Апта жаңалықтары: Израиль мен Иран конфликті, Dreamliner апаты, Meta-ға маман керек
13 маусым, жұма күні таңертең Израиль Иранның ядролық және әскери нысандарына ауқымды әуе соққыларын жасады. Бұған жауап ретінде Иран еврей мемлекетінің аумағына дрондар мен баллистикалық зымырандар жіберді. Осы аптада сондай-ақ Boeing 787 Dreamliner ұшағының алғашқы апаты тіркелді. Ал жасанды интеллект саласында Meta компаниясының бас директоры Марк Цукерберг ілгерілеу үшін арнайы топ жасақтап жатқаны белгілі болды. 9–13 маусым аралығындағы басты жаңалықтарды шолуымыздан оқи аласыз.
Таяу Шығыстағы әскери шиеленіс: Израиль мен Иран конфликті
13 маусым, жұма күні таңертең Израиль Иранға әуе соққыларын жасады. Ресми мәлімет бойынша операцияның мақсаты — елдің ядролық және әскери нысандары, оның ішінде Натанз қаласындағы уран байыту зауыты мен Исфахандағы Фордо жерасты нысаны болған. Израиль шабуылы кезінде Иран Қарулы күштері Бас штабының бастығы, генерал-майор Мохаммад Багери, Ислам революциясы сақшылары корпусының басшысы, генерал-майор Хосейн Салами, аятолла Әли Хаменейдің кеңесшісі және ирандық ядролық бағдарлама жөніндегі басты келіссөз жүргізушілердің бірі Али Шамхани қаза тапты. Сонымен қатар кемінде алты ирандық ядролық физик мерт болғаны хабарланды. Израильдің шабуылы кезінде Иран армиясының бас қолбасшысы, генерал-майор Мохаммад Багери, Ислам революциясы сақшылары корпусының басшысы, генерал-майор Хосейн Салами, аятолла Әли Хаменейдің кеңесшісі және ирандық ядролық бағдарлама жөніндегі басты келіссөз жүргізушілердің бірі Али Шамхани қаза тапты. Сонымен бірге кемі алты ирандық ядролық физик қаза тапқаны хабарланды.
Жауап ретінде Тегеран Израильге жүздеген баллистикалық зымырандар мен дрондар жіберді. Шабуылдың нысаналары ретінде еврей мемлекетінің әскери және әуе базалары таңдалған. Израиль тарапының дерегінше, жұма күні Астана уақытымен 03:00-де Иран жасаған шабуылдың салдарынан кемі 17 адам жарақат алған. Ал Иранның мемлекеттік БАҚ-тарының хабарлауынша, Израиль соққыларының салдарынан 78 адам қаза тауып, 329 адам жараланған.
Нарықтардың ахуалы
Нарықтар Азиядан Америкаға дейін жаппай құлдырады. S&P 500 индексі күн қорытындысы бойынша 1%-дан аса төмендеп, апталық өсімді толық жойды, деп жазады Bloomberg. Ең қатты құлдыраған сектор — әуе тасымалы, себебі Израиль үстіндегі әуе кеңістігі жабылды. Жұма күнгі сауда қорытындысы бойынша EasyJet акциялары 2,72%, British Airways иесі IAG — 3,68%, Lufthansa — 2,77% құлдырады. Carnival мен Norwegian Cruise компанияларының котировкалары шамамен 5% қысқарса, Royal Caribbean Cruises құнды қағаздары 2,9% құлдырады.
Иранға соққы жасалғаны туралы хабарламадан кейін мұнай бағасы бір сәтте 13%-дан астам шарықтады. Иран Парсы шығанағындағы мұнай экспортындағы маңызды бағыт — Ормуз бұғазының бір бөлігін бақылайды. Осы аймақта мұнай жеткізудің үзілуі Brent маркалы мұнайдың бағасын бір барреліне $120-ға дейін көтеруі мүмкін. Егер жеткізу қиындықтары жыл соңына дейін жалғасса, мұнай бағасы 2008 жылғы тарихи рекордты жаңартып, $150-ден асып кетуі мүмкін, дейді ING Groep NV компаниясының шикізат стратегиясы бөлімінің басшысы Уоррен Паттерсон.
Қорғаныс активтерінің бағасы өсті. COMEX биржасында алтын 1,5%-ға қымбаттап, унциясы $3452,6 болды — бұл соңғы екі айдағы максимум. «Трейдерлер қауіпсіз орын іздеуде», — деді Reuters агенттігіне Торонто қаласындағы Corpay компаниясының бас нарықтық стратегi Карл Шамотта.
Конфликттен кім ұтуы мүмкін?
