Ирандағы соғыс тауар нарықтарында дүрбелең тудырды. Бірақ кейбіреулері зардап шегіп жатса, басқалары пайда тауып жатыр.

Иранға қарсы АҚШ пен Израиль әскери әрекетінің үшінші аптасында тауар нарықтары CNBC-ның айтуынша 1970-жылдардағы мұнай дағдарысына ұқсас кезеңге енді. Ормуз бұғазының блокадасы Азия мен Еуропадағы ірі тұтынушыларды энергия, металл және химиялық заттар жеткізушілерінің кейбірінен тиімді түрде ажыратты. Кім шығынға ұшырайды, ал кім пайда табады?

28 ақпанда АҚШ пен Израиль Иранға қарсы әскери әрекет бастағаннан кейін, қақтығысқа дейін шамамен 72 доллар болған Brent маркалы мұнай бағасы 2026 жылдың наурызында шамамен 120 долларға дейін көтерілді. Саудагерлер мен сатып алушылар мұндай реакцияны танкерлердің Ормуз бұғазынан өтуіне тосқауыл қойылу қаупіне байланысты көрсетті. JPMorgan сарапшылары жақында жариялаған есепте теріс болжам ұсынды: егер блокада 20 наурызға дейін созылса, әлем Таяу Шығыстан күн сайын 12 миллион баррель мұнайға қол жеткізе алмай қалады. Бұл өздігінен 2026 жылдың соңына қарай мұнай бағасының үш таңбалы көрсеткішке жетуін қамтамасыз етеді.

Алайда тек мұнай нарығы ғана шайқалған жоқ. Таяу Шығыстағы қақтығыс басталғанда алюминий нарығы құбылмалылықтың эпицентріне айналды.

Соғысқа дейін-ақ бұл металдың бағасы АҚШ-тың баж салығы мен жеткізу көлемінің азаюы туралы алаңдаушылықтарға байланысты өсіп келе жатты. Алайда наурыздың алғашқы жартысында LME-дегі алюминий бағасы 2022 жылдан бергі ең жоғары деңгейге (тоннасына шамамен 3 300 доллар) дейін көтерілді, бұл жаһандық өндірістің 10%-ына дейінгі үлесін иеленетін аймақтан жеткізудің бұзылу қаупіне реакция болды. Citi аналитигі Макс Лейтон FT -ге берген сұхбатында бұзылулар жалғаса берсе, бағалар 4 000 долларға дейін көтерілуі мүмкін деді. ING ұқсас болжам жасады.

Aluminium Bahrain, Alba деген атпен танымал, 15 наурыз жексенбі күні үш алюминий балқыту желісін жапқанын жариялады. Бұл оның қуатының 19%-ын құрайды. 4 наурызда ол форс-мажор жағдайын жариялаған еді. Рейтер агенттігінің хабарлауынша, Катарындағы Qatalum зауыты газ жеткізудің тоқтатылуына байланысты 3 наурызда өндірісті тоқтатуды бастады және қазір 60% қуатында жұмыс істейді.

Барлығы металдың бағасын көтеріп жатты. Алайда өткен аптаның соңында, 13 наурызда нарықты стагфляция қорқынышы билеп , алюминий бағасы сессия барысында 2,1%-ға төмендеп, құлдырай бастады. Bloomberg-тің атап өтуінше, инвесторлар мұнай бағасының шарықтауы жаһандық экономикалық өсімді тежейді деп қорқады және металдың осындай көлеміне сұраныс болмайды.

Алдыңғыдан да қиын нарықтық жағдай 16 наурызда LME-дегі техникалық ақау салдарынан одан әрі күрделенді: электрондық сауда екі сағаттан астам уақыт тоқтап, дилерлерге тапсырыс беруге мүмкіндік бермеді.

17 наурызда LME-де алюминий фьючерстері тоннасына шамамен 3 400 АҚШ долларына саудаланды.

Дағдарыс Азияда айрықша өткір сезілуде. Bloomberg мәліметі бойынша, Rio Tinto 2026 жылдың екінші тоқсанына жапон сатып алушыларға алюминийді тоннасына 350 АҚШ доллары деңгейіндегі 11 жылдағы ең жоғары үстеме бағамен ұсынды. Бұл 2015 жылдан бері ең жоғары көрсеткіш. Жапония алюминийдің ірі импорттаушысы болып табылады, ал жапондық үстемеақы Шығыс Азиядағы сұранысты көрсететін нарықтық эталон ретінде қарастырылады.

Ал Қытай, керісінше, ең жоғары орынға шықты. Ормуз бұғазының блокадасы салдарынан алюминийдің шикізаты – алюмина – Орта Шығысқа жеткізілмей, жаһандық нарықты басып алды. Қытай балқыту зауыттары арзанырақ шикізатты сатып алып, осылайша өздерінің пайда маржасын арттырып жатыр.

Алюминийден айырмашылығы, мыс бағасы төмендеп барады. Қазіргі уақытта олар тоннасына 14 500 долларлық жылдық ең жоғары көрсеткіштен 11%-дан астамға төмен бағамен саудаланып жатыр. Bloomberg мәліметі бойынша, LME қоймаларындағы қорлар 2019 жылғы қыркүйектен бері ең жоғары деңгейге (330 000 тоннадан астам) жетті. Сатушылар қорларын өткізе алмай отыр: Қытайдағы сұраныс әлсіреп, қаңтар айындағы баға өсуі көптеген сатып алушыларды үзіліс жасауға мәжбүр етті.

Еуропадағы сұйытылған табиғи газ (LNG) нарығында бағалар Катардың QatarEnergy компаниясының сұйытылған табиғи газ өндіруді тоқтататыны туралы хабарландырудан кейін күрт өсті.

