«Инвестордың басты жауы – эмоция»: Евгений Коганның инвестиция ережелері
Евгений Коган – аты аңызға айналған инвестор, bitkogan жобасының негізін қалаушы. Ол Oninvest-ке инвестиция қағидаттары туралы айтып берді.
Нені сатып аласыз және неге дәл соны таңдайсыз?
Мен биржалық та, биржадан тыс алаңдарда да инвестиция жасаймын. Көбіне ұзақ мерзімге салым саламын. Қазір портфелімнің басым бөлігі – жылдық 5,0–5,5–6,0 пайыз табыс әкелетін сапалы америкалық облигациялар. Олар кез келген жағдайда портфельдің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Өмірден сабақ алған адам ретінде портфельдің бір бөлігін сенімді активтерде ұстау керегін білемін.
Тағы бір бөлігі – алтын өндіруші компаниялар, күміс өндіруші акциялар. Күміс пен палладийге арналған ETF-терім де бар. Жалпы, алтын мен оның баламаларын болашағы зор бағыт деп есептеймін.
Жасырмаймын, криптовалютаға арналған ETF-терім де бар. Сатып алып, жай ғана ұстап отырмын. Мұнай-газ компаниялары мен оларға қызмет көрсететін ұйымдардың аз ғана акциясы бар – олар жақсы дивиденд төлейді. Ақпараттық технологиялар компанияларының да бірнеше қағазы бар, бірақ үлесі шағын.
Сонымен қатар бизнеске инвестиция жасаймын, кей компанияларға IPO алдындағы кезеңде кіріп, үлес аламын. Түрлі нарықтағы жылжымайтын мүлікке де қаржы саламын.
Бірақ менің басты инвестициям – bitkogan медиажобам. Бұл – капиталдандыру әлеуеті өте жоғары, қызықты бастама.
Алғашқы инвестицияңызды еске түсіре аласыз ба? Қалай өтті?
1993 жылдың соңы. Ол кезде өзімді ақылды, білгір инвестормын деп ойлайтынмын. Өзім үшін тым қомақты сома – 5000 доллар қарызға алдым. Басылымдарда жарнамаланған, бұрын өскен бағалы қағаздарды сатып алдым. Сөйтіп… бір нәрсені ұқтым – өз ақылыңа сену керек, қарыз ақшаға инвестиция жасауға болмайды. Нарықты өзің түсініп, өзің талдай білу керек. Бұл мен үшін сабақ болды.
Нені енді мүлде сатып алмас едіңіз?
Мәселе – не сатып алуда емес, не себепті сатып алуда. Мен енді ешқашан эмоцияға беріліп, сатып алмас едім. Инвестордың басты жауы – эмоция.
Шешім қабылдағанда кімге сенесіз?
Бағалы қағаз сатып алу – бұл интуиция, жеке түсінік, трендті тану және сарапшылар командасынан тұратын «гремучий коктейль». Сонымен бірге, ұзақмерзімді инвестицияға бағытталған тәжірибелі инвесторлар бар. Бірақ бәрібір – Баффетке сен, бірақ өзіңнің басыңмен ойла.
Қай инвестиция сізді таңғалдырды?
Кәсіби инвестор үшін ештеңе таңғаларлық болмауы керек. Әрине, бүгін сатып алып, ертең бәрі өсіп кетсе – бұл қуанышты. Бірақ бұл көбіне жолым болды дегенге саяды. Егер бәрін дұрыс есептесең, бұл қалыпты жағдай.
Мені жақында кенже қызым таңғалдырды. Ол менің инвестицияға қатысты түрлі ойларымды тыңдап жүрді де, барып Alibaba акциясын сатып алды. Олар 25%-ға өсті. Міне, бұл – келді, көрді, жеңді дегеннің кері.
Соңғы рет қашан қателестіңіз және одан не түйдіңіз?
Соңғы 30 жылда инвестиция жасап келемін. Кезекті қателіктен не түсіндім? Шынымды айтсам, түк те. Тағы да өсіп келе жатқан акцияға ұмтылғанымды, эмоцияға берілгенімді түсіндім. Ал шын мәнінде, оған мән бермей, сабырмен алға жүру керек еді.
Сіз стратегияға көбірек сүйенесіз бе, әлде интуицияға ма?
Интуиция деген не өзі? Біреу үшін – оянғанда келетін тың ой. Бірақ шындығында, кәсіби инвесторлар үшін интуиция – көпжылдық тәжірибе мен талдаудың нәтижесі. Барлық ақпаратты сүзгіден өткізсең, кенеттен сурет анық көрінеді.
Баффет туралы не ойлайсыз?
