Орта Шығыстағы соғыс салдарынан арзан әуе рейстері дәуірі аяқталуға жақын болуы мүмкін — FT
Ирандағы қақтығысқа жауап ретінде авиация саласы мыңдаған рейстерді жойды. Фото: Яромир Чалабала/Shutterstock
Орта Шығыстағы соғыс салдарынан реактивті отын бағасының күрт өсуі арзан рейстер дәуірінің аяқталу ықтималдығын арттырып отыр, деп жазады Financial Times. Газетке сұхбат берген сарапшылар ірі бәсекелестер мыңдаған рейсті жоя бастағандықтан, әсіресе Еуропадағы арзан әуе компаниялары бағаны көтереді деп болжайды. Бұл дағдарыс кейбір бюджеттік әуе компанияларының қызметін тоқтатуына да әкелуі мүмкін.
Арзан рейстердің соңы
Ирандағы қақтығысқа жауап ретінде авиация саласы қымбатырақ жанармай қолдану қажеттігіне байланысты пайда әкелмейтін болған мыңдаған рейсті жойды. Financial Times (FT) мәліметі бойынша, қақтығыс ұзаққа созылған сайын одан да көп бағыттар тиімділігін жоғалтады.
Ұшақ рейстерінің саны қысқарады, бұл әуе компанияларының тұрақты шығындарының өсуіне әкеледі. Осылайша олар шығындарын өтеу үшін бағаны одан әрі көтеруге мәжбүр болады, бұл ақырында жолаушыларды бездіреді. Бұл бюджеттік саяхаттың болашағына, әсіресе Еуропада, жақсы белгі емес: қатал бәсеке мен нарықты либерализациялау арқасында континент бойынша билеттер маусымнан тыс уақытта кейде небәрі 17 фунт стерлингке (шамамен 21 АҚШ доллары) тұруы мүмкін .
Андрю Чарлтон, Aviation Advocacy консалтингтік компаниясының басшысы, премиум-әуе компаниялары қысқа қашықтықтағы рейстерін қысқартып, ұзақ қашықтықтағы бағыттарға басымдық беретінін растайды. Бұл бәсекелестік қысымды азайтып, арзан әуе компанияларына бағаларын біртіндеп көтеруге мүмкіндік береді.
«Дәстүрлі әуе компаниялары қысқа қашықтықтағы желілерін «оңтайландыруды» жалғастыра берсе, арзан әуе компанияларына әуе билетінің бағасын көтеруге еркіндік туады. Отын шығындарын алға тартып, олар тұтынушыларды адастырғаны үшін сотқа тартылу қаупіне ұшырауы мүмкін», – дейді Чарлтон. «Ешбір әуе компаниясы арзан болғысы келмейді – барлығы да табысты болғысы келеді, – дейді ол. – Бюджеттік рейстер дәуірі тек уақытша құбылыс болды. 20 фунттық рейстердің күні сөзсіз аяқталуға жақын», – деп есептейді сарапшы.
Google Flights деректеріне сәйкес, Еуропадағы әуе компаниялары қазір сұранысты арттыру мақсатында жазғы рейстердің бағасын төмендетіп жатыр, деп хабарлады FT. Таяу Шығыстағы соғыс жолаушыларды авиациялық отын тапшылығы демалыс жоспарларын бұзуы мүмкін деп қорқытып, билеттерін кейінге қалдыруға мәжбүр етті. Газеттің дерегінше, 9 сәуір мен 6 мамыр аралығында шілде айына бір аптаға арналған рейстердің құны Жерорта теңізі бағытындағы Еуропаның ең ірі 50 бағытының 27-сінде төмендеді.
Ұлы рецессия: талдаушылардың көзқарастары
Консолидация саланың төзімділігін арттырады, бірақ тарифтерді қолжетімді етіп ұстап тұратын бәсекелестікті әлсіретеді. Бұл арзан рейстер дәуірінің аяқталу ықтималдығын арттырады, деп жазады FT.
Әрбір бірнеше жыл сайын сала тағы бір дағдарысқа ұшырап, ол соққы құралы секілді күшті консолидация толқынын тудырады. Әлемдік авиация саласы үшін ең соңғы ірі сілкініс – аспан бос қалған Covid-19 пандемиясы болды. Көптеген әуе компаниялары мемлекеттік көмек алып, қызметкерлер санын қысқартты. Содан бері авиация саласы пайда толқынында жүзуде.
— «Біз 9/11 оқиғасын, пандемияны қоса алғанда, бірнеше дағдарысты көрдік. Бұл – «келесі Covid». Ол банкроттықтарды, компаниялардың бірігуін және «ескі ұшақтарды тезірек парктен шығаруды» болжайды», – дейді Barclays компаниясының авиация нарығы бойынша талдаушысы Эндрю Лобенберг.
