Make Emerging Markets Great Again: Трамп саясаты дамушы нарықтарды қалай жандандырды
Дональд Трамптың басты ұраны – Американы «бірінші орынға шығару», елге бұрынғы ұлылығын қайтару, ал басқа елдердің мүдделерін елемеу: «өз қамдарыңды өздерің ойлаңдар». Трамптың айтуынша оның енгізген кедендік тарифтері АҚШ экономикасын байытады. Ал инвесторлар, керісінше, экспорттың қысқаруы дамушы нарықтарға соққы береді деп қауіптенген еді.
Бірақ бәрі керісінше болды: Трамп долларды әлсіретті, ал бұл 2025 жылды дамушы нарықтар үшін рекордтық жылға айналдырды.
Борис Грозовский Трамптың протекционизмі «дамушы нарықтарды қайтадан ұлы етті» деген ойды алға тартады.
Соңғы 20 жылдағы ең ұзақ ралли: капитал табыс іздеп кетті
Дамушы елдердің облигацияларының табыстылығы жыл басынан бері АҚШ облигацияларынан екі еседен астам жоғары болды (10% қарсы 4,5%).
MSCI Emerging Markets индексі де S&P 500-ге қарағанда екі есе көп өсті — 28% қарсы 14% (5 қазан күнгі дерек).
Мұндай айырмашылық дамушы нарықтардың (EM) пайдасына соңғы жылдары алғаш рет байқалды.
Дамушы елдерге Трамптың саясаты көмек болды: ол долларды әлсіретті, дамушы елдердің валюталарының бағамын көтерді және инвесторларды әртараптандыруға итермеледі — тіпті АҚШ акция нарығының өсуі жалғасып жатқан шақта да.
Енді өзіңізді Германия, Канада, Дания немесе Үндістан сияқты елдің инвесторының орнына қойып көріңіз. Сіздің еліңізбен АҚШ арасындағы қатынастар нашарлады: НАТО ішіндегі ынтымақ әлсіреп барады, Канадаға «51-штат» болу ұсынылуда, Дания Гренландиядан айырылу қаупіне тап, ал Үндістанға қарсы тарифтер енгізілді — Трамп билігі тұсында АҚШ одақтастарымен де достық ниетте емес.
Мұндай жағдайда инвесторлар портфельдегі америкалық тәуекел үлесін азайта бастайды.
ФРЖ (Федералдық резерв жүйесі) негізгі мөлшерлемені төмендеткен соң, доллар да әлсіреді — негізгі сауда серіктестерінің валюталарына қатысты индекс бойынша минус 9,75%.
EM валюталарының раллиге қосылуы
Deutsche Bank деректеріне сүйенген Financial Times жазғандай, дамушы елдердің валюталары үшін бұл соңғы 15 жылдағы ең сәтті үш тоқсан болды — долларға қатысты +12,7%. Тек санаулы валюталар ғана қаңтар–қыркүйек аралығында арзандады: аргентин песосы — -25%, түрік лирасы — -15%, Үндістан және Индонезия рупиялары — -3–4%.
Бірақ басым көпшілігі — қытай юані, чили песосы, малайзия ринггиті, колумбия песосы және бразилия реалы — доллармен салыстырғанда нығайды.
Бұл өз кезегінде долларлық инвесторлар үшін EM нарықтарының табыстылығын арттырып, капитал ағымын күшейтті, — дейді Жан Буаван, BlackRock Investment Institute экономикалық және нарықтық зерттеулер бөлімінің басшысы: «Біз ұлттық валютадағы облигациялардан табыс алудың жақсы мүмкіндіктерін Венгрия, Чехия, Оңтүстік Африка, Бразилия, Мексика және Колумбия нарықтарында көреміз».
Мексикадан Қытайға дейін: Трамп саясатының күтпеген әсері
Бұл процестің басқа да жағымды салдары бар.
Мексикада песо бағамының өсуі инфляцияны төмендетуге көмектесті, сондықтан орталық банк мөлшерлемені 10%-дан 7,5%-ға дейін түсірді. Бұл қадам экономикалық белсенділікті және акция нарығын ынталандырды.
Нәтижесінде, АҚШ енгізген 25% тарифтерге қарамастан, мексикалық акциялар жыл басынан бері 42% өсім көрсетті.
Ұқсас механизм басқа елдерде де байқалады.
Қытай юані де АҚШ долларына қатысты 2,5%-ға нығайды, тіпті Трамптың Қытай экспортына қарсы 50%-дық тарифтеріне қарамастан.
Қытайда инфляция төмендеп, орталық банк пайыздық мөлшерлемені азайтты — бұл акциялардың жедел өсуіне ықпал етті.
