Барлық дерті емдейтін дәрі емес: «ракқа қарсы вакцина» туралы жаңалықтарда инвесторлар нені байқамай қалған болуы мүмкін?

АҚШ-тың биотехнологиялық компаниясы Moderna-ның акциялары меланоманың қайталануын болдырмайтын вакцинаның сәтті сынақтары туралы хабарламалардан кейін осы аптада бағасы екі еседен астам өсті. Алайда бұл толқулар әлі ерте болуы мүмкін: толық сынақ деректері әлі жарияланған жоқ және бұл емдеудің басқа қатерлі ісік түрлеріне қарсы тиімділігі белгісіз. Инвесторлар неге осы жаңалыққа тым қатты әсерленіп қалған болуы мүмкін?

Сынақтар Moderna компаниясының жекелендірілген мРНҚ вакцинасының Merck компаниясы әзірлеген ең көп сатылатын қатерлі ісікке қарсы препарат – блокбастер иммунотерапиясы Keytruda-мен біріктірілгендегі тиімділігін зерттеді. Зерттеуге ісіктерді хирургиялық жолмен алып тастаған және қайталану қаупі жоғары мыңнан астам науқас қатысты. Компаниялар бұл емдеу әдісі аурудың қайта оралуы мен таралуын болдырмауға көмектесті деп мәлімдеді.

Химиотерапия қатерлі ісік жасушаларымен қатар сау жасушаларды да жояды, ал иммунотерапия иммундық жүйені ынталандырады, Reuters мәліметі бойынша, жекелендірілген вакциналар белгілі бір науқастың ісігінде анықталған мутацияларды дәл нысанаға алу үшін иммундық жүйені оқытуға арналған. Оның жұмыс істеу тәртібі мынадай: операция арқылы алып тастағаннан кейін ісік үлгісі секвенирлеу үшін зертханаға жіберіледі. Бұл науқастың қатерлі ісік жасушаларындағы бірегей мутацияланған ақуыздарды анықтауға мүмкіндік береді. Содан кейін жасанды интеллект осы ақуыздардың 34-ке дейін таңдайды, ал зерттеушілер олардан мРНҚ тізбегін құрастырып, вакцинаны жасайды. Оны иммундық жауапты күшейту және операциядан кейін қалған қатерлі ісік жасушаларына шабуыл жасауға көмектесу үшін Keytruda препаратымен бірге науқасқа енгізеді.

Сынақтар әлі де жалғасуда — компаниялар бұл емнің жалпы өмір сүру ұзақтығын ұзартатынын анықтау үшін науқастарды бақылап отыр. Сынақтардың толық нәтижелері әлі жарияланған жоқ.

Moderna мен Merck компанияларының сынақтарының сәтті өткені туралы хабарламаларын бастапқы оң белгі деп қабылдауға болады, бірақ жаңа емдеу әдісінің қатерлі ісік мәселесін шешеді деп айтуға әлі ерте, деді Oninvest-ке LanceBio Ventures-тің құрылтайшыларының бірі Илья Ясны. Қор биотехнология және фармацевтика саласына инвестиция салуға маманданған.

Біріншіден, бұл әлі алдын алу мәселесі емес: зерттеліп жатқан технология – терапевтік вакцина, яғни ол қайталанудың алдын алуға көмектесе алады, бірақ меланоманың дамуын болдырмайды.

Екіншіден, жекелендірілген вакцина қазіргі уақытта өте шектеулі науқастар тобына — хирургиялық жолмен алып тастауға жарамды үшінші немесе төртінші сатыдағы меланомасы бар науқастарға — арналған, дейді сарапшы. Ол зерттеулердің толық нәтижелері жарияланғанша күтуді ұсынады.

Меланомадан басқа, Merck пен Moderna ұсақ емес жасушалы өкпе қатерлі ісігі, зәр қапшығы мен бүйрек қатерлі ісігі, сондай-ақ ұйқы безі мен асқазан қатерлі ісігінің әртүрлі кезеңдерінде жекелендірілген вакциналарды қолдануды зерттеп жатыр. Moderna компаниясының президенті Стивен Ходж Reuters агенттігіне берген сұхбатында осы салалардың көпшілігі бойынша нәтижелердің келесі бір-екі жыл ішінде күтілетінін айтты.

Меланоманың қайталануына қарсы жекелендірілген вакцинаны басқа қатерлі ісік түрлеріне автоматты түрде қолдану мүмкін болмайды — әрбір жағдайда ауқымды клиникалық сынақтар қажет болады, дейді Ясны. Ол қосады, егер қосымша зерттеулер терапияның тиімділігін растаса, Moderna үшін он миллиардтаған долларлық нарық ашылады. Алайда, ол ескертеді, қазіргі уақытта айтарлықтай қаржылық әсер күтпеу керек: АҚШ-та вакцина қолдану критерийлеріне сәйкес келетін меланома түрімен 20 000-нан аз адам зардап шегеді. Сондықтан инвесторлардың сынақ нәтижелеріне алғашқы реакциясы өнімнің жедел нарықтық перспективаларын көрсетпейді, – деп атап өтті Ясны.

MarketWatch мәліметі бойынша, кейбір сарапшылар Moderna мен Merck компанияларының жаңалықтарына қатысты шудың артық екенін айтады. Басылымға сілтеме жасаған Leerink Partners сарапшысы Дайна Гребош зерттеу нәтижелерін басқа қатерлі ісік түрлеріне қолдану үшін жеткілікті дәлел жоқ екенін атап өтті. Оның айтуынша, меланома жоғары иммундық жауап беру қасиетімен және ең жоғары мутациялық жүктеме деңгейімен сипатталады және ол «вакцина қолдануға ерекше қолайлы».

Емдеудің тиімділігі ісік түріне байланысты әртүрлі болады; сондықтан жарияланған сынақ нәтижелерін барлық қатерлі ісік түрлеріне автоматты түрде қолдануға болмайды, деп William Blaire талдаушылары 20 тамыздағы ескертпесінде де атап өткен, оны Oninvest қарап шықты.

Олар болжағандай, меланоманың қайталануына қарсы жекелендірілген вакцина мақұлданса, оның сатылымы 2040 жылға қарай 5,4 млрд долларға дейін жетуі мүмкін (Moderna-ның үлесі, Merck-тің табысын есептемегенде). William Blaire талдаушыларының мәліметінше, Moderna-ның ұсақ емес жасушалы өкпе қатерлі ісігіне қарсы вакцина сатудан түсетін ықтимал табысы сол жылға қарай шамамен 10 миллиард долларға жетуі мүмкін. Салыстыру үшін, Moderna-ның 2025 жылғы табысы 1,9 миллиард долларды құрады.

Аналитиктер вакцинаның келесі клиникалық сынақ деректерінің Мадридте өтетін ESMO конгресінде – онкологиялық конференцияда – қазан айында ұсынылатынын күтеді. Кейбір жағдайларда алдын ала таныстырулар зерттеу нәтижелерін шын мәніндегіден әлдеқайда үміттірек етіп көрсетеді, деп жазады MarketWatch. «Тым оптимистік реакция біздің ойымызша орындау қиын болатын күтулер тудырады», – деп ескертті Leerink Partners компаниясының өкілі Грейбош.