Эльдорадо үшін шайқас: Plata мен Revolut Мексикада не үшін бәсекелеседі?
Ресейден шыққан кәсіпкерлер негізін қалаған екі финтех-компания Мексиканың банк нарығында тікелей бәсекелеске айналды. Бұл — Николай Сторонскийдің Revolut необанкі және бұрынғы «Тинькофф» банкінің топ-менеджерлері құрған Plata Card стартапы, оның инвесторлары қатарында банк негізін қалаушы Олег Тиньков пен Baring Vostok негізін қалаушы Майкл Калви бар. Екі компания да Мексиканың ұлттық реттеушісінен толық банктік лицензия алып, агрессивті өсу мен IPO-ға шығуды көздеп отыр. Енді олар қай нарық үшін күреседі және Мексикада қандай қиындықтарға тап болуы мүмкін?
Сторонскийдің Мексикадағы жорығы
Ресей тумасы Николай Сторонский (2022 жылы ресейлік азаматтығынан бас тартқан) негізін қалаған британдық Revolut необанкі қазан айының соңында Мексикада толық банктік лицензия алды. Еуропадағы ең қымбат финтех-стартаптардың бірі саналатын, құны $75 млрд деп бағаланған Revolut Мексика нарығына валюта айырбастау, халықаралық ақша аударымдары, дебеттік карталар мен ағымдағы шоттар сияқты флагмандық өнімдері арқылы кіретінін мәлімдеді. Дәл осы қызметтер Revolut-ты Еуропада танымал еткен еді.
Алайда. Revolut-тың мексикалық парағы әзірге нақты ақпарат бермейді: компания Мексикадағы қызметінің басталу мерзімін де, клиенттерге қолжетімді болатын толық қызмет тізімін де ашып айтқан жоқ. Қазір ол тек мобильді қосымшаны жүктеп, күту тізіміне жазылуды ұсынады. Revolut-тың Мексикадағы өкілі Oninvest сұрағына жауап бере отырып, жобаның іске қосылу мерзімі мен өнімдерге деген ағымдағы сұраныс туралы ақпарат «сезімтал әрі құпия» екенін айтты.
Revolut үшін Мексика нарығына шығу — ғаламдық стратегиясының бір бөлігі. Финтех-стартап қазіргі 65 млон-нан 100 млн клиентке дейін ұлғайып, бар 160 нарыққа қосымша 30 жаңа елге кіруді жоспарлап отыр. Мәселен, қазан айының басында необанк Колумбияның ұлттық реттеушісінің қолдауына ие болып, жергілікті банктік лицензия алуға қажет екі кезеңнің алғашқысына өтті. Компания 2026 жылы Колумбия нарығына да флагмандық өнімдерімен — валюта айырбастау, халықаралық аударымдар және карталарымен — шығуды жоспарлап отыр.
Revolut сонымен қатар IPO-ға дайындалып, қосарланған листинг (бір уақытта Нью-Йорк пен Лондон биржаларында) өткізу мүмкіндігін қарастырып жатыр, деп жазды британдық The Times қыркүйек айында дереккөздерге сілтеме жасап.
Тиньковпен бір алаңда
Мексика нарығында Revolut ресейлік түбірі бар тағы бір финтех-стартап — Plata Card-пен бәсекеге түседі. Бұл жоба «Тинькофф» банкінің бұрынғы топ-менеджерлері Данила Анисимов, Александр Бро және Нери Толлардоның бастамасы.
Revolut-тен айырмашылығы, Мексика нарығы Plata үшін — өз үйі. Стартап идеясын серіктестер 2022 жылдың қыркүйегінде ұсынған.
Бар болғаны алты айдан кейін Plata алғашқы өнімін — кешбэкпен дебеттік картаны іске қосты, кейін кредиттік картаны және Plata Difiere атауымен бөліп төлеу (BNPL) бағдарламасын ұсынды. Жоба толығымен цифрлық форматта жұмыс істейді.
Ұқсас бизнес-модель мен өнімдермен «Тинькофф» банкі 2006 жылы Ресейде іске қосылған еді: физикалық бөлімшелері жоқ банк кешбэк карталары мен тұтынушылық несиелер ұсына отырып, клиенттік базасын тез өсірген.
