Апта жаңалықтары: баж салығы сот дауында, Масктың сәтсіздігі мен Дуровтың жетістігі
АҚШ президенті Дональд Трамп енгізген «кері» баж салығы төңірегінде соттық драма өрбіді — бірі бұл салықтарды жойса, екіншісі бұл шешімді бұғаттады. Осы арада АҚШ президенті болат пен алюминийге салынатын баж салығын көтеретінін мәлімдеді. Ал Илон Масктың SpaceX компаниясы Starship кемесінің үшінші ұшыруында тағы да сәтсіздікке ұшырады. 26–30 мамыр аралығындағы басты жаңалықтарды шолудан оқыңыз.
Трамптың «кері» баж салықтарына тыйым салды, ал екіншісі — бұл шешімді жойды. Трамп мөлшерлемені көтеріп жатыр
АҚШ-тың Халықаралық сауда істері жөніндегі федералдық соты президент Дональд Трамп 2 сәуірде енгізген «кері» баж салығының күшін жойып, олардың қайта қолданылуына тыйым салды. Сот Трамптың бұл шараларды енгізуге құқығы болмағанын мәлімдеді. Себебі ол сілтеме жасаған Халықаралық төтенше экономикалық өкілеттіктер туралы заңда көрсетілген қауіп-қатерлермен бұл шаралар сәйкес келмейді және заң аясынан тыс деп танылды. Алайда бұл шешім соттарда бір тәуліктен аз уақыт қана күшінде болды: Трамп әкімшілігі апелляция беріп үлгерді. Нәтижесінде АҚШ-тың Федералдық апелляциялық соты төменгі инстанция шешімінің күшін уақытша тоқтатты. Енді баж салығына шағымданған компаниялар тобы 5 маусымға дейін өз дәлелдерін жазбаша түрде ұсынуы тиіс, ал Әділет министрлігі оларға 9 маусымға дейін жауап беруі керек. АҚШ әкімшілігі бұл жағдайда төтенше өкілеттіктер туралы заңды дұрыс қолданғанын алға тартуда.
«Экономикалық төтенше жағдаймен бетпе-бет келіп отырғанымызға ешқандай күмән жоқ», — деді Трамптың кеңесшісі Питер Наварро (дәйексөз — Bloomberg). — «Бұдан бөлек, бұл — жаһандық төтенше жағдай. Қытай фентанил уы арқылы миллионнан астам америкалықты өлтірді, ал біз бұл жағдайды тоқтату үшін тиісті шаралар қабылдадық», — деді ол.
Morgan Stanley мен Goldman Sachs сарапшылары соттың баж салықтарын бұғаттау жөніндегі шешімінің салдары шектеулі болатынын атап өтті, себебі Трамп пен оның әкімшілігінің қолында басқа да тарифтік тетіктер бар. «Ертең де кешегі тариф деңгейін көруіміз әбден мүмкін, өйткені әкімшілік оларды қайта енгізуге құқықтық негіздердің жетерлік санын иеленіп отыр», — деді Morgan Stanley-дің сарапшысы Майкл Зисас (Bloomberg TV-ге берген сұхбатында). Goldman Sachs сарапшысы Алек Филлипс клиенттерге арналған жазбасында: «Бұл шешім әкімшіліктің тарифтік саясатына соққы болды әрі белгісіздікті күшейтеді, бірақ, үлкен ықтималдықпен, АҚШ-тың негізгі сауда серіктестерінің көбі үшін түбегейлі нәтижені өзгертпейді», — деп жазды.
Жұмада Трамп Truth Social желісінде Қытай алдын ала жасалған сауда келісімінің шарттарын бұзды деп мәлімдеді. Алайда ол нақты қандай шарттар екенін ашып айтпады. Кейінірек United States Steel зауытына барған сапарында болат пен алюминийге салынатын баж салығын 25%-дан 50%-ға дейін көтеретінін жариялады. Truth Social парақшасында бұл шараны 4 маусымнан бастап іске асыратынын нақтылады. Бұл америкалық металлургиялық компаниялардың акцияларының постмаркеттегі күрт өсуіне себеп болды. Мысалы, Cleveland-Cliffs акциялары 33%-дан астам, Nucor Corp. – 13,4%, Steel Dynamics – 11,7%, ал Olympic Steel акциялары 10,5%-дан жоғары өсті.
Апта кездесуі: Дональд Трамп ФРЖ төрағасымен кездесті.
АҚШ Федералдық резерв жүйесінің хабарлауынша, ФРЖ төрағасы Джером Пауэлл 29 мамырда Дональд Трамппен «президенттің шақыруы бойынша» кездескенін хабарлады. Бұл — Трамптың Пауэллді қызметінен босатамын деп жария түрде мәлімдегенінен кейінгі олардың алғашқы жеке кездесуі.
