Рэй Далио әлемдік соғыс қазірдің өзінде басталғанына сенеді. Жаңа қақтығыс қай жерде басталуы мүмкін?

Көптеген адамдар Ирандағы соғыс туралы қате түсінікке ие, олар қысқа мерзімді мәселелерге – мысалы, Ормуз бұғазының тағдырына немесе бензин бағасына – тым көп мән береді, – деп жазды ірі хедж-қор Bridgewater Associates-тің негізін қалаушы Рэй Далио 7 сәуірдегі блогында. Ол адамдарды кең көзқараспен қарауға шақырады — инвестордың болжамы бойынша әлем қазір жаһандық соғыстың ерте кезеңінде және ол жақын арада аяқталмайды.

Бұл асыра айтылғандай көрінуі мүмкін, – деп мойындайды Далио, – бірақ міне оның дәлелдері. Біріншіден, әлемде бірнеше ірі ядролық державаларды қамтитын бірнеше толық ауқымды қақтығыс қазірдің өзінде бір уақытта өршіп жатыр. Сонымен қатар, метафоралық «соғыстар» жойылған жоқ: сауда соғыстары, экономикалық соғыстар, технологиялық соғыстар, капитал мен геосаяси ықпал үшін соғыстар. Барлығы, Далионың айтуынша, «классикалық дүниежүзілік соғыс» болып табылады — бұл нақты басталуы мен ресми соғыс жариялануы жоқ, бір-бірімен байланысқан қақтығыстардан тұратын және әлемді біртіндеп қамтитын жаһандық қақтығыс.

Дэлио үшін тарихи аналогиялар – Үлкен Циклде әлемнің қазіргі орнын түсінудің бір жолы. Инвестор ұзақ уақыт бойы қолдап келе жатқан бұл тарихи теория әлемдік тәртіптердің қалай өзгеретінін сипаттайды: борыш дағдарыстарының, ішкі қақтығыстардың және сыртқы геосаяси қақтығыстардың қайталанатын кезеңдері арқылы. Осы теорияға сәйкес, әлем гүлденуден дағдарысқа және соғысқа, содан кейін жаңа тәртіпке өтеді.

Далио қазіргі уақытта біз Ұлы Циклдің тоғызыншы кезеңінде екенімізді жазады, бұл кезеңде бірнеше соғыс алаңында қақтығыстар бір уақытта өрбиді. Оның пікірінше, жағдай барған сайын соғысқа дейінгі кезеңнен ашық қақтығысқа өту кезеңіне ұқсай бастайды – 1913–1914 және 1938–1939 жылдары болғандай.

Дэлионың айтуынша, осы кезеңнің негізгі көрсеткіштерінің бірі – жетекші державаның тым созылуы. Ол дәл осылай АҚШ-ты қарастыруды ұсынады: ел 70–80 елде 750–800 әскери базаны ұстап тұрады. Мұндай желі ықпал ету мүмкіндігін береді, бірақ сонымен бірге осалдықтарды тудырады. Тарих, дейді Далио, бірнеше қақтығысты бір уақытта шешуге тырысқан державалардың әдетте шамадан тыс жүктемеге ұшырап, әлсірейтінін көрсетеді. Сондықтан Иранмен соғыс АҚШ-тың одақтастарына берген міндеттемелерін орындауға әлі қаншалықты қауқарлы екенін сынау тұрғысынан маңызды.

Дэлионың теориясына сәйкес, Үлкен циклдің тоғызыншы кезеңінен кейін билік халықтан шартсыз адалдықты талап ете бастайды, ал соғыс пен үкімет саясатына қарсы пікірлер барған сайын қатаң басылады. Содан кейін ірі державалар арасында тікелей әскери қақтығыстар басталады. Соғысты қаржыландыру үшін мемлекеттер салықтарды көтереді, қарыз шығару мен ақша массасын ұлғайтады, валюталық бақылауды енгізеді, қаржылық шектеулерді қатаңдайды және аса ауыр жағдайда тіпті нарықтарды жабады. Цикл бір тараптың жеңіспен аяқталып, өз ережелеріне сәйкес жаңа әлемдік тәртіп орнатуымен қорытындыланады.

Далио жазады: ірі соғыстарда шешуші фактор елдің әскери қуаты емес, басқаларға қарағанда ұзақ уақыт бойы ауыр қиындықтарды көтере алу қабілеті. Далио АҚШ ұзаққа созылған қиындықтарға дайын емес деп есептейді.

Далио жеңіске жетудің тағы бір маңызды факторы ретінде ішкі тұрақтылықты атайды — ол демократиядағы халықтың қолдау көрсету көрсеткіштері болсын немесе автократияларда билік органдарының бақылауды сақтап қалу қабілеті болсын.

