«Ең маңыздысы – гиперреалист болу»: Рэй Далионың ақша мен өмір жайлы 12 сабағы
Рэй Далио – америкалық миллиардер, әлемдегі ең ірі хедж-қорлардың бірі Bridgewater Associates-тің негізін қалаушы. Ол Reddit сайтында AMA-сессия (Ask Me Anything – «маған кез келген нәрсені сұра») өткізді. Оған 600-ден астам сұрақ қойылды, бірақ ол тек 21-іне жауап берді. Бастапқыда ол тарихтан алынған заңдылықтар арқылы қазіргі экономиканы түсіндіруді ойлаған. Бірақ сұрақтар көбіне басқаға қатысты болды: ақшаны қалай сақтауға болады, жасанды жады инвестицияға қалай көмектеседі, өмірлік қағидалар қандай.
Oninvest Рэй Далионың ең маңызды ойларын жинап шықты: әртараптандыру және «барлық ауа райына арналған портфель» туралы, доллардың тәуекелі, баламалы активтер, «цифрлық Рэй» атты жасанды жады жобасы және неге қарым-қатынасқа салынған күш кез келген инвестициядан пайдалырақ екені туралы тұстар.
Ақша, портфель және тәуекелдер
Активтер құнының құлдырауынан қалай қорғануға болады?
Активті қорғаудың ең дұрыс жолы – әртараптандыру. Яғни, ақшаны бір жерге емес, түрлі активтерге бөлу керек. Әр ел мен әр компания әртүрлі дамиды: бірі алға шығады, бірі артта қалады. Сондықтан ақшаңызды ең жақсы нәтиже көрсететін жерге салу маңызды. Бірақ нарық бұны алдын ала ескеріп қойғандықтан, ешкім үшін «жеңіл жол» жоқ.
Біздің тұрақсыз әлемде ең тиімді инвестиция – жасанды жадымен алға шығатын компаниялар, нақты активтер (алтын, тауарлар) және жаһандық әртараптандыру. Қарыз құралдарына сенуге болмайды. Негізгі кеңесім: ақшаны дұрыс бөлуді үйреніңіз. Бұл сіздің тәуекеліңізді азайтады, бірақ табысыңызды төмендетпейді.
Рэй Далио
АҚШ-тың қарызы өсіп, облигацияларын ешкім сатып алмаса, инфляция көтерілсе, капиталды қалай қорғауға болады? Мысалы, швейцариялық облигацияға салған дұрыс па?
«Қайда салып үлгеремін?» деп болашаққа ставка жасауға тырыспаңыз. Оның орнына «барлық ауа райына арналған портфель» құрыңыз. Себебі бір жағдай бір активке пайдалы болса, екіншісіне зиян. Экономика өссе – акциялар көтеріледі, төмендесе – құлдырайды. Облигациялар керісінше. Ал алтын көбіне валюта әлсірегенде қымбаттайды.
Рэй Далио
Ақша саясаты мен экономика
Егер ФРЖ инфляция жоғары кезде мөлшерлемені төмендетсе, не болады?
Ондай кезде қысқамерзімді қарыздарға пайыз төмендейді, доллар әлсірейді, әсіресе алтынмен салыстырғанда. Ұзақмерзімді облигациялар кірістілігі сәл өседі, ал акциялар әлсіз нәтиже береді. Бұл инвесторлардың қарыздан қашып, басқа жол іздегенін көрсетеді. Мұндайда стагфляция қаупі күшейеді.
Рэй Далио
АҚШ несие жүйесін құтқару үшін не істеу керек?
Бюджет тапшылығын ЖІӨ-нің шамамен 3%-ына дейін азайту қажет (2024 жылы ол 6,4% болды). Экономика шамамен 3% өсетін болса, бұл қарызды тұрақтандырады. Бірақ бұған жету үшін үш тетікті бірге қолдану керек: мемлекеттік шығынды қысқарту, салықты реттеу және қарыз пайыздарын өзгерту. Егер бір-екі тетікті ғана қолданса, салдары ауыр болады.
Рэй Далио
Алтын, биткоин және жылжымайтын мүлік
Алтын ба, әлде биткоин ба?