ФРЖ мәлімдемесіне сәйкес, Пауэлл президентпен экономикалық үрдістерді, оның ішінде өсім, жұмысбастылық және инфляцияны талқылаған. Алайда ол ақша-несие саясатына қатысты ешқандай болжам айтпаған, тек оның болашақ бағыты экономикадан түсетін деректерге толықтай тәуелді болатынын жеткізген. «Шешімдер тек мұқият, объективті және саясиландырылмаған талдау негізінде қабылданады», — делінген АҚШ реттеушісінің ресми релизінде.
Ақ үй бұл кездесуді растады және ФРЖ ұсынған мазмұнды «дұрыс» деп атады. Алайда Ақ үйдің баспасөз хатшысы Каролин Левитт журналистерге Трамптың Пауэллге: пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуден бас тарту АҚШ-ты Қытай және өзге елдермен салыстырғанда қолайсыз жағдайға қоятынын айтқанын жеткізді.
Yahoo Finance еске салғандай, 7 мамырда өткен баспасөз конференциясында осы порталдың тілшісі Пауэллден: «Экономикадағы белгісіздік жағдайында неге президентпен кездесу бастамасын өзіңіз көтермедіңіз?» — деп сұраған. Сонда Пауэлл: «Мен ешқашан президентпен кездесуді сұрамадым және ондай өтініш білдірмеймін де. Бұл үнемі керісінше жүреді — егер президент кездескісі келсе, өзі хабар береді», — деп жауап берген.
Апта мәмілесі: Павел Дуровтың Telegram-ы және Илон Масктың жасанды интеллекті
Павел Дуровтың Telegram мессенджері және Илон Масктың xAI компаниясы Telegram-ға жасанды интеллект Grok-ты біріктіру туралы келісімге келді, деп хабарлады Дуров 28 мамырда (жазба Telegram-арнасында жарияланды). Оның айтуынша, «нарықтағы ең үздік ЖИ технологиясына» қолжетімділік осы жазда барлық Telegram пайдаланушыларына беріледі. «Біз Илон Маскпен бір жылдық келісім жасадық — Grok жүйесін xAI-ден Telegram-ның барлық нұсқасына енгізіп, оны миллиардтан астам адамға жеткіземіз», — деді Дуров.
Келісім аясында Telegram $300 млн қолма-қол қаржы мен xAI капиталының бір бөлігін, сондай-ақ мессенджер платформасы арқылы ресімделген Grok жазылымдарынан 50% табыс алуға тиіс еді. Алайда Маск Дуровтың жазбасына Х (бұрынғы Twitter) желісінде: «Келісімге қол қойылған жоқ», — деп пікір қалдырды. Бұған Дуров: «Дұрыс. Негізгі уағдаластық бар, бірақ формальді рәсімдер аяқталған жоқ», — деп жауап берді. Telegram-мен байланысты TON криптовалютасы Масктың мәлімдемесінен кейін құлап, ал Дуровтың жауабынан кейін 11% өсті.
Келесі күні Дуров Telegram бес жылдық, 9% мөлшерлемелі конверттелетін облигацияларды $1,7 млрд көлемінде орналастырғанын хабарлады. Алайда оның $950 млн-нан астамы — ескі қарыздарды ауыстыру: инвесторлар 2026 жылдың наурызында өтелетін бұрынғы облигацияларын жаңасына ауыстырды. Bloomberg жазуынша, инвесторлар жаңа облигацияларды Telegram IPO-ға шыққан жағдайда 20%-дық жеңілдікпен акцияға айырбастай алады. Дуров инвесторлардың қызығушылығы «феноменалды» болғанын және бастапқы $1,5 млрд көлемінен кеңейтуге шешім қабылдағанын айтты.
Апта сәтсіздігі: SpaceX үшінші рет қатарынан Starship-ты сәтсіз ұшырды
28 мамырда Илон Масктың SpaceX компаниясының Starship ғарыш кемесінің сынақтық ұшырылымы сәтсіз аяқталды. Кеме бөлінгеннен кейін оның бірінші сатысы жарылып кетті, ал екінші сатысында отын ағып, басқару жүйесі істен шығып, атмосфераға енген кезде жарылып кеткен. SpaceX бұл жолы Super Heavy зымыран үдеткішін қайта пайдалануға тырысты — бұл Маск құруға тырысып жатқан қайта қолданылатын зымыран жүйесі үшін өте маңызды қадам. Алайда бұл саты Мексика шығанағына қонбас бұрын онымен байланыс үзілген.
Starship ұшырылым кезінде жойылуы — бұл SpaceX үшін қатарынан үшінші сәтсіздік, бұл Илон Масктың ғарышты бағындыру жолындағы амбициялық мақсаттарына тосқауыл болып отырған күрделі қиындықтарды айқындайды, деп жазды Bloomberg. Бұл миссия Масктың зымыраны келесі жылы-ақ Марсқа жүк тасуға дайын деген бірнеше рет қайталанған мәлімдемелерін күмән астында қалдырды, деп жазады агенттік.
