Фужн жобалары рекордтық 4,5 миллиард доллар тартты. Жаңа бум басталып жатыр ма?

Бақылаулы ядролық синтезге инвестициялар өткен жылы шамамен 70 пайызға өсіп, рекордтық 4,5 миллиард долларға жетті. Bloomberg мәліметі бойынша, осы соманың жартысынан астамы Commonwealth Fusion Systems, Inertia Enterprises, Helion Energy және Proxima Fusion атты төрт компания арқылы жиналды.

Капиталдың ағыны инвесторлардың сектордың коммерциялық электр станцияларын салуға жақындап келе жатқанына деген сенімінің артып келе жатқанын көрсетеді. Агенттік АҚШ-тың коммерциялық емес Fusion Industry Association ұйымының деректеріне сілтеме жасап, саланың көптеген ойыншылары алғашқы осындай станцияның 2040 жылға дейін іске қосылатынын күтетінін хабарлайды. (2018 жылы құрылған, термоядролық энергияның келуін жеделдетуге бағытталған жобаларды ілгерілету мақсатындағы коммерциялық емес ұйым)

Фузия реакциясын іске қосу үшін Күннің ядросындағы жағдайларды қайта жасау қажет, онда аса жоғары температура мен қысым атомдарды жаңа элементтерге біріктіреді. 2022 жылы зертханалық тәжірибеден кейін технологияға қызығушылық артты: сол кезде ғалымдар реакцияны бастауға қажетті энергиядан артық энергия алды. Алайда Bloomberg-тің мәліметінше, бұл нәтижені зертханадан тыс қайталау әлі мүмкін болған жоқ.

Инвесторлар үшін тағы бір ынталандыру – АҚШ-тағы электр энергиясын тұтынудың қарқынды өсуі. Бұл жаңа сұраныстың едәуір бөлігі жасанды интеллект дерек орталықтарының есебінен қалыптасып отыр, олар тәулік бойы жұмыс істей алатын таза энергия көздерін қажет етеді. Теориялық тұрғыдан алғанда, басқарылатын синтез көміртегісіз энергия өндіруді дерлік шексіз қамтамасыз ете алады, – делінген мақалада.

Осы аптадан бастап инвесторлар акциялар нарығы арқылы тікелей осы секторға инвестиция сала алады. 13 шілдеде Barron's мәліметі бойынша канадалық General Fusion компаниясы Nasdaq биржасында GFUZ тикерімен саудаға түсіп, ядролық синтезге маманданған алғашқы ашық акцияланған компанияға айналды. Amazon компаниясының негізін қалаушы Джефф Безос алғаш рет 2011 жылы осы компанияға инвестиция салған.

General Fusion ерекше тәсілді қолданады. Бұл саладағы көптеген стартаптар қуатты суперөткізгіш магниттерді пайдаланып, плазманы үздіксіз ұстап тұруға тырысады. General Fusion-де механикалық поршеньдер сұйық металға әсер етіп, магниттелген плазма орналасқан қуысты тез сығылтады. Commonwealth Fusion Systems компаниясының бұрынғы техникалық директоры Дэн Браннер Financial Times-пен сұхбатында бұл тәсілді «стимпанк» деп сипаттады.

General Fusion компаниясының қор нарығына алғаш шығуы мұндай тәуекелдің қаншалықты қауіпті екенін көрсетті: Ашылу сауда сессиясында ең төменгі мен ең жоғары баға арасындағы алшақтық 60 пайыздан асты, бұл спекулятивті қызығушылықты және табысы жоқ технологиялық стартаптарға қатысты белгісіздікті көрсетеді. Дегенмен, листинг кезінде General Fusion шамамен 150 миллион доллар жинап, компания бұл қаржыландырудың 2028 жылға дейін жетеді деп есептейді. Ол алғашқы коммерциялық реакторын 2035 жылға дейін іске қосуды жоспарлап отыр.

Жекеменшік әзірлеушілер әлі күнге дейін өз жобаларының плазманы қолдауға қажетті энергиядан артық энергия өндіре алатынын дәлелдеген жоқ. Браннердің айтуынша, General Fusion компаниясының соңғы нәтижелері «коммерциялық тұрғыдан тиімді станция құру үшін компанияға қажет деңгейден әлдеқайда төмен». Ол аталған мерзімдердің шынайы екеніне сену «өте қиын» екенін қосты.

General Fusion жақында қор биржасында тізімделген жалғыз синтездік энергия компаниясы болмай қалуы мүмкін. Калифорнияда орналасқан TAE Technologies Trump Media & Technology Group-пен бірігуден кейін жария компанияға айналуға дайындалып жатыр — мәміле қазан айында аяқталуы күтілуде. Google – TAE-нің инвесторларының бірі, ал OpenAI-дың бас директоры Сэм Альтман Helion-ға инвестиция салған.