Портфельдеріндегі америкалық тәуекел үлесін азайтқысы келетін инвесторлар үшін Қытай акциялары №1 нұсқаға айналды, — деп жазады Council on Foreign Relations сарапшысы және Vanguard тәуелсіз директоры Ребекка Паттерсон:
«Трамп дамушы нарықтарды қайтадан ұлы етті», дейді Ребекка Паттерсон, тәуелсіз директор, Vanguard
Азиядағы технолидерлер және жаңа «өндірістік шеп»
Қытай акцияларының өсуіне Трамптың тарифтерін уақытша жұмсартуы да әсер етті.
Корея мен Тайваньның акциялары IT секторының өрлеуімен қатар өсіп жатыр — бұл елдерде чип пен жасанды интеллект өндірісі жанданып келеді.
Вьетнам, Мексика және Бразилия нарықтарына жергілікті компаниялардың Қытайды жаһандық жеткізу тізбегінде ішінара алмастыру әрекеттері көмектесуде.
Польшада IT секторы серпін алды, ал Чили мен Перу энергетикалық ауысым үшін қажет металдарға сұраныстың артуынан ұтып отыр.
20 жыл ішіндегі ең ұзақ ралли
Дамушы нарықтардың өсуі соңғы 9 ай бойы үздіксіз жалғасып келеді — бұл соңғы 20 жылдағы ең ұзақ ралли.
Өткен жылы өсім қарқыны үш есе төмен еді — небәрі 8,7%.
Енді ерекше серпін көрсетіп отырғандар — Азияның технологиялық алыптары.
JPMorgan бағалауынша, 2025 жылдың III тоқсанында дамушы елдердің акциялары +11%, ал дамыған елдердің акциялары небәрі +7,4% өсім көрсетті.
III тоқсанның «чемпиондары»:
Қытай, Тайвань, Корея, Египет, Перу және Оңтүстік Африка акциялары.
JPMorgan сарапшылары инфляция қаупі туралы ескертіп, инвесторларға америкалық активтер мен технологиялық компаниялардың үлесін азайтуға кеңес береді.
Жау, бәсекелес және бенефициар: Трамп Қытайды қалай күшейтті
Трамп енгізген тарифтерден ең көп зардап шеккен ел – Қытай, алайда дәл сол Қытай негізгі бенефициарлардың біріне айналды, деп жазады басқаруындағы активтері 1 трлн еуро болатын DWS компаниясының сарапшылары.
Қытайды құтқарған басты фактор – АҚШ-қа экспорттың елдің ІЖӨ-дегі үлесінің 20%-дан төмендеуі.
Ал Еуроодақта бұл көрсеткіш 36%.
Соңғы 30 жылда дамушы елдердің дамыған нарықтарға тәуелділігі айтарлықтай азайды:
бұрын олардың экспортының 75%-ы дамыған елдерге бағытталса, қазір бұл үлес шамамен 50%-ға дейін қысқарды.
Яғни бүгінде дамушы елдердің өзара сауда көлемі дамыған елдердің саудасына теңесіп қалды.
Осының арқасында Трамп енгізген тарифтер дамушы нарықтарға күткендей ауыр соққы бола қойған жоқ.
Керісінше, доллардың әлсіреуі бұл елдерге инвестиция ағымын арттырып, олардың дамыған елдерден артта қалуын қысқартты.
2018 жылдан бері, яғни Трамп алғашқы антикитайлық тарифтерін енгізгеннен кейін, Қытайдың әлемдік экспорттағы үлесі 13%-дан 18%-ға дейін өсті.
Демек, жаһандық сауданың күйреуі болмайды: АҚШ нарығы үлкен болғанымен, Трамптың тарифтері әлемдік экспорттың бар болғаны 8%-ына әсер етті.
Әрине, дамушы нарықтардың бәрі бірдей ұтқан жоқ.
Мысалы, Үндістан мен Түркия акцияларының өсімі баяу.
Үндістан
Экономикасы тез өсіп жатқанына қарамастан, үнді нарығы баяу қозғалып тұр.
Инвесторлар Трамп бастаған сауда соғысының салдарынан мазасыз:
АҚШ Үндістанның фармацевтика экспортына 50% және 100% тарифтер енгізді.
Бұл корпоративтік табыстарды тежеп, ішкі тұтыну қарқынын бәсеңдетті.
Ал рупия долларға қатысты бес ай қатарынан әлсіреп келеді.
Оған қоса, Трамптың виза алымдарын енгізуі Үндістан экономикасына қосымша соққы болмақ.
Осының бәрі шетелдік инвесторлардың үнді нарығынан капиталды әкетуіне себеп болды.
Түркия
Түркия экономикасы 2025 жылы да өсу үстінде, бірақ бұл акция нарығында көрініс тапқан жоқ.
Басты себептер — саяси тұрақсыздық пен валютадағы құбылмалылық.
Жыл басында Эрдоганның ең күшті қарсыласы тұтқындалды, ал президенттің ақша-несие саясатына жиі араласуы лираның сенімділігін шайқалтты.
