Инвесторға 2026 жылға хат: жақсы жаңалық күтпе
2026 жыл «бір үлкен соғыс жылы» емес, керісінше аяқталмаған көптеген қақтығыстар жылы болып қалыптасып жатыр. Бұл қақтығыстар — сауда, әскери және гибридті сипатта, әрі олар әлемге әртүрлі жолмен әсер етеді. Инвестор үшін бұл бір ғана «қара аққу» емес, көптеген «сұр аққулардың» қуатты тобы. Әрқайсысын жеке алғанда басқаруға болады, бірақ бәрі бірге белгісіздік деңгейін айтарлықтай арттырады. Төменде тәуекел көздерін көрсететін бес негізгі қақтығыс ошағы берілген.
АҚШ – Қытай: «сауда соғысы пайдалы» дегеннен созылмалы текетіреске дейін
АҚШ пен Қытай арасындағы сауда текетіресі шын мәнінде 2018 жылы басталды. Сол кезде Дональд Трамп әкімшілігі болат пен алюминийге 25% тариф енгізіп, кейін бұл шаралар Қытайдың басқа да тауарларына тарады. Сол уақытта Трамп ашық түрде: «сауда соғыстары — жақсы нәрсе және оларды жеңу оңай» деп мәлімдеді. Бұл сөздер АҚШ-тың қатаң протекционизмге бет бұрғанының символына айналды.
Қытай жауап ретінде америкалық ауыл шаруашылығы өнімдері мен өнеркәсіп экспортына қарсы айна-қатесіз баж салығын енгізді. Алайда кейін АҚШ пен Қытай сауда дауын реттеудің бірінші кезеңі бойынша келісімге қол қойды.
Соған қарамастан, АҚШ-тың Қытай тауарларына салған негізгі баж салығы күшінде қалды. Кейін билікке келген Джо Байден әкімшілігі «одақтастарға негізделген» сыртқы саясатты жариялағанымен, бұл тарифтерді алып тастаған жоқ. Қытай стратегиялық бәсекелес ретінде қала берді, ал сауда мен технологиялар енді тежеу құралдарына айналды.
2026 жылға қарай, риторика қаншалықты қатаң болса да, екі елдің басшылары диалогтың қажеттілігін атап өтуге мәжбүр.
АҚШ президенті Nvidia компаниясының H200 чиптерін Қытайға «тексерілген клиенттерге» экспорттауға рұқсат беретінін айтты. Ал Қытай бұған дейін сирек жер металдарын экспорттауға қойылған шектеулерді бір жылға — 2026 жылдың қарашасына дейін — тоқтатты.
Инвестор үшін 2026 жылы бұл елдер арасындағы диалог сақталатынын, бірақ өте әлсіз болатынын түсіну маңызды. Кез келген жаңа «ұшқын»: қатты мәлімдеме, ірі қытай немесе америкалық компанияға қарсы тергеу, не Вашингтон немесе Пекин тарапынан енгізілген кезекті экспорттық шектеулер — бәрі бірден Қытай мен АҚШ нарығына тәуелді компаниялардың бағасына және жаһандық жеткізу тізбектеріне әсер етеді.
Қай секторларға әсер етеді: ЖИ, чип өндірісі, ауыл шаруашылығы, машина жасау.
Ресей – Украина: қажыту соғысы
Соғыс төртінші жылға аяқ басса да, Мәскеу де, Киев те бұрыннан ұстанып келе жатқан позицияларынан бас тартуға дайын емес.
2013 жылы Ресей президенті Владимир Путин «Орыстар мен украиндардың тарихи бірлігі туралы» эссе жариялап, екі халықты «біртұтас халық» деп атады. Бұл Украина мемлекетінің дербестігін күмән астына қойған идеологиялық негіз болды және кейін шекараны күшпен қайта қарауға, Украина басшылығын ауыстыру талаптарына алғышарт жасады.