Керемет адам екені сөзсіз. Ол техникалық талдауға немесе сыртқы шуды елемейді. Тек компанияның іргетасы мен болашағына қарайды. Бірақ көп адам ескере бермейтін нәрсе – Баффет кез келген бизнес иесіне тікелей жете алады. Бұл – өте құнды. Істі басқаратын адамдарды тыңдай білу – аса маңызды қасиет.
Экран сөніп қалса, инвестор неден қорқады?
Тамаша сұрақ. Ол – жіберіп алған мүмкіндіктен қорқады. Үнемі экранға телміріп отырған инвесторда интернет өшіп қалса не батарея отырса, бірден дүрбелең басталады. Бұл – есірткіні қойып кеткен адамдағы «ломка» сияқты. Сондықтан ең жақсы инвестиция – телефонды өшіріп, өзіңе: «Мен дұрыс уақытта, дұрыс жерде тұрмын» деп айту. Бір аптадан кейін әлемнің орнында тұрғанына көзің жетеді.
Инвестициялық ортада ең қатты ашуыңызды келтіретін не нәрсе?
Қысқаша айтсам – әуесқойлық. Қазір жасанды интеллект пен әлеуметтік желілер заманында жарты кітап оқып, бір ай бұрын брокерлік шот ашып алған кез келген адам өзін гуру етіп көрсетіп, жаңадан бастағандарға кеңес бере алады. Мұндай «гурулар» нағыз кәсіпқойларға көлеңке түсіреді.
Инвестицияға қызыққан сауатты адам сол ақпараттың арасынан шынайы, сапалы ой таба алмай қалуы мүмкін. Бүкіл блогосфера – біреудің қалтасындағы ақшаны алғысы келетін, пайдасыз кеңеспен толтыратын адамдарға толы деген әсер бар.
Біреудің инвестициялық портфеліне қызықтыңыз ба?
Әрине, қызықтым. Білесіз бе, ең қызығатын портфель – ХХ ғасырдың басында импрессионистердің еңбектерін ең көп жинаған Михаил мен Иван Морозовтардың жинағы. Нағыз портфель сол еді! Әрине, олардың тағдыры кейін сәтсіз болды – бұл бөлек әңгіме.
Егер байыппен қарасақ, инвестиция – өте құбылмалы сала. Нарық күн сайын өзгереді. Сол себепті қарапайым түсініктегі «қызғаныш» – ақымақтық.
Ең табысты мәміледен түскен пайданы неге жұмсадыңыз?
Әр ер адамның ішінде бала бар – мен де сондаймын. Бірде өте сәтті мәміле жасап, жақсы табыс таптым. Сол кезде көптен бергі арманымды, тіпті, ақымақтау арманымды – іске асырдым. Өте қымбат көлік сатып алдым. Бірақ ол көлікпен жылына үш-ақ ай жүруге болады екен.
Бұл менің бала күнгі арманым еді. Сатып алдым. Бірақ бір нәрсе анықталды: «жақсы ойыншықты» міндетті түрде біреу тартып алғысы келеді. Мысалы, жұбайым. Енді ол көлікті маған анда-санда ғана жүргізуге рұқсат етеді.
Қашан бәрін кэшке айналдырар едіңіз?
Бір еврейге келіп:
– «Ақша бар ма?» – деп сұрайды.
– «Жоқ, қиын жағдай» – дейді.
Ертеңінде тағы келеді:
– «Ақша керек»
– «Жоқ, жағдай тіпті нашар»
Үшінші күні тағы келеді:
– «Өте керек!»
– «Сонда мен доллар сатуым керек пе?» – дейді еврей.
Бұл – «не болуы керек» деген сұраққа арналған анекдот. Шамасы, мен нарық пен қаржы жүйесіне толық сенімсіздік пайда болғанда ғана бәрін кэшке аударар едім. Бұл үшін аспан жарылуы немесе менің болашаққа деген сенімім жоғалуы керек.
Бірақ мен бәрібір оптимистпін. Кез келген инвестор – сәл де болса оптимист. Әйтпесе, қор нарығында жұмыс істеу мүмкін емес. Қиын кезеңнен кейін жақсы уақыт басталатынына сену керек.
Сізде «guilty pleasure» бар ма? (Мысалы, «түнде криптовалюта сатып аламын» деген сияқты)
Бар. Егер анам кенеттен: «Біз қор нарығына ақша салдық па өзі?» – деп сұраса, мен бірден бәрін сатып жібере жаздаймын. Өйткені менің анам – әлемдегі ең үлкен консерватор, қорқақ әрі пессимист. Егер ол нарыққа қызыға бастаса, онда нарықтың күні бітті деген сөз.