«Меніңше, бірігу толқыны ең ірі әуе компанияларына да әсер етуі мүмкін», – деді малайзиялық арзан әуе компаниясы AirAsia-ның негізін қалаушы және бас атқарушы директоры Тони Фернандес.
— «Біз байқап отырған құрылымдық өзгерістер... тек күшейе түседі. Күштілер одан әрі күшейеді, ал әлсіздер одан әрі әлсірейді», — деді Lufthansa компаниясының бас директоры Карстен Шпор бұған дейін.
Контекст
Еуропалық авиация саласы онжылдықтар бойы бірігіп келеді: көптеген шағын операторлар банкрот болып, немесе FT жазғандай, Air France-KLM, Lufthansa және British Airways-тің иесі International Airlines Group (IAG) атты үш «мега-ойыншының» біріне иеленді.
IAG, портфеліне Iberia, Aer Lingus және Vueling әуе компаниялары кіретін, биыл португал әуе компаниясы TAP-тың акцияларына бәс тігуден бас тартты. Дегенмен, айтарлықтай ақша қаражаттарының қоры мен саладағы ең мықты баланстардың біріне ие бұл топ жаңа сатып алуларға ашық қалуда.
«Біз нарықты үнемі бақылап отырмыз», – деді бас директор Луис Гальего инвесторлармен өткен конференц-қоңырауда. «Сіз АҚШ-тағы Spirit әуе компаниясының мысалын көрдіңіз. Кейбір әуе компаниялары қиындықтарға тап болады, олар қуатын қысқартуға мәжбүр болады, және бұл бізге мүмкіндік туғызуы мүмкін». Сонымен қатар ол инвесторларға екі бәсекелес әуе компаниясы өздері IAG-ға ынтымақтастық жөніндегі ұсыныстармен жүгінгендерін айтты.
«Біз топтық бизнес-моделімізді қолдана отырып, компаниялардың көрсеткішін жақсарта алатын мүмкіндіктерді іздеп жатырмыз», – деді ол, – «топтағы компаниялар санының көп болуы біз үшін міндетті шарт емес».
Дағдарыстан кім қашып құтыла алады?
Мамырдың басында Spirit Airlines АҚШ-та банкроттыққа ұшырады, бұл әлем бойынша таралады деп жоғарғы басшылық күтіп отырған құлдыраулар сериясындағы алғашқы оқиға болды... Сала мамандарының көпшілігі қазір: Spirit-тен кейін келесі кім болады? – деп сұрап жатыр. FT мәліметіне сәйкес, АҚШ-та қазір жабылған Spirit-тің екі бәсекелесі – JetBlue мен Frontier – туралы алаңдаушылық күшейіп жатыр.
Қарсылық бастала салысымен инвесторлар ең әлсіз әуе компанияларына қарсы бәс тігуді бастады. Венгриялық арзан әуе компаниясы Wizz Air-дегі «қысқа позициялардың» көлемі (акция бағасының төмендеуінен пайда табуға бағытталған инвестициялық стратегия) компанияның жалпы акция капиталының шамамен алтыдан біріне дейін өсті.
Көп жылдан бері инвесторлар Wizz-тің тапсырыстарда тым көп ұшақ бар екенін, соның ішінде Таяу Шығыс нарығына кірудің сәтсіз әрекетінен кейін қажетсіз болып қалған ұзақ қашықтыққа арналған ұшақтарды да қоса алғанда, алаңдаушылық білдіріп келеді. Сонымен қатар, компания ең қатал бәсекелестік баға сегментінде жұмыс істейді, онда ол шығынды қысқартуға фанатикалық көңіл бөлетін, сондықтан да саладағы ең қауіпті бәсекелестердің бірі саналатын өте тиімді ирландиялық тасымалдаушы Ryanair-мен бәсекелеседі.
Өткен айда Wizz Air компаниясының негізін қалаушы және бас атқарушы директоры Йожеф Варади Лондондағы журналистерге арналған арнайы кездесу ұйымдастырып, компанияның қаржылық тұрақтылығын көрсетті.
«Бұл, бәлкім, бүгінгі күннің ең маңызды диаграммасы», – деді ол, экранда компанияның өз қызметін қаржыландыруға 2 миллиард еуро қолма-қол ақшасы қалғанын көрсететін слайд пайда болғанда. «Осыған қатысты көп шу бар, бірақ мен нарықтағы қауесеттерге пікір білдіргім келмейді, себебі бізге қарсы қойылып отырған барлық айыптаулар жай ғана жалған және негізсіз».