Украина президенті Владимир Зеленский елін «өзі мен Еуропаны қорғап тұрған алғы шеп» ретінде көрсетіп, ЕО мен АҚШ-тағы одақтастарынан ұзақ мерзімді әскери және қаржылай қолдау талап етіп келеді. Соңғы мәлімдемелерінде ол Мәскеудің бейбіт бастамаларына күмән келтіріп, Ресей «соғысты созудың жаңа сылтауларын іздеп отыр» деп айтты.
2025 жылдың соңына қарай соғыс қажыту сипатындағы қарсыластыққа айналды. Шығыс Еуропа мен ЕО үшін бұл қорғаныс пен Украинаға қолдауға бюджеттерді қайта бөлу, әскери шығындардың өсуі деген сөз. Еуропа санкциялық режимді кеңейтіп жатыр. 2027 жылдың 1 қарашасына дейін Еуроодақ Ресей газынан (құбыр арқылы да, сұйытылған түрде де) толық бас тартады.
Бизнес үшін бұл салықтық және реттеуші талаптардың қатаюына әкеледі. ЕО-да «жеке сектор қорғаныс бюджетінің өсуіне үлес қосуы керек» деген пікір жиі айтыла бастады — арнайы алымдар мен артық табысқа салынатын салықтар арқылы. Латвия депутаты Андрис Шуваев елдің қорғаныс шығындарын ЖІӨ-нің 3,5%-ына жеткізу қаржы секторына салынған windfall-салықтың арқасында мүмкін болғанын жазады.
2026 жылы инвестор үшін тәуекел тек соғыстың жалғасуында емес, сонымен қатар Еуропадағы фискалдық саясаттың біртіндеп қатаюында, капитал үшін жағдайдың нашарлауында және реттеуші белгісіздіктің артуында.
Әзірге риторикалық деңгейде қалып отырған тағы бір тәуекел — Ресей мен НАТО елдері арасындағы тікелей қақтығыс мүмкіндігі. Желтоқсанда Владимир Путин мұндай сценарийге дайын екенін ашық айтты: «Ресей Еуропа елдерімен соғысқысы келмейді, бірақ егер Еуропа соғысты бастаса — Ресей дәл қазір дайын». ЕО басшылары тікелей әскери қақтығыс қаупін 2027–2028 жылдардың көкжиегінде деп бағалап отыр.
Қай секторларға әсер етеді: мұнай мен газ, ауыл шаруашылығы, машина жасау, қаржы және банктер.
АҚШ – Венесуэла – Бразилия: санкциялар, мұнай және саяси сауда
АҚШ–Венесуэла–Бразилия үштағаны санкциялар мен Вашингтонның өз нарығына, қаржы жүйесіне және технологияларға қолжетімділікті ықпал ету құралы ретінде пайдалануынан қалыптасты.
Венесуэла АҚШ санкцияларына Уго Чавес билігі кезінде-ақ іліккен. Бірақ ең қатаң қысым 2017–2019 жылдары, мұнай секторы мен PDVSA компаниясына соққы тиген кезде болды. 2023 жылдың қазанында Байден әкімшілігі мұнай санкцияларын ішінара жұмсартып, Николас Мадуро билігі оппозициямен 2024 жылғы президент сайлауын өткізуге келісті. Бұл Трамп дәуіріндегі шектеулерден ең ірі шегініс болды.
Алайда 2024 жылы АҚШ бұл шарттар бұзылды деп, лицензияларды қайта шектеді және компанияларға Венесуэлада операцияларын қысқарту үшін небәрі 45 күн берді.
2025 жылы Трамп Венесуэладан шыққан наркокартель кемелеріне соққы бере бастады. Жауап ретінде Мадуро өзін жәбірленуші ретінде көрсетіп, ОПЕК елдерінен көмек сұрады. Ол АҚШ-ты Венесуэла мұнай қорларын «қамалып алуға» тырысып отыр деп айыптады.
