Қазақстан шетелдік валютадағы депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелерді көтерді: неге және қазір ақшаңызды қайда инвестициялаған жөн?

Қазақстан депозиттерді кепілдендіру қоры (ҚДҚҚ) 2026 жылғы 1 қазаннан бастап мерзімі 12 ай немесе одан жоғары шетелдік валютадағы депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелерге қойылған шекті 1%-дан жылдық 2,5%-ға дейін көтеретінін хабарлады. Бұл шектеу 2020 жылдың наурызынан бері қолданылып келді және АҚШ Федералдық резерв жүйесінің негізгі пайыздық мөлшерлемені төмендетуіне байланысты «шетелдік валютадағы депозиттердің мөлшерлемелерін жаһандық мөлшерлемелермен үйлестіру» қажеттілігімен негізделді.

Осы жолы шешім 16 қыркүйектегі ФРЖ пайыздық мөлшерлемені көтеруінен кейін көп ұзамай қабылданды. Бірнеше күннен соң Ұлттық банктің төраға орынбасары Алия Мұлдабекова шетелдік валютадағы салымдардың шарттары мен талаптарын кезең-кезеңімен либерализациялау қазан айында басталатынын мәлімдеді. Ол бұл шешімді макроэкономикалық жағдайға, атап айтқанда экономикадағы доллармен салынған депозиттердің үлесінің азаюына байланыстыратынын айтты.

Ұлттық Банктің мәліметі бойынша, 2020 жылдың наурызынан 2026 жылдың тамызына дейін шетелдік валютадағы салымдардың жалпы үлесі 46,7 пайыздан 18,3 пайызға дейін төмендеді, оның ішінде бөлшек салымдар бойынша 47 пайыздан рекордтық төменгі 15,4 пайызға дейін, ал корпоративтік салымдар бойынша 46,5 пайыздан 22,1 пайызға дейін төмендеді.

Қазақстанда банктер Депозиттерді кепілдендіру қорына тоқсан сайын жарна төлейді — ол депозиттердің жалпы сомасының 0,07 пайызынан 0,36 пайызына дейінгі мөлшерде болады. Алайда егер банк белгіленген ең жоғары мөлшерлемеден асып кетсе, оған жоғары мөлшерлеме қолданылады.

Қазіргі уақытта Қазақстанда доллармен салынған салымдар бойынша өңірдегі ең төмен пайыздық мөлшерлемелердің бірі сақталуда. Мысалы, Грузияда жергілікті Ұлттық банктің мәліметі бойынша бір жылдық доллар салымдары бойынша ең жоғары пайыздық мөлшерлеме 4 пайызды құрайды. Арменияда доллардағы мөлшерлеме 5,25 пайызға дейін жетеді, Қырғызстанда – 6 пайыз, ал Өзбекстанда – 9 пайызға дейін.

Сарапшылар реттеушінің бұл шешімін теңгеге деген сенімнің артуымен байланыстырады: 2025 жылдың күзінен бері оның долларға шаққандағы айырбас бағамы 19,8 пайызға нығайды. Дегенмен, олар бұл қадамның ешқандай түбегейлі өзгерістер әкелмейтініне күтеді.

Freedom Broker компаниясының талдаушысы Данияр Оразбаев 2,5 пайыз депозиторлар үшін сендіргіш аргумент емес деп есептейді. Ол теңгелік депозиттер бойынша ағымдағы пайыздық мөлшерлемелер кемінде 15 пайызды құрайтынын атап өтті. Ал бағалы қағаздар нарығында – шетелдік валютадағы депозиттердің төмен пайыздық мөлшерлемелеріне байланысты көптеген адамдар сонда барған – тәуекелсіз табыстар да өсіп, АҚШ қазынашылық бағалы қағаздары бойынша 5 пайызға жетті.

Оразбев шетелдік валюта қаражаттарына 15 пайыздық ең төменгі резервтік талап қойылатынын, ал теңгеге – 5 пайыздық талап қойылатынын атап көрсетеді. Басқаша айтқанда, сол көлемдегі қаражатты тарту үшін банк 0 пайыздық мөлшерлеме бойынша резервте теңгеге қарағанда үш есе көп долларды ұстауы тиіс, бұл нақты қаржыландыру мөлшерлемесін арттырады. «Біздің ойымызша, жалпы алғанда, доллар айырбас бағамына әсері әрине бірден байқалмайды. Алайда басқа барлық жағдайлар бірдей болғанда, мөлшерлеменің шағын болуына байланысты ұзақ мерзімді әсері минималды болады», – деп қорытындылайды ол.

ATLAS Capital компаниясының инвестициялық талдаушысы Заман Габибов бұл шешім теңге айырбас бағамына тек шектеулі әсер ететініне және айырбас бағамының қозғалысы макроэкономикалық және сыртқы факторларға тәуелді болып қалатынына келіседі. Алайда ол «салыстырмалы түрде алғанда, шекті мөлшерлемені 1 пайыздан 2,5 пайызға дейін көтеру айтарлықтай болып көрінеді және негізінен валюталық диверсификацияға басымдық беретін салымшылар үшін ұзақ мерзімді шетелдік валютадағы жинақтарды тартымдырақ етеді» деп есептейді. Сонымен бірге, абсолютті қайтарымдар орташа деңгейде қалып отыр, ал соңғы шарттарды банктер өздері анықтайды.