«Адамдар болашақты болжауға тырысып, уақыттарын жоғалтады»: Питер Линчтің сұхбатынан
Атақты инвестор Питер Линч — 1977–1990 жылдары Fidelity Magellan қорын басқарып, оған рекордтық табыстылық әкелген менеджер — ұзақ үзілістен кейін The Compound and Friends подкастында үлкен сұхбат берді.
Линч 1960-жылдардың соңында Fidelity Investments компаниясында тағылымгер әрі аналитик ретінде мансабын бастаған. Бірнеше жылдан соң ол Magellan қорын басқарып, компания тарихындағы ең жас басқарушының бірі атанды. 46 жасында қордан кеткен соң, ол өзін қайырымдылық пен қаржылық ағартушылыққа арнады. Оның «Питер Линч әдісі» және «Уолл-стритті жеңу» кітаптары жеке инвесторлардың үстел кітаптарына айналды, ал «түсінетін нәрсеге инвестицияла» қағидасы инвестициялық ойлаудың классикасына енді.
81 жастағы Линч сұхбатта ондаған жылдық тәжірибесінен түйген негізгі сабақтарымен бөлісті — неге «нарықта ойнауға» болмайтынын, не үшін болашақты болжау пайдасыз екенін және жеке инвесторлар қалайша Уолл-стритті жеңе алатынын түсіндірді.
Нарықта ойнауға болмайды
Питер Линч ондаған жыл бойы бір қағиданы ұстанып келеді: инвестиция — тек түсінетін нәрсеге. Ол Ritholtz Wealth Management негізін қалаушы Джош Браунмен әңгімесінде әнші Барбра Стрейзандтан түскен бір ескі қоңырауды еске алды. Стрейзанд бірнеше акцияға иелік ететінін, бірақ бұл компаниялардың немен айналысатынын білмейтінін мойындаған.
«Адамдар өте сақ келеді: 50 доллар үнемдеу үшін авиабилеттерді сағаттап салыстырады. Бірақ автобус ішінде естіген бір «қызық» акцияға 10 мың доллар салып жібереді — не істеп жатқанын білмейді. Ал біреу осының бәрін «нарықта ойнау» деп атаған — бұл ең қауіпті етістік», — дейді Линч.
Оның айтуынша, «ойнау» — қауіпті сөз. «Нарықта ойнауға болмайды. Сіз жақсы компанияларды сатып аласыз және олардың немен айналысатынын нақты білуіңіз керек». Линч инвестор әрқашан өз иелігіндегі компанияны 11 жасар балаға бір минут ішінде түсіндіріп бере алуы тиіс дейді — «бұл өседі» деп емес, «бұл бизнестің өсуге нақты негізі бар» деп.
Принциптер ескірмейді
Линч басқарған 13 жыл ішінде Magellan қорының орташа жылдық табысы 29,2% болды. Қор активтері $18 млн-нан $14 млрд-қа дейін өсті.
Оның пікірінше, инвестициядағы табыс формуласы өзгерген жоқ: «Инвестициялық бизнес көп өзгерген жоқ. Біз тек ашық деректер мен байқағыштықты пайдаландық. Amazon, Costco, Walmart — бәрі көз алдымызда тұрған компаниялар еді».
Magellan қорындағы оның алғашқы инвестициясы Taco Bell желісі болды — қарапайым әрі кеңеюге бейім бизнес. Қазір де сол қағидалар өзекті: өзгелерге қызықсыз көрінетін салаларға қарау және әлсіз күйден жақсарып келе жатқан компанияларды іздеу.
Дегенмен Линч нарықтың бір өзгерісін атап өтеді: АҚШ-тағы жария компаниялардың саны 8 мыңнан 3–4 мыңға дейін азайған, өйткені көптеген перспективалы бизнесті ірі жеке қорлар биржаға шықпай тұрып сатып алып қояды.
Нарық құлдырайды — және қайта көтеріледі
Линчтің айтуынша, нарықта үнемі дүрбелеңге себеп табылады, бірақ тарих көрсеткендей, ол әрқашан қалпына келеді. «1982 жылы Dow Jones индексі 777 пункт болған. Содан бері ондаған құлдырау өтті — және әр жолы нарық қайта көтерілді», — дейді ол.
Оның пікірінше, қазіргі АҚШ экономикасы Ұлы депрессия кезеңіндегіден әлдеқайда тұрақты: әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі, жұмыссыздық бойынша төлемдер, нарықтық реттеу және белсенді ФРЖ бар. Бұл механизмдер дағдарыстарды апатқа айналдырмайтын «қорғаныш сақтандырғыштары» іспетті.
Сондай-ақ байлық құрылымы да өзгерді: 1929 жылы американдықтардың тек 1%-ы акция иеленсе, бүгінде 63%-ы өз баспанасына ие және капитал жинайды. Линч мұны экономиканың жетілгенінің белгісі деп санайды: «Біз талай әлсіз президенттер мен конгрестерді бастан өткердік — бәрібір еңсере алдық», — дейді ол.
Болашақты болжауға тырыспаңыз
Линч макроэкономикалық болжамдарға күмәнмен қарайды. «Инвесторлар нарықтағы түзетулерге дайындалып немесе оларды алдын ала болжауға тырысып, әлдеқайда көп ақша жоғалтты — түзетулердің өзінен де көп», — дейді ол.
Ол әзілдеп: «Мен болашақтағы The Wall Street Journal нөмірін алғым келеді, бірақ 81 жыл бойы оған қол жеткізе алмадым», — дейді.
«Адамдар болашақты болжауға тым көп уақыт жоғалтады, бірақ ол бәрібір болжанбайды». Тіпті кәсіби экономистер де жиі қателеседі: «Олар соңғы 11 рецессияның 33-ін болжаған», — дейді Линч мысқылмен.
Оның айтуынша бос болжамдармен айналысқаннан гөрі, нақты деректерге қарау керек: жинақ нормалары, жұмыспен қамту, мұнай бағасы және әлсіз күйден жақсарып келе жатқан салалар.
Егер ақша жақын арада қажет болса — ең консервативті, аз тәуекелді құралдарды таңдаңыз: «Егер үш балаңыз екі жылдан кейін колледжге түссе — ақшаны акцияға емес, ақша нарығы қорларында ұстаңыз».
Жеке инвестор Уолл-стритті жеңе алады
Линчтің пікірінше, жеке инвестор кәсіби мамандардан кем нәтиже көрсете қоймайды: «Қарапайым адам мүмкіндікті дұрыс жерден іздесе, Уолл-стрит сияқты табысқа жете алады».
Көпшілік инвесторлар жоғары бағадағы «шуақты» компанияларды іздесе, Линч ең төмен бағаларға қарайды: «Олардың көбісі — бос қоқыс, бірақ кейбірі — нағыз інжу».
Жеке инвестордың басты артықшылығы — инсайдерлік ақпарат емес, сабыр мен парасаттылық. Ол әр сатып алудың себебін жазып жүруді ұсынады: «Неліктен акция өсуі керек, оған не ықпал етеді — бәрін жазып қойыңыз. Бұл тәртіп қалыптастырады».
Сабыр да маңызды: «Акциялар екі есеге арзандауы мүмкін, бірақ егер неге иелік етіп отырғаныңызды білсеңіз — бұл үрейге себеп емес».
Және ол ең танымал қағиданы еске салады:
«Жеңімпаздарды сату, ал әлсіздерді ұстау — гүлдерді кесіп, арамшөптерді суарумен тең
