қатысты стандарттан тыс шаралар қабылдауы мүмкін деген қауіп (мысалы, инвестор Рэй Далио капитал қозғалысын бақылауға алу мүмкіндігін жоққа шығармайды) — кірістілікті қайтадан өсіреді.
Босап қалған кеңістікті басқа валюталар иелене бастады: еуро мен иена сияқты тұрақтылықты қалайтын инвесторлар үшін қайтадан өміршең балама ретінде мойындалды. Орталық банктердің резервтерінің маңызды құрамдасына айналған алтынның бағасы да өсіп жатыр. Бұл қатардан қытайлық юань ерекшеленеді — мүмкін, Қытай үкіметі сауда соғысы аясында юаньды әдейі әлсіретіп отырған шығар. Бұл – ерекше, қолмен басқарылатын жағдай.
Германия үкіметінің инфрақұрылым мен қорғаныс өнеркәсібіне инвестиция салу үшін 200 миллиард еуро көлемінде қарыз тарту бағдарламасы АҚШ-тан тыс инвестициялық мүмкіндіктер береді.
Ақша енді саясаттан тыс емес
Бұрын ақша саясаттан тыс болады деп есептелетін. Инвесторлар үшін тиімділік басты орында тұратын. Бірақ қазір табыс пен тәуекелдің арақатынасы көбіне саяси қауіптермен анықталуда. Бұл бұған дейін тек дамушы нарықтарға ғана тән болатын.
Алайда кенеттен ең дамыған нарықтың өзінде саяси тәуекелдер бірінші орынға шықты. Қазір ақша ағымдарын анықтайтын басты фактор — дәл осы.
АҚШ ұзақ жылдар бойы өзінің бюджет және сауда тапшылығын шетелден келетін капитал ағыны есебінен жауып келді. Енді АҚШ бұл артықшылықтан саналы түрде бас тартып отыр — әлемдік резервтік валютаның эмитенті ретінде.
Бұл артықшылық неде? Мемлекет өз валютасында дефолт жарияламайды, себебі ол қажет болған жағдайда доллар басып шығара алады. Бұл жағдайда басты мәселе — доллардың «құны», яғни инфляция деңгейі мен шетелдік инвесторлар үшін айырбас бағамы. Резервтік валютаның статусы осы құндылықтың төмендемейтініне сенім беретін.
АҚШ бюджет тапшылығын азайта ала ма? Мемлекеттік басқару тиімділігі департаментінің (DOGE) шығыстарды азайту шаралары жүйесіз, ретсіз және қаржылық тұрғыда елеусіз.
Трамп енгізген кедендік баждар ше? Олар да бұл мәселені шеше алмайды. Себебі баждардан түсетін кіріс көлемі жүздеген миллиард доллармен есептелгенімен, ол мөлшер баж ставкаларының деңгейіне және сауда құрылымының өзгеруіне байланысты. Оның үстіне Трамп сайлауалды уәдесіне сәйкес салықтарды азайтуы тиіс.
Сауда тапшылығы азая ма? Бұл да екіталай. Себебі АҚШ-тың одақтастарына жасаған «сауда шабуылынан» кейін сол елдердің тұрғындары америкалық тауарларды сатып алудан бас тарта бастады. Ал ішкі өндіріс арқылы импортты тез арада алмастыру мүмкін емес.
Демек, АҚШ-тың алдағы уақытта бюджет пен сауда тапшылығында өмір сүруі, шетелдік капиталдың кетуі және акция нарығының «аюлы кезеңіне» тап болуы әбден мүмкін. Мұндай жағдай доткомдар дәуірінің соңында да болған — доллардың индексі DXY сол кезде үш жылда 33%-ға төмендеген еді (2002–2005 жж.).
Егер АҚШ-тағы саяси жағдай түбегейлі өзгермесе, алдағы бірнеше жылда дәл осындай ауқымды өзгерістер болуы мүмкін.
Алайда бір нәрсені есте сақтау керек: валюта бағамын болжау — нақты ғылым емес. Алда не болатынын ешкім нақты білмейді. Сондықтан бұл мақалада жазылғандарды сауда жасауға арналған кеңес деп қабылдаудың қажеті жоқ.