«Бұл SpaceX үшін елеулі кері қадам. Көпшіліктің көкейінде «компания өз қарымын жоғалтқан жоқ па?» деген сұрақ туындай бастаған секілді, — деді Америкалық кәсіпкерлік институтының аға ғылыми қызметкері Тодд Харрисон. — «Мәселе сәтсіздіктерде емес, олардың ұшу кезеңінің ерте сатысында — сынақтың негізгі мақсаттарына жетпей жатқаны».
Ал Маск (ол осы аптада Мемлекеттік басқару тиімділігі департаментінен — DOGE — кеткен болатын) X әлеуметтік желісіндегі жазбасында Starship ұшу ұзақтығы мен жылу қорғаныс жабынының беріктігін мақтады. «Талдауға қажетті көп құнды дерек жиналды», — деп жазды ол.
Апта дәйексөзі: Дональд Трамп Гарвардқа шетелдіктерді қабылдау туралы
«Меніңше, [Гарвард] шетелдік студенттерге 31 емес, 15 пайыздық шектеу керек. Бізде Гарвардқа және басқа да оқу орындарына түскісі келетін азаматтар бар, бірақ олар шетелдіктердің оқуына байланысты түсе алмай жатыр», — деді АҚШ президенті Дональд Трамп, әлемдегі беделді университеттердің біріне шетелдік студенттерді қабылдауға қатысты пікірінде.
22 мамырда АҚШ-тың ішкі қауіпсіздік министрі Кристи Ноэм Гарвард университетінен шетелдік студенттерді қабылдау лицензиясын қайтарып алды. Бұл туралы ол X (бұрынғы Twitter) желісінде: «зорлық-зомбылықты, антисемитизмді қолдағаны және Қытайдың Коммунистік партиясымен ынтымақтасқаны үшін» деп жазды. Қазіргі таңда Гарвард бұл шешімді қайта қарату үшін Бостондағы федералдық сотта күресіп жатыр. Университет сот арқылы бұл тыйымды уақытша тоқтата алды.
Шетелдік студенттерді қабылдауға тыйым салумен қатар, федералдық билік университеттің $2,2 млрд-тан астам ғылыми-зерттеу қаржысын бұғаттап, жаңа гранттар бөлуді уақытша тоқтатты.
Осы жағдайда Гарвард және басқа да америкалық университеттер өз қызметін қаржыландыру үшін салық салынатын облигациялар шығара бастады. Бұл — федералдық қаржыландырудың қысқаруы мен салықтық жеңілдіктерден айырылу қаупіне қарсы жасалған әрекет. Сәуірде Гарвард $750 млн облигация орналастырды. Дәл осындай көлемдегі бонды мамырда MIT-те шығарды. Йель университеті — $400 млн облигация шығарды.
Апта есебі: Nvidia мен оның басшысы Дженсен Хуанг ЖИ нарығындағы жағдайды нақтылады
Осы аптада Nvidia 2026 қаржы жылының бірінші тоқсандық есебін жариялады — нәтижелері сарапшылар күткеннен асты. Тоқсандық табыс бір жыл ішінде 69%-ға өсіп, $44,1 млрд-қа жетті (нарық $43,3 млрд болады деп болжаған). Бір акцияға шаққандағы түзетілген пайда $0,81 болды. Өсімнің негізгі драйвері дата-орталықтар сегменті болды: бұл бағыттағы табыс бір жылда 73%-ға өсіп, $39,1 млрд-ты құрады.\
Нарық үшін тек есептің өзі ғана емес — ол жалпы ЖИ саласының дамуын көрсететін өзіндік индикатор саналады, сондай-ақ Nvidia компаниясының бас директоры Дженсен Хуангтың сұхбаты да қызығушылық тудырды. Ол Bloomberg-ке берген сұхбатында Қытайдағы ЖИ саласындағы бәсекелестер америкалық компаниялар кеткеннен кейін босап қалған нишаны иемденіп, өндіріс қуаттарын жылдам арттырып жатқанын айтты. Мәселен, Huawei қазір «толыққанды ойыншыға» айналған және жыл сайын технологиялық мүмкіндіктерін еселеп арттырып келеді. Huawei-дің жаңа ЖИ чипі өнімділік жағынан Nvidia H200 чипіне жақындап қалды.
АҚШ енгізген экспорттық шектеулерге байланысты Nvidia тіпті жеңілдетілген H20 чипін де Қытайға жеткізе алмай отыр. «Қытай нарығының маңызын елемеуге болмайды — ол ЖИ зерттеушілерінің ең ірі орталығы», — деді Хуанг. Оның ескертеуінше, осы шектеулердің салдарынан компания осы тоқсанда $8 млрд-қа дейін табыстан айырылып қалуы мүмкін.