MarketWatch қорғаныс саласындағы үш компанияның — Archer Aviation, Rocket Lab және Axon Enterprise қағаздарын атап өтті. Басылымның жазуынша, бұл компаниялар Таяу Шығыстағы жағдайдың ушығуынан ұтысқа ие бола алады. Олар iShares US Aerospace & Defense ETF индекс қорында табысы ең жылдам өсіп жатқан компаниялар қатарында.
Жұма күні басқа да қорғаныс компанияларының қағаздары өсті. Сауда сессиясы барысында Lockheed Martin акциялары 3,66%, RTX — 3,34%, ал L3Harris — 2,64% көтерілді. Швецияның Saab концернінің акциялары 2,82%, Германияның Rheinmetall компаниясы — 2,72% көтерілді.
Бұл туралы тағы қандай мәлімет бар?
— «Жарияланбаған соғыс: Израильдің Иранға үлкен ауқымды шабуылы не нәсреге әкелуі мүмкін?» атты материалында шығыстанушы Руслан Сулейманов екі жауласушы ел арасындағы конфликттің жаңа кезеңі тек Израиль мен Иран үшін ғана емес, салдары алысқа жетуі мүмкін екенін жазады.
— АҚШ пен Иран арасындағы келіссөздердің бесінші раундынан кейін шығыстанушы Никита Смагин Oninvest басылымына «Урандық дипломатия: Иран неге ядролық келіссөздерде АҚШ-тан басым түсіп жатыр?» атты материал жазды. Онда тараптар әлі шеше алмаған негізгі мәселелер туралы айтылған — Иран уран байытуды жалғастыра ала ма және АҚШ қандай санкцияларды алып тастауға дайын?
— Oninvest журналисі жүргізген «Акциялар құлдырауда, газ қымбаттауда: Иран мен Израиль арасындағы шиеленіс нарықты дүр сілкіндірді» атты онлайн-шолу конфликттің өршу барысын және оған нарықтың жауабын егжей-тегжейлі сипаттады.
Қираған арман: Boeing 787 ұшағының алғашқы апаты
12 маусым күні Ахмадабад–Лондон бағыты бойынша ұшып шыққан Air India әуе компаниясының Boeing 787 Dreamliner ұшағы әуеге көтерілсімен бірден апатқа ұшырады. Ұшақ медициналық колледждің жатақханасына құлады. Ұшақ бортында 242 адам болған. Тек бір жолаушы ғана аман қалды. Жалпы қаза тапқандар саны 290-ға жетті, олардың арасында жердегі адамдар да бар.
Бұл Dreamliner моделі шыққалы бері орын алған алғашқы ірі апат болды, деп хабарлайды Bloomberg. Апаттан кейін Нью-Йорк қор биржасындағы сауда ашылған сәтте Boeing акциялары 5,9% құлдырады — бұл соңғы екі айдағы ең үлкен құлдырау. Күн соңында 4,8% жоғалтты. Ал бір апта ішінде компания қағаздары шамамен 5% жоғалтты.
Dreamliner — Boeing компаниясы үшін табыстың ең маңызды көзі, деп жазады Bloomberg. Бүгінгі таңда әлем бойынша 1148 Boeing 787 ұшағы қолданылып жатыр, олардың орташа жасы — 7,5 жыл, деп хабарлайды Cirium деректері. Ең ірі оператор — 86 ұшағы бар жапондық ANA Holdings Inc. Одан кейінгі орында United Airlines пен American Airlines тұр. Мамыр айында АҚШ президенті Дональд Трамптың Таяу Шығысқа сапары барысында Qatar Airways қосымша 130 Boeing 787 ұшағына тапсырыс берді.
Бұл туралы тағы қандай мәлімет бар?
Oninvest тілшісі Владислав Осипов «Dreamliner-дің алғашқы адам шығыны болған апаты: бұл Boeing флагманы үшін нені білдіруі мүмкін?» атты материалында инвесторлардың Boeing-ке деген көзұарасына қалай әсер етуі мүмкін екенін жазды. Ұшақ апаты Париж әуе көрмесінің басталуына бірнеше күн қалғанда болды. Boeing бас директоры Келли Ортберг бұл шараға қатысудан бас тартты, деп жазды WSJ.
Апта мәмілесі: АҚШ пен Қытай не туралы келісімге келді?
Осы аптада Лондонда АҚШ пен Қытай арасында сауда келіссөздері өтті. Тараптар Қытайдың сирек жер металдары мен неодим магниттерін жеткізуді қайта бастайтынына, ал АҚШ Қытай студенттеріне арналған виза шектеулерін алып тастайтынына келісті. Келіссөз нәтижесінде Қытайдан АҚШ-қа тасымалданатын тауарларға салынатын соңғы кедендік баж салығы 55%-ды, ал АҚШ тауарларына Қытайда — 10%-ды құрайтын болды.
Келіссөздерден кейін Трамп Truth Social желісінде мәміле жасалғанын, алайда оны әлі өзі мен ҚХР төрағасы Си Цзиньпиннің мақұлдауы қажет екенін жазды.