Биткоин – ұсынысы шектеулі баламалы валюта. Доллардың көлемі өссе немесе оған сұраныс азайса, ол тартымды болуы мүмкін. Бірақ оның да кемшілігі бар: оны үкімет бақылауы мүмкін, тіпті бір күні жаңа технологиялар арқылы кодын бұзып кетуі ғажап емес. Сондықтан биткоин резервтік валюта бола алмайды.
Алтын – әлемдегі үшінші ең ірі резервтік актив. Қауіп төнгенде үкіметтер де, адамдар да алтынға жүгінеді. Тарихы да сенімді.
Сондықтан менде аздап биткоин бар, бірақ алтын көп. Ең бастысы – құнын сақтайтын активтерге ие болу. Ал қарызы көп елдердің валюталары ұзақ сақталмайды.
Рэй Далио
Жылжымайтын мүлікке көзқарасыңыз?
Жылжымайтын мүлік сенімді инвестиция емес. Себебі оны жылжыту мүмкін емес. Сіз оны алып кете алмайсыз, ал мемлекет салықты оңай сала салады. Сондықтан үлкен өзгеріс кезінде ол капиталды сақтау үшін қолайлы емес.
Рэй Далио
Шешім қабылдау және жасанды жады
Әлем күн сайын өзгеріп жатқанда қалай шешім қабылдау керек?
Менің тәсілім – шешім қабылдау қағидаларын жазып, оны компьютерге енгізу. Осылайша менде «шешім қабылдау машинасы» пайда болды.
Бұл шахмат ойнаған гроссмейстер сияқты: ол бағдарлама жазып, сонымен бірге ойнап, екеуі де күшейеді. Компьютер ақпаратты жылдам, эмоциясыз өңдейді, ал қағидалар нақты әрекет жоспарын береді.
Қазір жасанды жады қолданып жүрмін. Болашақта мұны бәрі қолдана алады деп сенемін. Шешімдерді тек ойда қабылдайтын уақыт өтті.
Рэй Далио
«Цифрлық Рэй» шыға ма?
Иә. Біз қазір бета-тестілеудеміз. Соңғы 35 жылда мен мыңдаған қағидалар жаздым. «Цифрлық Рэй» солардың бәрін қолданады. Ол кез келген адамға кез келген уақытта жауап бере алады.
Рэй Далио
Өмірлік қағидалар
22 жаста өзіңді қалай табуға болады?
Өмір – ашылуларға толы саяхат. Сіз өз табиғатыңызды танып, оны істеріңізбен және қарым-қатынасыңызбен сәйкестендіруіңіз керек. Осы үшін мен жасаған PrinciplesYou деген тегін тест бар. Ол өзіңізді де, қасыңыздағы адамдарды да жақсы түсінуге көмектеседі.
Рэй Далио
Өмірлік серік таңдаудағы кеңесіңіз?
Ең маңызды шешім – серік таңдау. Жаныңызда сізді жақсы көретін, қамқор болатын адам болса, өміріңіз әлдеқайда бақытты әрі нәтижелі болады.
70 жасымда ойланып көрдім: егер біреуін ғана таңдау керек болса – сүйікті іс пе, әлде маңызды қарым-қатынас па? Таңдау қиын болды. Бірақ мен қарым-қатынасты таңдадым. Ең құндысы – өмірлік серігіңізбен байланыс.
Рэй Далио
Өкінетін нәрсеңіз бар ма?
Әрине, қателіктерім көп болды. Бірақ оларды өмірдегі сабақ деп қабылдаймын. Қателіксіз даму болмайды.
Мен мына сөзді ұнатамын: «Өзгерте алмайтынымды қабылдауға сабыр бер, өзгерте алатыныма батылдық бер, ал екеуін ажыратуға даналық бер». Сол үшін қатты өкінетінім жоқ.
Рэй Далио
Сіз идеалистсіз бе, әлде реалистсіз бе?
Мен өзімді гиперреалист санаймын. Себебі шынайылықты түсіну – кез келген мақсатқа жетудің кілті. Тіпті идеалистік мақсаттарға да. Сондықтан ең басты шарт – гиперреалист болу.
Рэй Далио