Бразилия болса АҚШ-пен тарифтер мен нарыққа қолжетімділік бойынша күрделі келіссөздер жүргізіп келеді. Соңғы жылдары болат, алюминий, соя, ет пен кофе экспорты тарифтік сауданың негізгі нысанына айналды.
2026 жылы инвестор үшін бұл мұнай және аграрлық нарықтарда тұрақты жоғары тәуекел сақталатынын білдіреді. Саяси мәлімдемелер бағаға сұраныс пен ұсыныстан кем әсер етпейді.
Қай секторларға әсер етеді: мұнай, ауыл шаруашылығы, теңіз тасымалы.
Қытай – Тайвань: бұғаздардың жабылу қаупі және чип тапшылығы
Тайвань төңірегіндегі қақтығыстың тарихы 80 жылға жуық. Пекин Тайваньды Қытайдың бөлігі деп санайды, ал арал өз саяси және экономикалық болмысын дамытып келеді. 2016 жылдан кейін жағдай ушығып, Қытай әскери жаттығуларды жиілетті.
АҚШ Тайваньның формалды қауіпсіздік кепілі саналады, бірақ классикалық қорғаныс келісімі жоқ. Қолданыстағы заң тек «қорғаныс әлеуетін сақтау» туралы жалпылама міндеттемелерді қамтиды.
2026 жылы Қытай тарапынан әскери операция қаупі сақталады. Кез келген эскалация жаһандық жеткізу тізбектеріне соққы болады. Тайвань — әлемдік чип өндірісінің негізгі орталығы.
Инвестор үшін негізгі қауіп — «үлкен соғыс» емес, логистикалық шоктың тұрақты ықтималдығы.
Қай секторларға әсер етеді: чип өндірісі, контейнерлік теңіз тасымалы.
Гибридті қауіп
Классикалық соғыстардан бөлек, нарықтарға гибридті қақтығыстар көбірек әсер етуі мүмкін: дрон шабуылдары, кибероперациялар, навигацияға кедергілер, инфрақұрылымға соққылар.
2023 жылдың соңынан бастап Қызыл теңіздегі шабуылдар жеткізу мерзімін ұзартып, фрахт бағасын 100–130%-ға дейін өсірді.
Еуропада GPS сигналдарына кедергілер жиілеп, 2025 жылдың алғашқы айларында 123 мыңға жуық рейс GNSS проблемасына тап болды.
Қара теңіздегі тұрақсыздық, танкерлерге шабуылдар және сақтандыру құнының өсуі де тәуекел қатарында.
Жаңа шындықта «бейбіт сауда кемесі» мәртебесі қауіпсіздік кепілі болудан қалды.
Инвестор үшін бұл соғыс жарияланбаса да, авиация, теңіз тасымалы, логистика, сақтандыру және энергетика гибридті қысымға ұшырайтынын білдіреді.
Қай секторларға әсер етеді: мұнай, ауыл шаруашылығы, теңіз және әуе тасымалы, байланыс қызметтері.
Инвесторға не істемек керек
Бұл қақтығыстар бір-бірінен бөлек емес, өзара байланысты. Сауда шектеулері логистикаға қысым жасайды, гибридті шабуылдар сол логистиканы әлсіретеді, ал әскери қауіптер бюджет пен салық саясатын өзгертеді.
2026 жылы инвестор үшін ең маңыздысы — қай қақтығыс ушығатынын болжау емес, ушығудың қалыпты жағдай екенін мойындау. Юрисдикциялар мен валюталар бойынша әртараптандыру, жеткізу тізбектерінің нақты географиясын түсіну, саяси сценарийлерді ескеру және портфельді жылдам қайта құра білу шешуші рөл атқарады.
Қазір активтердің бағасы тек орталық банктердің мөлшерлемелері мен компания есептеріне емес, ел басшыларының қақтығыстар аясында не айтып, не істеп жатқанына да тікелей байланысты.
