Егер АҚШ Иранмен соғыста жеңіліске ұшыраса не болмақ? Рэй Далионың көзқарасы
АҚШ-тың әскери әлсіздігі кредиторлардың сеніміне және долларға нұқсан келтіреді, – деп ескертеді Bridgewater Associates компаниясының негізін қалаушысы.
Соғыстың нәтижесі АҚШ пен оның одақтастарының Ормуз бұғазын қайта ашу қабілетіне байланысты, белгілі инвестордың айтуынша / Фото: carlos110 / Shutterstock.com
Соғыстар әдетте болжап болмайтын және тосынсыйларға толы болады. Бірақ Иранның жағдайында жағдай айқын: басты сұрақ – Ормуз бұғазын кім бақылайды, – деп жазады әлемдегі ең ірі хедж-қор Bridgewater Associates-тің негізін қалаушы Рэй Далио LinkedIn-дегі жаңа жазбасында.
Танымал инвестор Таяу Шығыстағы соғыстың аяқталуының ықтимал сценарийлерін сипаттайды: Иранның пайдасына не әсер етуі мүмкін және АҚШ-тың жеңілісі жаһандық экономикаға қалай әсер етеді. Дегенмен ол өзін саяси сарапшы деп санамайтынын айқын көрсетеді: «Мен жай ғана қарапайым адаммын, болашақта не болатынына бәс тігуім керек, тарихты зерттеп, сабақ алып, табысты мәмілелер жасауға үйрендім. Ал қазір мен өз қағидаларым мен ойларыммен бөлісіп отырмын, бұл толқынды кезеңде өз жолын табуға басқаларға көмектесуі мүмкін».
Сценарий 1: Иран бақылауындағы Ормуз бұғазы
Далио егер Иран әлемдегі ең маңызды бұғазды бұғаттауын жалғастырса, бұл АҚШ-қа, Парсы шығанағындағы одақтастарына, мұнай импорттаушыларына және жаһандық экономикаға зор зиян келтіреді деп есептейді.
Егер Дональд Трамп пен АҚШ бұл соғысты жеңбесе – ал мұнда жеңісті олар Ормуз бұғазы арқылы қауіпсіз өтуді қамтамасыз ете ала ма, соған қарай оңай бағалайды – онда оларды шешіп бере алмаған апатты жағдайдың кінәлі ретінде қарастырады.
АҚШ-тың бұғаз үшін текетіресте жеңілуі Далио үшін «қайтарымсыз нүкте» ретінде қарастырылады. Ол бұл жағдайды Суэц дағдарысы кезінде Ұлыбританияның әлсіреуімен және Голландия мен Испания империяларының күйреуімен тарихи тұрғыда салыстырады.
Оның байқауынша алпауыт державалардың құлдырауы бір сценариймен жүреді: шағын мемлекет жетекші елдің негізгі сауда жолына бақылауын даулауға шығады. Егер сол шағын ел жеңіске жетсе, қаржы ағындары қайта бөлініп, әлсіреген империядан капиталдың жаппай кетуі орын алады.
«Осы өзгерістер нарықтарға — негізінен қарыз, валюта және алтын нарықтарына — және геосаяси ықпалға әсер етіп жатыр. Мұндай көптеген жағдайларды бақылау мені мынадай қағидаға жеткізді: әлемдік резервтік валютаға ие жаһандық гегемон қаржылық тұрғыдан тым созылып, әскери әлсіздігін көрсеткенде, одақтастар мен кредиторлардың сенімінің жоғалуын, резервтік валюта мәртебесінен айырылуды, қарыз активтерінің ауқымды сатылуын және ұлттық валютаның, әсіресе алтынға шаққанда, әлсіреуін күту керек.
Сценарий 2: Иран Ормуз бұғазына бақылауын жоғалтады
Егер әлемдегі үстем держава өзінің әскери және қаржылық қуатын көрсете алса, оған деген сенім мен оның қарызы мен валютасын ұстауға деген ынта күшейеді, – деп жазады Далио.
Президент Рейган сайланғаннан кейін бірден Ирандағы тұтқындарды босатып, Иран-Ирак соғысы кезінде Иран Парсы шығанағындағы сауда кемелеріне шабуыл жасай бастағаннан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштеріне мұнай тасымалдайтын танкерлерді эскортпен қорғауды бұйырған кезде, осылайша АҚШ-тың Иранға қатысты күш-қуаты мен беделін айқын көрсетті. Егер Президент Трамп АҚШ-тың уәдесін орындау қабілетін дәлелдесе — яғни Ормуз бұғазы арқылы еркін өткізуді қамтамасыз етіп, Иранның көршілері мен бүкіл әлемге төндіріп отырған қауіп-қатерін жойса — бұл оның және АҚШ-тың күшіне деген сенімді айтарлықтай нығайтады.
Далио, алайда, АҚШ пен Израиль жалғыз өзі Ормуз бұғазын Ираннан бақылауға ала алмайды деп есептейді: «Трамп қазір басқа елдерді АҚШ-пен бірге бұғаз арқылы еркін өтуді қамтамасыз етуге шақырып отыр; оларды осыған көндіру қабілеті оның одақтар құру және күштерді біріктіру шеберлігінің сынағы болады, сондықтан бұл үлкен жеңіс болар еді».
Соңғы шайқас немесе ұзаққа созылған қақтығыс
Далио Иранның стратегиясы соғысты созып, оны жүйелі түрде ушықтыруға бағытталғанына сенеді, себебі америкалық қоғам мен үкімет адам шығындарына және ұзаққа созылған қақтығыстарға төзімділігі өте төмен.
Ирандықтар үшін бұл соғыс ең алдымен кек алу мен өмірден де маңызды қағидаларға адалдық туралы. Олар өлімге бетпе-бет келуге дайын, себебі өлуге деген бұл ынта-жігері өздерінің ар-намысын сақтап, берілгендігін көрсету үшін қажет, ал оған ең жоғары сыйақы лайық. Ал америкалықтар жоғары жанармай бағаларына алаңдайды, ал америкалық көшбасшылар аралық сайлауларға алаңдайды.
Далионың ескертуінше егер АҚШ бұл текетірестен шет қалса, онда Парсы шығанағындағы және әлемнің басқа аймақтарындағы одақтастары Вашингтонның өздерін қорғай алмайтынын түсінеді. Мұндай сценарий АҚШ-тың негізгі серіктестерімен қарым-қатынасына елеулі соққы беріп, сенімді әлсіретеді.
Алда не болса да — оны Иранның қолында қалдыру туралы шешім болсын немесе бұғазға күшпен бақылау орнату болсын — бұл қақтығыстың ең шиеленісті кезеңі болмақ. Бұл «соңғы шайқас» қай тараптың жеңіске жеткенін және қай тараптың бақылаудан айырылғанын нақты анықтайды және аса ауқымды болады.