Мамыр айында Қытайдың АҚШ-қа экспорты 34% құлдырады. Си Цзиньпин асыра көрсетілмеген, бірақ стратегиялық жағынан маңызды жеңіске қол жеткізді: келіссөздер процесі Қытайға уақыт ұтып, жаңа баж салығы мен технология саласындағы шектеулер қаупін азайтуға көмектесіп отыр, деп хабарлайды Bloomberg.
Nebius Ұлыбританияның ЖИ егемендігін қамтамасыз етпек
Аркадий Воложқа тиесілі Nebius Ұлыбританияда Nvidia Blackwell Ultra платформасына негізделген ірі графикалық процессорлар кластерін орнатады. Осылайша, Ұлыбритания Nebius-тің жасанды интеллект кластері орналасқан жетінші елге айналды. Бұған қоса, компанияның Еуропада, АҚШ-та және Таяу Шығыста да нысандары бар. Бұл Nebius-ті әлемдегі ең ірі тәуелсіз ЖИ инфрақұрылымын әзірлеушілердің біріне айналдырып отыр.
Киир Стармер үкіметі биылғы жылдың басында 2030 жылға дейін елдің есептеу қуатын 20 есе арттыру жоспарын жариялаған болатын.
Апта дәйекөзі: Илон Маск Трамптан кешірім сұрады
«Өткен аптада @realDonaldTrump туралы жазған жазбаларым үшін өкінемін. Олар тым артық болды» — деп жазды миллиардер Илон Маск X желісінде.
Илон Маск Трампты сынағаны үшін кешірім сұрады. Ол «Үлкен керемет» деген заң жобасына наразы болды — құжат кейбір салалар бойынша шығындарды арттырып, салықтарды азайтуды көздейді. The Wall Street Journal дереккөздерінің хабарлауынша, жұма күні АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс пен Ақ үй аппаратының басшысы Сюзи Уайлс Маскқа қоңырау шалып, оны Трамппен қақтығысты тоқтатуға көндіруге тырысқан. АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс пен Ақ үй аппаратының басшысы Сюзи Уайлс жұма күні Маскқа қоңырау шалып, оны Трамппен конфликтті тоқтатуға көндіруге тырысқан, деп хабарлайды The Wall Street Journal дереккөзі.
«Меніңше, бұл — оның тарапынан өте құрметке лайықты қадам болды», — деп пікір білдірді Трамп Масктың кешірімі туралы New York Post-қа қысқа сұхбатында. Алайда ол конфликтті ұмытуға дайын екендігін нақтылаған жоқ.
Жыл басынан бері Tesla акциялары 19,5% құлдырады. Масктың саяси белсенділігінің салдарынан оның электромобильдерінің сатылымы бүкіл әлем бойынша төмендеді. Осы аптада JPMorgan инвесторларға Tesla акцияларын сатуға және оның орнына автокөлік бөлшектерін жеткізуші компаниялардың табыстырақ акцияларын сатып алуға кеңес берді. Бұдан бөлек, Tesla-ның рейтингі бірден екі рет төмендетілді, ал Wells Fargo компания акцияларының құлдырайтынын болжады.
Марк Цукерберг ЖИ-ді дамыту үшін команда жасақтауға кірісті
Meta бас директоры Марк Цукерберг адам деңгейінде кең ауқымды тапсырмаларды орындай алатын жалпы жасанды интеллект (AGI) жүйесін әзірлеу үшін арнайы команда жасақтауға тікелей өзі кірісті. Ол Superintelligence group деп аталатын бейресми топқа шамамен 50 маманды іріктеуді өзі қадағалап отыр, деп хабарлайды Bloomberg. Meta AGI жүйесін тек өз әлеуметтік желілеріне және басқа да платформаларына ғана емес, сонымен қатар чат-боттар мен ақылды көзілдірік секілді кең ауқымды өнімдерге енгізуді жоспарлап отыр. Цукербергтің бұл жобаға қызығушылығы Llama 4 тілдік моделінің сапасына көңілі толмай, оның ішкі де, сыртқы да сынға ұшырауынан кейін күшейе түсті.
Superintelligence group тобына Scale AI негізін қалаушы Александр Ванг қосылуы мүмкін, деп жазады Bloomberg. Стартап ЖИ-ді оқытуға арналған мәліметтерді дайындаумен айналысады. Meta Scale AI-дің 49 пайыздық үлесі үшін $14,3 млрд төледі — бұл Meta тарихындағы ең ірі сыртқы инвестиция.
Ванг 2021 жылы, 24 жасында, өз күшімен байыған әлемдегі ең жас миллиардер атанды. Forbes мәліметінше, оның байлығы $3,6 млрд-ты құрайды.
