Когнитивтік бұрмалануларға қарсы AI құралдары: инвесторлар оларды қалай пайдалана алады
Инвестор когнитивтік бұрмалануларға қарсы күресте жасанды интеллектіге неғұрлым көп сүйенсе, оның шешімдеріне астарын сездірмей ықпал ету қаупі соғұрлым артады. Фото: Unsplash / Microsoft Copilot
Көптеген реттеушілер жасанды интеллектіні инвесторларға ықтимал зиян келтірудің маңызды көзі деп санайды, әсіресе робо-кеңес беру мен сауда ұсыныстарымен байланысты жағдайларда. Инвесторлар өздері де мұндай кеңесшілерге жиі күдікпен қарайды. Алайда Эксетер университетінің Бизнес мектебінің қаржы профессоры Нармин Нахиди Ұлыбританиядағы Эксетер университетінің Бизнес мектебінің қаржы кафедрасының доценті, жаңа «Жасанды интеллект, FinTech және роботтық кеңес берудің болашағы» атты кітабында жасанды интеллект құралдарын инвесторлардың когнитивтік бұрмалануларын түзету үшін тиімді пайдалануға болатынын дәлелдейді.
Инвесторларға ең алдымен жасанды интеллект неге қажет?
Осы жылдың мамыр айында жарық көрген кітабында Нармин Нахиди когнитивтік бұрмаланулардың инвестициялық шешімдерге жүйелі түрде әсер етіп, олардың тиімділігін төмендететінін атап көрсетеді. Олар тек адамның ойлау қабілетімен ғана емес, сонымен бірге мидың жұмыс істеуімен де байланысты. Атап айтқанда, бұл маңдай бөлімдеріне және ақпарат пен эмоцияларды өңдеуге жауапты ми аймақтарына қатысты.
Осы себепті тәуекелдер туралы ақпарат беру арқылы когнитивтік бұрмалануларды жою қиын. Нахидидің айтуынша, стратегиялық араласу — шешім қабылдау архитектурасын жасанды интеллект құралдарын пайдалана отырып өзгерту — көмектеседі.
Нахиди мұндай өзгерістерге «үш деңгейлі» тәсілді сипаттайды. Біріншісі – инвесторларға қаржылық білім беру және өзін-өзі оқыту, «когнитивтік бұрмалануларға сауаттылықты» дамыту. Адам типтік когнитивтік тұзақтарды жақсы түсініп, өз шешімдерін талдай алған сайын когнитивтік бұрмалануларға қарсы тұру оңайырақ болады.
Екінші қабат – процестерді ұйымдастыру. Автор инвестициялық немесе сауда операцияларыңызды мұқият ойластырылған шешімдер қабылдауды жеңілдететіндей етіп құрылымдауды ұсынады. Мысалы, ірі сауда операцияларынан бұрын міндетті үзіліс енгізуге немесе тәуекелдерді бағалаудың қарапайым әрі айқын әдістерін қолдануға болады.
Үшінші қабат – дәл сол жасанды интеллект, ол бірінші және екінші қабаттардың шамадан тыс жүктеме, стресс немесе күшті эмоциялар кезінде әлсіреген тұста нақты уақыт режимінде жекелендірілген түзетулер мен ұсыныстарды ұсынады.
Бұл іс жүзінде қалай жұмыс істейді?
Мұндай AI қызметтері қазірдің өзінде бар, бірақ олар нарықты емес, ең алдымен инвестордың өзін талдайды: оның мәмілелерін, құбылмалылыққа реакциясын, портфель құрылымын және сауда жиілігін. Нахиди өзі Betterment пен Wealthfront сияқты платформаларды, сондай-ақ Vanguard Digital Advisor мен Nutmeg тәрізді ірі ойыншылардың алгоритмдік портфель басқару мен адам кеңесінің элементтерін біріктіретін гибридті қызметтерін мысалға келтіреді.
Осылайша, жасанды интеллект адамның инвестициялық мінез-құлқындағы тұрақты үлгілерді анықтайды, мысалы, активтің құны төмендегеннен кейінгі паникалық сату, топтық мінез-құлық немесе тарихи деректерді ескермеу. Осы үлгілерге сүйене отырып, жасанды интеллект инвестордың когнитивтік бұрмалануларға негізделген шешім қабылдау ықтималдығы жоғары сәттерді болжап, араласады. Мысалы, ол сауданы кейінге қалдыруды ұсынуы, инвесторға оның ұзақ мерзімді мақсаттары мен диверсификацияның маңыздылығын еске салуы, сондай-ақ балама сценарийлер мен портфельдің өнімділігін көрсетуі мүмкін.
Олар жұмыс істейді ме? Нахидидің айтуынша, жұмыс істейді. Ол олар импульсивті сауданы азайтады, ұзақ мерзімді стратегияларға адал болу тәртібін жақсартады және портфельдің диверсификациясын арттырады деп жазады.
Дегенмен, Нахиди қосады, барлық жағдайда пропорционалдылық сезімін сақтау қажет. ЖИ когнитивтік бұрмалануларды неғұрлым тиімді түзетсе, оның «адамдарды қорғаудан» олардың шешімдерін жасырын түрде манипуляциялауға ауысу ықтималдығы соғұрлым артады.
Нахиди жазады: жиі және тәуекелді сауда жасауға ынталандыратын ойын механикасы мен сандық қатысу алгоритмдерін инвестициялық платформаларға енгізу ерекше алаңдаушылық тудырады. Мінез-құлықтық бұрмалануларды азайтудың орнына, мұндай шешімдер шығынға қарсылықты, топтық мінез-құлықты және импульсивті мінез-құлықты күшейтіп, инвесторлардың психологиялық осалдықтарын платформа үшін пайда көзіне айналдырады.
Мұндай тәуекелдерден қорғану үшін Нахидидің ойынша, инвесторлар өз мүдделерін өздері қорғауы тиіс. Біріншіден, сізге нақты бір әрекетті орындауға неге кеңес беріліп жатқанын, оны қолдау үшін қандай деректер пайдаланылғанын және ұсыныстардың қандай логикаға негізделгенін түсіну қажет. Бірінші қабатты ұмытпайық — өзін-өзі оқыту!
Екіншіден, жасанды интеллект сіздің хабардар келісіміңізге негізделгеніне көз жеткізу маңызды: мінез-құлықты талдау және араласу алгоритмдері мақсаттар мен салдарын айқын сипаттаумен бірге хабардар етуді талап етеді.