Далио келесі бес жыл бейбіт болмайды деп сенеді: жаңа соғыстар басталуы немесе бар соғыстардың күшеюі ықтималдығы 50%-дан асады. Ол қақтығыстардың ықтимал сипатын осылайша елестетеді:

1. Иран, АҚШ және Израиль арасындағы соғыс

Дэлио бұл қақтығыстың өршіп бара жатқанына сенеді, ол барлық тараптардың ресурстарын сарқып жатыр. Негізгі мәселелер қатарында ол Ормуз бұғазын бақылауда ұстау, Иранның ядролық бағдарламасы мен зымыран арсеналы, жеңіске жету үшін тараптардың одан әрі шығындарға баруға дайындығы, олардың одақтарының тұрақтылығы және қақтығыстың ушығуы қаупі — егер Иранның одақтастары тікелей немесе жанама түрде араласса немесе сол уақытта Азияда жаңа дағдарыс туындаса — бар деп атайды. Дэлионың айтуынша, бөлек мәселе – Парсы шығанағындағы қауіпсіздікті мүлде қалпына келтіруге бола ма?

2. Ресейдің Украинаға қарсы соғысы

Далио оны Қытайды қоспағанда, дерлік барлық ірі әскери державалардың қазірдің өзінде қатысып жатқан өте қауіпті қақтығыс деп сипаттайды. Соғыс әрекеттері үш жыл бойы Украина шекарасынан ары аспады, және бұл, оның пікірінше, жағдайдың одан әрі кең ауқымда ушығуына жол бермеді. Сонымен қатар НАТО Киевке қару-жарақ жеткізіп, айтарлықтай қаржылық шығынға ұшырап отыр, ал Еуропа әскери шығындарды арттырып, Мәскеумен ықтимал қақтығысқа дайындалып жатыр. Далионың айтуынша, негізгі тәуекелдер – Ресейдің НАТО аумағына соққысы, жабдықтау желілеріне шабуыл, альянстың соғысқа тікелей араласуы немесе Ресей мен блок мүшелерінің бірі арасындағы кездейсоқ қақтығыс. Ол мұндай сценарийдің келесі бес жылда жүзеге асу ықтималдығын 30–40% деп бағалайды.

3. Тайвань: АҚШ пен Қытай арасындағы соғыс қаупі

Дэлио жазады, АҚШ пен Қытай қазірдің өзінде идеологиялық, технологиялық, сауда және геосаяси қақтығысқа кіріскен, дегенмен бұл әлі ашық соғысқа ұласпаған. Ол Тайваньды басты жанжал нүктесі деп санайды: Бейжің үшін бұл талқылауға жатпайтын егемендік мәселесі. Оның пікірінше, екі тарап та ықтимал қақтығысқа ашық дайындалып, әскери шығындар мен қарулануды арттырып жатыр, ал АҚШ-тың «Бірінші аралдар тізбегіндегі» (Жапониядан Тайвань арқылы Солтүстік Филиппин мен Борнеоға дейін созылған) инфрақұрылымы аса осал.

Эскалацияның ықтимал белгілері арасында Дэлио АҚШ-тың Тайваньның тәуелсіздігіне қатысты ұстанымының өзгеруін, Қытайдың ықтимал блокадасын, америкалық және қытайлық күштердің тікелей қақтығысын және егер АҚШ жауап беруге тым әлсіреген деп шешсе, Бейжіңнің ықпалын күшейтуге бағытталған әрекетін атап көрсетеді. Ол алдағы бес жылда АҚШ пен Қытай арасында Тайвань мәселесі бойынша әскери қақтығыс болу ықтималдығын 30–40% деп бағалайды және 2028 жылды ең қауіпті кезең деп санайды.

4. Солтүстік Корея қатысатын соғыс

Дэлио Солтүстік Кореяны шайқасуға дайын провокациялық ядролық держава деп сипаттайды. Оның пікірінше, Пхеньян ядролық оқтұмсықтарды тасымалдай алатын және АҚШ аумағына жете алатын зымырандарға ие, және бұл мүмкіндіктер алдағы бес жылда артуы мүмкін. Сонымен қатар ол Солтүстік Кореяның Қытай мен Ресеймен тығыз байланыстарын атап өтіп, Солтүстік Корея олардың атынан прокси ретінде әрекет етуі мүмкін екенін айтады. Далио Солтүстік Корея қатысатын әскери қақтығыстың ықтималдығын 40–50% деп бағалайды.

5. Оңтүстік Қытай теңізіндегі қақтығыс (Филиппиндер – Қытай – АҚШ)

Далио Оңтүстік Қытай теңізін тағы бір жанжалды нүкте деп санайды. Оның айтуынша, тіпті салыстырмалы түрде кішігірім оқиға — кемелердің соқтығысуы, Филиппин кемесіне шабуыл, блокада немесе зымыран оқиғасы — АҚШ-ты Филиппинге деген одақтастық міндеттемелеріне байланысты араласуға мәжбүр етеді. Сонымен бірге ол американдық сайлаушылар мұндай шешімді қолдамайды деп ескертеді. Далио мұндай қақтығыстың келесі бес жылда болу ықтималдығын шамамен 30%-ға бағалайды.