Plata Мексикада не ұсынады? Жоба клиенттерге картаны алу туралы онлайн өтінімді небәрі 5 минутта қарауға және пластикалық картаны курьер арқылы жеткізуге уәде береді. Карта иелері ай сайын сатып алу сомасының 15%-ына дейін кешбэк беретін 4 категорияны таңдай алады, және ол ұлттық валютада төленеді. Ақшаны комиссиямен тек Mastercard карталарын қабылдайтын сыртқы банкоматтардан шешуге болады. Plata бөліп төлеу (BNPL) қызметі арқылы 3 айдан 24 айға дейін 200 мың песоға дейінгі несие ұсынады. Шешім дүкендегі немесе 21 серіктес сатушының сайтындағы сатып алу процесінде 3 минутта қаралады. Бұл қызмет үшін клиент Plata-ға тұрақты комиссия төлейді, сондай-ақ ай сайынғы төлем жасағанда комиссия мен ҚҚС (қосылған құн салығы) да салынады.
2025 жылдың басында Plata жобаны $1,5 млрд бағамен америкалық Kora қоры бастаған инвесторлар пулынан $160 млн қаржы тартты. Осылайша ол Мексикада тіркелген санаулы «бірмүйізді» (unicorn) стартаптардың біріне айналды — CB Insights дерегінше, елде олардың саны небәрі тоғыз. Ал 2025 жылғы қазандағы соңғы инвестициялық раунд нәтижесінде Plata бағасы $3,1 млрд-қа дейін көтерілді. Revolut сияқты, Plata да IPO-ға шығуды көздейді. «Біз екі жыл ішінде он миллиард доллар бағамен IPO жасаймыз», — деген еді Тиньков Елизавета Осетинская жобасына берген сұхбатында.
Тиньков Plata жобасына ерте кезеңде қатысқан алғашқы ірі инвесторлардың бірі болды. «Менің Мексикада виллам болғандықтан, бұл нарықты әрдайым бақылап жүретінмін», — деп мойындаған ол Елизавета Осетинскаяға берген сұхбатында. Оның айтуынша, 2022 жылға дейін Мексика «Тинькофф» банкі үшін халықаралық кеңеюдің басым аймақтарының бірі болған, алайда Украинадағы соғыс басталғаннан кейін бұл жоспарлар тоқтатылған.
Ал сол жоспарды банктен кеткен топ-менеджерлер жүзеге асырды. Тиньков өз сөзінде Plata-ның негізін қалаушы емес, стартапта ешқандай лауазым атқармайтынын және бұрынғы әріптестеріне тек тәлімгерлік қолдау көрсететінін айтты. Oninvest сауалына Plata компаниясы жауап берген жоқ.
Мексикалық Эльдорадо
Мексика банкі дерегінше, қазір елде 52 дәстүрлі банк жұмыс істейді. Ең ірілері — BBVA, Santander, HSBC, Banorte және Banamex — елдің бүкіл банк жүйесі активтерінің 60%-ын иеленіп отыр.
Елдегі необанктер әдетте SOFIPO (Sociedad Financiera Popular) мәртебесімен жұмыс істейді — бұл қатаң реттеуге жатпайтын қаржы ұйымдары, олар халық пен шағын бизнеске депозит қабылдауға, шағын несиелер беруге, ақша аударымдарын және айырбастау операцияларын жүргізуге құқылы. NuBank, Financiera Sustentable, Libertad Servicios Financieros, STORI және Klar — Plata мен Revolut-тың ең ірі бәсекелестері. Мексика банкі дерегінше, олардың үлесіне SOFIPO нарығының 84,8%-ы тиесілі.
Мексика нарығында ірі банктер мен финтех-компаниялар арасында өзара мамандану қалыптасқан, олардың клиенттік базасы іс жүзінде қиылыспайды.
CATS.VC венчурлық қорының басқарушы серіктесі Максим Чеботаревтің айтуынша, дәстүрлі банктер негізінен корпоративтік клиенттер мен инвестициялық қызметке басымдық береді, ал жеке тұлғалармен жұмыс істеуде ауқатты топтарға бағытталған. Ол Oninvest басылымына берген сұхбатында Мексикадағы классикалық банктер «жаңа буын клиенттерімен — цифрлық көшпенділер мен халықаралық IT-аутсорсинг саласында жұмыс істейтін адамдармен — әлі де тиімді жұмыс істеуді үйренбегенін» айтты. Ал финтех-компаниялар, керісінше, жаппай клиенттер мен шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлердің қажеттіліктеріне назар аударып отыр.
