Хуситтер соғысқа кірісті: олардың жаһандық саудаға қалай әсер етуі мүмкін екені туралы 6 сұрақ
Хуситтер соғысқа кірісті: олар жаһандық саудаға қалай әсер етуі мүмкін екені туралы 6 сұрақ / Фото: shutterstock.com
Йемен хуситтерінің Таяу Шығыстағы соғысқа араласуы жаһандық сауда мен мұнай жеткізілімдеріне қатысты тәуекелдерді арттырып отыр. Екі жыл бұрын бұл топ Азия мен Еуропа арасындағы өмірлік маңызы бар теңіз бағытындағы кеме қатынасын толықтай тоқтатты. Осы демалыс күндері соғыс басталғалы алғаш рет хуситтер Иранмен бірлік танытып, Израильге оқ жаудырды. Бұл мақала олардың әрекеттері мұнай дағдарысын қалай ушықтыруы мүмкін екенін талдайды.
Мұнай жеткізімі үшін Қызыл теңіз қаншалықты маңызды?
Қызыл теңіз Иранмен соғыс салдарынан іс жүзінде істен шыққан Ормуз бұғазына маңызды баламаға айналды. Сауд Арабиясы мұнайды құбыр арқылы Қызыл теңіз жағалауындағы Янбу портына бағыттап, одан әрі танкермен Азияға жөнелтуді белсенді түрде жүзеге асырып жатыр. Bloomberg мәліметі бойынша, патшалықтың соғысқа дейінгі мұнай экспортының 70%-ға дейінгі бөлігі қазір осы бағыт арқылы өтеді, ал Янбудан жөнелтілімдердің артуы жаһандық мұнай бағасының өсуіне тежегіш факторлардың біріне айналды.
Қызыл теңізде кеме қатынасына әлі де қауіп бар ма?
АҚШ пен оның одақтастарының әскери операцияларына қарамастан, хуситтердің қаупі әлі де сақталуда. Өткен жылы АҚШ пен Израильдің әуе соққылары топтың басшылығы мен әскери мүмкіндіктерін қатты әлсіретті. Алайда Bloomberg дереккөзіне сәйкес, хуситтер кейіннен қайта жиналып, қару-жарақтарын ішінара қалпына келтіре алды. Топ Йеменнің жағалау сызығының едәуір бөлігін, соның ішінде ірі порттарды бақылауда ұстап, кеме қатынасына қауіп төндіріп отыр. 28 наурызда Израильге жасалған зымыран соққылары Хуситтердің шиеленістің жаңа кезеңіне дайын екенін көрсетеді.
Хусилердің шабуылдары теңіз тасымалына қалай әсер етіп жатыр?
Пентагон мәліметі бойынша, 2023 жылғы қараша мен 2024 жылғы маусым аралығында хуситтер әскери және коммерциялық кемелерге 190-нан астам рет шабуыл жасады, бұл жүк тасымалдаушы компаниялар үшін қауіп-қатерді айтарлықтай арттырды, деп хабарлайды Bloomberg. Нәтижесінде көптеген операторлар Қызыл теңіз арқылы өтетін қысқа бағыттан бас тартып, кемелерін Жақсы Үміт мүйісінің айналасымен мыңдаған километрге бұрды. Логистикалық Flexport компаниясының мәліметінше, бұл айналым сапар уақытын шамамен 25%-ға ұзартады және жүк тасымалы мен сақтандыру шығындарын айтарлықтай арттырады.
Қызыл теңіз жаһандық сауда үшін неге маңызды?
Bloomberg атап өткендей, Қызыл теңіздің оңтүстігіндегі Баб-эль-Мандеб бұғазы ғасырлар бойы Азия мен Еуропа нарықтарын байланыстыра отырып, әлемдік саудадағы негізгі дәліздердің бірі болып қала береді. 2023 жылы хуситтердің шабуылдары күшейгенге дейін бұл бұғаз арқылы жаһандық теңіз саудасының шамамен 9%-ы және контейнерлік жүктердің 20%-ға дейінгі бөлігі өткен, оның ішінде жыл сайын триллиондаған долларлық тауарлар өткізілген, деп жазады Bloomberg. Бұл бағыт мұнай, газ және шикізатты Таяу Шығыстан да, керісінше бағытта да жеткізу үшін аса маңызды — Ресейге қарсы салынған санкциялар аясында оның маңызы одан әрі артты.
Хуситтер өз шабуылдарын қандай дәрежеге дейін күшейте алады?
Иран Хуситтердің негізгі одақтасы болып қала берсе де, олар өздерінің стратегиялық мүдделеріне сай әрекет етеді және әрдайым Тегеранның нұсқауларын дәл орындай бермейді, деп жазады Bloomberg. Шабуылдарды күшейту оларға, соның ішінде АҚШ пен Израильдің ықтимал ауқымды жауап соққылары сияқты, ауыр тәуекелдер төндіреді. Сонымен қатар, агенттік атап өткендей, топ Йемендегі ішкі жағдайды ескеруі тиіс, онда ауыр экономикалық дағдарыс пен гуманитарлық мәселелер сақталуда. Хуситтер Риядпен жасалған жасырын келісімдерді сақтау мақсатында Сауд Арабиясының мұнай инфрақұрылымына соққы жасаудан бас тартуы мүмкін, дегенмен жағдай одан әрі ушығып кетсе, мұндай сценарийді жоққа шығаруға болмайды, – деп атап өтті Eurasia Group консалтингтік компаниясы өз клиенттеріне арналған ескертпесінде.
Бұл нарықтар үшін нені білдіреді?
Хуситтер АҚШ пен Израильге Қызыл теңізді Иранға шабуыл жасау үшін пайдалануға рұқсат бермейтіндерін мәлімдеді. «Біздің саусақтарымыз тұтқада тұр», – деді хуситтердің әскери өкілі бригадир-генерал Яхья Сари 27 наурызда (Associated Press агенттігініңдерегінше ).
Хуситтердің кемелерге жасаған шабуылдары мұнай бағасын одан әрі қымбаттатып қана қоймай, «теңіз тасымалының бүкіл қауіпсіздігін» де тұрақсыздандырады, деп хабарлайды Associated Press, Халықаралық дағдарыс тобының Йемен бойынша аға талдаушысы Әхмед Нагиге сілтеме жасап. «Салықтары тек энергия нарығымен шектелмейді», – деп қосты Наги.