2025 жылдың сәуірінде Түркияда базалық мөлшерлеме 46%-ға дейін көтерілді.
Лираның құбылмалылығы мен жиі девальвациясы шетелдік капиталдың келуін тежеп отыр.
Қазір түрік акциялары дамушы нарықтарға қарағанда 45% арзандау бағаланады — баға/табыстың арақатынасы бойынша.
Екінші тыныс: капитал ағыны және қарыз нарығы
Акциялардың табыстылығының өсуі капиталдың нарыққа ағылуын күшейтті.
Бұл көрсеткіш рекордтық деңгейге жетті.
Инвесторлар арасында «нарықта болмау — ең үлкен тәуекел» деген қағида қайта өзекті бола бастады.
Citibank-тің бұрынғы басшысы Чарльз Принс 2007 жылы, қаржы дағдарысы қарсаңында айтқанындай: «Пластинка ойнап тұрған кезде, сіз билеуге тиіссіз». Яғни, нарықтағы табысты жіберіп алу – инвесторлар үшін шығыннан да қорқынышты.
Дамушы нарықтардың қарыз нарығы әзірге дамыған елдердің нарығына қарағанда баяу өсіп келеді.
Алайда жаһандық қарыз көлемі пайыздық мөлшерлемелердің төмендігі мен доллардың әлсіреуі есебінен рекордтық деңгейге жетті — $337,7 трлн, яғни 2025 жылдың қаңтар–маусым айларында $21 трлн-ға артты.
Бұл — әлемдік ІЖӨ-ден шамамен үш есе көп.
2025 жылы жаһандық қарыздың өсу қарқыны 2022–2023 жылдармен салыстырғанда айтарлықтай жылдамдады (ол кезде шамамен $300 трлн болатын).
Халықаралық қаржы институтының (IIF) дерегінше ең ірі қарыз алушылар — АҚШ, Қытай, Германия, Франция, Ұлыбритания және Жапония — барлығы да тарихи максимумға жетті.
Қарыздың ІЖӨ-ге қатынасы, яғни елдің борышын өтеу қабілетін сипаттайтын көрсеткіш, Канада, Қытай, Сауд Арабиясы, Польша және Чилиде айтарлықтай өсті.
IIF сарапшыларының болжамынша, көрсеткіштердің нашарлауына байланысты жақын арада кейбір инвесторлар Жапония, Германия және Францияның қарыздарын сата бастайды.
Ал дамушы елдердің қарызы $3,4 трлн-ға артып, $109 трлн-ға жетті — бұл олардың ІЖӨ-сінен 2,36 есе көп.
Соған қарамастан, дамушы елдердегі қарыздың ІЖӨ-ге қатынасы дамыған елдерге қарағанда төмен.
Бұл факт инвесторлар үшін қосымша артықшылық болып отыр — олар тәуекелі аз, бірақ табысы жоғары нарықтарға бет бұруда.
Акциялар үшін өсу кеңістігі бар
Бүгінде дамушы елдер әлемдік ІЖӨ-нің 41%-ын құрайды, бірақ олардың акциялары әлемдік нарық капитализациясының небәрі 21%-ына тиесілі.
Яғни өсуге әлеует зор.
Әрине, ІЖӨ өсімі акция табыстылығымен тікелей байланысқа ие емес, бірақ дамушы нарықтардың табыстылығы мен доллар бағамы арасында кері байланыс бар:
доллар қымбаттаса — дамушы елдердің валюталары әлсірейді, капитал ағыны азаяды;
доллар арзандаса — капитал дамушы нарықтарға құйылады.
Трамп енгізген тарифтер долларды әлсіретіп, дамушы нарықтарға инвестиция ағынын күшейтті.
Тарихи перспектива және Трамптың «парадоксы»
Дамушы нарықтардың өсуі үшін әлі де үлкен кеңістік бар, себебі соңғы 17 жыл олар үшін сәтсіз кезең болды.
Fidelity International сарапшысы Том Стивенсонның есебінше:
егер 2008 жылы, қаржы дағдарысына дейін, £100 инвестицияласаңыз, бүгінде: S&P 500 индексінде ол £440 болар еді, ал дамушы нарықтар индексінде сол күйінде £100 болып қалар еді.
2000-жылдардың ортасында дамушы нарықтар 3,5 жылда 7 есе өссе де, кейін ұзақ уақыт бойы тоқырауда қалды.
Бірақ қазір жағдай өзгерді:
Трамптың протекционизмі, доллардың әлсіреуі және жаһандық капитал ағынының қайта бағытталуы — бәрі бірігіп, дамушы нарықтарға жаңа серпін берді.
Бұрын АҚШ әлемдік капиталдың басты «шаңсорғышы» еді: барлық ақша оған ағылатын.
Енді бұл «шаңсорғыш» бірнеше жылға тоқтады,
ал бұл дамушы нарықтардың нақты өрлеу дәуірін бастауына мүмкіндік ашты.