Чеботаревтің пікірінше, Мексикада тағы бір ірі цифрлық ойыншының нарыққа шығуы цифрлық банк қызметтері нарығының артық толығуына әкелмейді. Себебі елде дәстүрлі банктердің жаппай бөлшек сегментке қатысу деңгейі төмен, сондықтан финтех-қызметтерге деген сұраныс жоғары болып отыр.
Ал Funders.VC венчурлық компаниясының серіктесі Павел Мясников, ол да Мексикада жұмыс істейді, Revolut әзірге елде төлем шешімдерін дамытуға ғана көңіл бөлетінін атап өтті. «Мұндай шешімдер Мексикада өте көп, сондықтан Revolut нағыз “қып-қызыл мұхитқа” түсіп отыр», — дейді Мясников.
Worldpay есебіне сәйкес, Мексика Латын Америкасы елдерінің ішінде қолма-қол ақшаны ең көп қолданатын мемлекеттердің бірі: 2024 жылы сауда орындарындағы транзакциялардың 35%-ы қолма-қол жүргізілген.
Дегенмен соңғы 10 жылда финтех-компаниялардың ықпалымен елдің төлем нарығы айтарлықтай өзгеріп, қолма-қол емес төлемдердің үлесі едәуір артқан.
Worldpay болжамынша, 2030 жылға дейін жағдай айтарлықтай өзгермейді.
Офлайн-бөлшек саудада электронды әмияндардың үлесі аздап өссе, ал дебеттік және кредиттік карталар мен қолма-қол төлемдердің үлесі сәл төмендейді.
«Бүгінде Мексикадағы қолма-қол ақша айналымы — бұл тек өткеннің мұрасы емес, қазіргі шындықтың да бір бөлігі. Бұған әсер ететін факторлардың бірі — елде қолма-қол ақшаның үлкен айналымын сақтауға мүдделі мексикалық картельдер (есірткі, адам саудасы, қару-жарақ пен тонау ісімен айналысатын қылмыстық топтар)», — дейді Funders.VC венчурлық компаниясының серіктесі Павел Мясников.
Мясниковтың айтуынша, Мексикадағы финтех-компаниялар арасындағы басты бәсеке айырбастау немесе ақша аударымдары нарығында емес, несиелік құралдар саласында жүріп жатыр, өйткені мексикалықтар үшін қаржыға қолжетімділік тарихи тұрғыда өте төмен. «Дәл осы себептен Plata займ өнімдерімен жұмыс істейді», — деп түсіндіреді сарапшы.
Оның пікірінше, Мексика қазір несиелік нарықта үлкен мүмкіндікке ие, сондықтан басты сұрақ — Revolut елде несие өнімдерін ұсына ма, жоқ па.
Мексикалықтардың несиеге деген қажеттілігі жоғары. Ел үкіметінің дерегінше, 54,3% азамат бейресми секторда жұмыс істейді, яғни олардың кірісі «сұр» немесе «қара» саналады. Ірі банктер үшін мұндай адамдар unbankable — яғни несиеге жарамсыз болып есептеледі, себебі бейресми жұмыспен қамтылу жиі несие беруден бас тартуға ресми себеп ретінде қаралады. Сондықтан финтех-компаниялардың e-commerce платформаларымен серіктестігі мен бөліп төлеу (buy now, pay later) өнімдерін іске қосуы нарықтағы басты өсу нүктелеріне айналды, дейді Чеботарев. Мұндай шешімдер жоғары маржа мен жаппай сұранысты ұштастырып, азаматтарға дәстүрлі банк жүйесіндегі кедергілерді айналып өтуге мүмкіндік береді.
Алайда осындай клиенттермен жұмыс істеуде басты қауіп те бар — олардың төлем қабілеттілігін дәл бағалау қиын. Егер бөліп төлеу мен несие көлемі ұлғайса, финтех-компаниялар жаппай төлемеу тәуекеліне тап болуы мүмкін.
