Ресей ЕО-ның «ақша жылыстатумен күрес» бойынша қара тізіміне енді
Еурокомиссия Ресейді ақша жылыстату және терроризмді қаржыландыру қаупі жоғары елдердің қатарына енгізгенін хабарлады. Бұл «қара таңба» секілді: енді еуропалық банктер, брокерлер және басқа қаржы ұйымдары Ресейге қатысты кез келген операцияны мұқият тексеруге міндетті. Бұл шешімнің салдары қандай?
Не болды?
3 желтоқсанда Еурокомиссия Ресейді ақша жылыстату және терроризмді қаржыландыруға қарсы жүйесінде «айтарлықтай кемшіліктері бар» жоғары қауіпті елдер тізіміне қосатынын жариялады. Егер Еуропарламент пен Еуропалық кеңес қарсылық білдірмесе, шешім бір айдан кейін күшіне енеді.
Бұл жаңалық күтпеген жағдай емес: жазда ЕО FATF (ақша жылыстатуға қарсы жаһандық стандарттарды әзірлейтін ұйым) мүшелігі тоқтатылған елдерді 2025 жылдың соңына дейін қайта бағалауға уәде берген. Бұл тексерудің нәтижесі — Ресейдің қара тізімге енуі.
FATF Ресейдің ұйымдағы мүшелігін 2023 жылдың ақпанында Украинaдағы әскери әрекеттері үшін «халықаралық ынтымақтастық нормаларын өрескел бұзды» деп тоқтатқан. FATF-тің де қауіпті елдер тізімі бар: «қара тізімде» — КХДР, Иран, Мьянма. «Сұр тізімде» — тағы 20 ел. Бірақ Ресей екеуінде де жоқ.
Қызығы — Еуроодақ әдетте FATF шешімдерін қайталайтын. Мысалы, Панама ЕО тізімінен FATF оны алып тастағаннан кейін екі жылдан соң шықты. БАӘ — бір жылдан кейін. Бірақ Ресей жағдайында бұл заңдылық алғаш рет бұзылды: ЕО оны FATF-тен бұрын қара тізімге қосты.
2025 жылдың тамызы бойынша (соңғы жаңарту) ЕО-ның жоғары тәуекелді елдер тізімінде 29 мемлекет бар — олардың арасында Ауғанстан, КХДР, тіпті Монако да бар. Тізім елдердің FATF-пен ынтымақтастық деңгейіне қарай үш топқа бөлінеді. Формалды талаптар бірдей болғанымен, нақты сақтық деңгейі әр елге қарай өзгеруі мүмкін.
Заңдастырылған «оверкомплаенс»
FATF және ЕО-ның жоғары тәуекелді юрисдикциялар тізімін банктер мен қаржы институттары қолданады. Ел тізімге енсе — сол ел азаматтарының барлық қаржы операциялары ерекше тексеріледі, ал клиент тәуекелі жоғары категорияға жатқызылады.
«Бұрын мұндай деңгейдегі тексерулерді банктер «тырнақ астынан кір іздеу» деп қабылдаса, енді ол міндетті стандарт болады. Бұл шешім жаңа талап қоспайды — тек бақылауды заңдастырып, барлық ЕО институттарына ортақ етеді», — дейді FTL Advisers серіктесі Мария Кукла.
Ресей туралы мұндай тексерулерді формалды түрде ЕО-ның 27 елі, Исландия, Норвегия және Лихтенштейн жүргізуі тиіс. Бірақ іс жүзінде ауқым кеңейеді: ЕО құқықтық нормаларын қолданатын немесе қаржы инфрақұрылымы ЕО-ға байланысты елдер де ілесуі ықтимал — Швейцария, Андорра, Сан-Марино және ЕО-дағы шоттары немесе холдингтері бар компаниялар.
Кейбір сарапшылар тіпті ЕО-да корреспонденттік шоттары бар үшінші ел банктері де осы талаптарды қолдануы мүмкін дейді.
Яғни қиындықтар тек ресейліктерге емес, Ресеймен байланысы барларға: бизнес жүргізетіндерге, табыс алатындарға, Ресейде мүлік сататындарға да тиюі мүмкін.
Бәрі онсыз да қиын болған
Іс жүзінде ресейліктер Еуропада бұрыннан жоғары тәуекелді клиент саналады: тіпті ЕО паспорты немесе ВНЖ болған күннің өзінде банкте шот ашу қиын, ал кез келген операция қосымша тексеріледі. Сарапшылардың айтуынша, бұл шешім бар жағдайды тек заңдастырады.
Санкциялардан кейін ресейліктер онсыз да banking-қызметтерге қол жеткізуде қиындықтарға тап болды: шоттар жабылды, қызмет көрсетуден бас тартылды — бұл Ресей қара тізімге енбей тұрып-ақ орын алған.
Алайда кей сарапшылар енді тіпті ЕО-да тұрақты тұратын ресейліктер үшін жеке және корпоративтік шоттар ашу одан да қиын болады деп есептейді. Қолданыстағы клиенттер транзакциялары бойынша жиі есеп беруге мәжбүр болуы мүмкін, РФ-дан ақша аудару жиі бас тартылады.
Қарапайым мысалдар:
Пәтер сату арқылы алынған қаражат — жеткілікті дәлел емес. Банк бастапқы ақшаның қайдан келгенін де зерттейді.
Егер ақша Сбербанктен келген болса — ол санкциялық дереккөз, тіпті операция санкциялар енгізілгенге дейін жасалған болса да.
Егер брокерлік шоттағы қаражат ИТ-консалтингтен түскен болса — бұл ЕО үшін РФ-да бизнес жүргізуге тыйым салынған қызмет.
Revolut және Wise секілді компаниялардың соңғы шектеулерінен кейін сарапшылар кей банктер кең ауқымда ресейліктердің шоттарын жабуы мүмкін деп болжайды.
Жылжымайтын мүлік операциялары да нотариустар мен банктер тарапынан күшейтілген тексеруден өтеді.
Ресейлік клиенттер үшін шетелге ақша аудару, жалақы алу, жақындарға ақша жіберу — бәрі баяулап, шектеулер мен құжат сұрау «жаңа нормаға» айналуы мүмкін.
Криптобиржалар да Ресеймен байланысты активтерді тексеруді күшейтуі ықтимал.
Бұдан кейін не болады?
Сарапшылар шешім бір айдан кейін күшіне енеді деп есептейді. Парламенттің қарсылық білдіруі күтілмейді.
Ресей FATF бағытындағы халықаралық ынтымақтастықты қысқартты, бенефициарларды жасыруға рұқсат берді, ақпарат алмасуды тоқтатты — сондықтан қара тізімнен шығу жақын уақытта мүмкін емес.
Енді сұрақ — FATF те Ресейді өз тізіміне қосады ма? Бұл шешімді ұйымға мүше барлық елдер бірлесіп қабылдайды. Бұған қарсы мемлекеттер де бар — Қытай, Үндістан, Сауд Арабиясы, ОАР.
Егер FATF те Ресейді тізімге қосса — салдары жаһандық болады: бүкіл әлемде Ресеймен байланысты операциялар бойынша бақылау күшейеді.
Тіпті FATF ұсынымдары міндетті болмаса да, оларды әлемнің көптеген мемлекеттері және халықаралық банктер басшылыққа алады.