Әлемдік тыңайтқыш саудасының шамамен үштен бір бөлігі Хормуз бұғазы арқылы өтеді. Сонымен қатар, олардың өндірісі энергияны көп тұтынады, себебі шикізат ретінде негізінен табиғи газ қолданылады. Reuters мәліметі бойынша, энергия шығындары жалпы өндіріс шығындарының 70%-ға дейінгі бөлігін құрауы мүмкін. BMO Capital Markets сарапшылары «азот тыңайтқыштарының өткір тапшылығы» туралы ескерту жасап отыр. Урея фьючерстерінің бағасы тоннасына 350 доллардан 600 долларға дейін өсті.

Ең ірі компаниялар үшін бұл қақтығыс төзімділікті сынауға айналды.

Жапониядағы автомобиль компоненттерін өндірушілер Таяу Шығыстан келетін жеткізілімдегі тапшылықты өтеу үшін Русалдың алюминийіне назар аударды.

Француз компаниясы TotalEnergies ағымдағы операцияларын 15%-ға қысқартатынын жариялады.

Азияда технологиялық компаниялар ең қатты зардап шекті. Nikkei Asia мәліметіне сәйкес, Samsung Electronics пен TSMC процессор чиптері мен жад модульдерін басып шығаруда қолданылатын инертті газдардың (неон мен гелийдің) тапшылығы қаупіне алаңдаушылық білдірді.

Италияның Eni компаниясы Парсы шығанағына тәуелділігін азайту мақсатында Алжирдегі табиғи газ өндірісін арттыруды жоспарлап отырғанын жариялады.

Егер Ормуз бұғазының блокадасы 2026 жылғы маусым айының соңына дейін жалғасса, жаһандық экономика стагфляцияға тап болады. Oxford Economics- тің модельдеуіне сәйкес, егер ұзаққа созылған дағдарыс екінші тоқсанда мұнай бағасын шамамен 140 доллар деңгейінде ұстап тұрса, бұл үшінші тоқсанның басында Еурозонада рецессияға әкеледі.

Bloomberg-тің мәліметінше, Қытай мен Үндістан күніне 4–5 миллион баррель мұнай тапшылығына тап болады, бұл әсіресе Гуандун мен Чжэцзян провинцияларындағы зауыттарға энергия жеткізуді шектеп, бүкіл әлемдегі электроника өндірісі мен жеткізу тізбегіне әсер етеді.

Caixin Global мәліметі бойынша, Таяу Шығыстағы қақтығыстың ушығуы негізгі тыңайтқыш жеткізу маршруттарын тұралатты, бұл урея мен фосфаттар бағасының күрт өсуіне әкелді. Сарапшылардың бағалауы бойынша, бұл тапшылық Бразилия мен Үндістандағы егістерге қолданылатын тыңайтқыш мөлшерін 20–25%-ға азайтады, бұл келесі маусымдағы егін өнімділігіне қауіп төндіреді. Қазіргі жабдықтау үзілістері 2026 жылдың күзі мен 2027 жылдың көктемі аралығында азық-түлік (негізінен бидай мен соя) бағасының айтарлықтай өсуіне негіз қалап отыр.

Соғыстың ең басты барынша азайтылмаған қаупі – қақтығыстың Сауд Арабиясының порттарына таралуы мүмкіндігі, бұл қазіргі «жабдықтау шокын» он жылға созылатын құрылымдық дағдарысқа айналдыруы мүмкін.

Клиенттерге арналған аналитикалық есепте Goldman Sachs стратегтері капиталдың қақтығыс аймағынан тыс орналасқан активтерге ауысуын атап көрсетеді. Бұл үрдістің негізгі пайда алушылары – АҚШ өндірушілері: ExxonMobil және Chevron мұнай-газ компанияларының акциялары тұрақты өсім көрсетуде.

АҚШ-та орналасқан Alcoa компаниясы «алюминий раллиінен» пайда көріп отыр. Иранға қарсы әскери операциялар басталғаннан бері оның акция бағасы 5%-дан астамға өсті.

Америкалық компаниялар, соның ішінде Cheniere Energy, сұйытылған табиғи газ (LNG) саласында да алдыңғы қатарда. Bloomberg -тің айтуынша, қазіргі уақытта газ импорттаушылар жеткізудің балама көздерін іздеп, көптеген елдер АҚШ-пен ынтымақтастықты кеңейту мүмкіндігін қарастырып жатыр. Сонымен бірге Occidental Petroleum компаниясы да пайда көрді: салалық сарапшылардың айтуынша, қазіргі нарық жағдайында оның рекордтық төмен өндіру шығындары жоғары шикізат бағаларын колоссалды суперпайдаға айналдырып отыр.

Минералды тыңайтқыштар саласында инвесторлар CF Industries-ті қолдайды. Оның акциялары Ирандағы әскери қақтығыс басталғалы шамамен 24%-ға, ал жыл басынан бері дерлік 60%-ға өсті. WSJ хабарлауынша, инвесторлар CF компаниясының жаһандық бәсекелестерінің табиғи газ бағасының өсуін өтеу үшін тыңайтқыш бағасын олардың деңгейіне көтеруге қауқарлы болатынына үміттенеді. Mizuho сарапшысы Эдлейн Родригес олардың артықшылығы АҚШ пен Еуропадағы газ бағалары арасындағы айырмашылықта екенін атап өтті: «Айырмашылық неғұрлым үлкен болса, олар үшін соғұрлым тиімді». Bloomberg сондай-ақ АҚШ тыңайтқыш өндірушілері The Mosaic Company мен Nutrien-ді де пайда алушылар қатарына қосады.