Мясниковтың айтуынша, Мексикадағы необанктер мен финтех-жобалар көбіне клиенттердің төлем қабілетін бағалаудың өз жүйесін жасайды, себебі қайтарылмаған несиелердің үлесі небәрі 0,1%-ға өссе де, бұл олардың қаржылық нәтижесіне айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
«Мексикада несиелік скоринг көбіне тұратын мекенжайға негізделеді: егер сенде Polanco сияқты беделді ауданда жалдау шартың мен GPS-локацияң болса, онда сенде несиені өтеуге жеткілікті қаражат бар деп есептеледі. Ал мекенжайдан басқа факторлардың қарыз алушы несиені қайтара ма, жоқ па дегенді болжаудағы статистикалық тиімділігі өте төмен», — дейді Funders.VC венчурлық компаниясының серіктесі Павел Мясников.
Мексика банкі соңғы Қаржылық тұрақтылық жөніндегі есебінде 2025 жылдың бірінші тоқсанында финтех-компаниялардағы мерзімі өткен несиелердің үлесі үй шаруашылықтарының жалпы мерзімі өткен несиелер көлемінің 18%-ына жеткенін хабарлады. 2021–2024 жылдар аралығында бұл көрсеткіш 15%-дан төмен болған.
Реттеушінің мәліметінше, банктер мен лицензияланған қаржы ұйымдарының жұмыс істемей тұрған несиелерінің жалпы көлемі 2025 жылдың бірінші тоқсанына қарай төмен деңгейде, бірақ нақты сандар келтірілмеген.
Шайқастан кейінгі шайқас
Revolut пен «Тинькофф» банкінен шыққан банкирлердің бәсекелестігі бұрыннан келе жатқан тарих. Жеті жыл бұрын Revolut пен «Тинькофф» Ресей нарығында тікелей бәсекелеске айнала жаздады. Сол кезде британдық финтех-стартап Qiwi тобының банк инфрақұрылымында жұмыс істеу жөнінде серіктестік орнататынын жариялаған еді.
Жаңа технологиялық ойыншының пайда болуы ресейлік банкирлердің көпшілігін алаңдатқан. 2018 жылы өткен «Финополис» форумындағы Fintech as a Platform панельдік сессиясында Тиньков бір сахнада отырған Сторонскийге қарап, Revolut технологиялық инновациялардан гөрі «комиссиялар мен реттеушілік арбитраждан пайда табады» деп сын айтты.
«Біз финтехтерді қолдаймыз, оларды сатып алғымыз және олардың тәжірибесін көшіргіміз келеді. Бірақ жай ғана комиссияларды алып тастау — бұл rocket science емес. Бұл физтех түлектеріне лайық деңгей емес», — деді ол.
Оны «Альфа-банк» басшысы Владимир Верхошинский де қолдады. Ол Revolut-қа Ресейде тез өсуге үміттенудің қажеті жоқ, өйткені стартаптың ірі ресейлік банктермен бәсекелесуге жеткілікті ауқымы жоқ екенін айтты.
Сторонский қарсыластарына жауап беріп, Revolut ірі банктерге қарағанда тиімдірек жұмыс істей алады, өйткені компанияда жоғары автоматтандыру деңгейі бар және топ-менеджменті артық емес ықшам командадан тұрады, деді.
Алайда 2021 жылы Тиньковтың YouTube-тағы “Бизнес-секреты” бағдарламасында Сторонский Ресей нарығы Revolut үшін енді басым бағыт емес екенін мәлімдеді: стартап елде іске қосылу жоспарынан бас тартқан, бірақ себебін түсіндірмеген. «Саған қосыламын. Ресейде “Тинькофф”-пен бәсекелесу — бос әурешілік», — деп пікір білдірді Тиньков.
Revolut-тың сол кездегі серіктесі Qiwi компаниясын Ресей банкі 2024 жылы лицензиясынан айырды.
TCS Group (оның құрамына «Тинькофф» холдингі кірген) Revolut-пен жанама түрде Еуропада да бәсекеге түспек болды: 2020 жылы компания Германияда “Тинькофф”-тен шыққан Артем Яманов пен Александр Емешев негізін қалаған финтех-жоба — Vivid Money-ге €25 млн инвестиция салды.
Тиньков Clubhouse әлеуметтік желісінде: «Vivid Money — біздің жобамыз емес, бірақ біз оған технология мен қаржы тұрғысынан қатыстық», — деп мәлімдеген. Tadviser дерегінше, 2022 жылы TCS жобадан толық шыққан. Сол жылдың басында инвесторлар компанияны $885 млн деп бағалаған. Oninvest бұл жобаға Vivid Money-ге ресми сауал жолдаған.
