Стейблкоиндар туралы жаңа «Тапқыр заң» көлеңкелі ақша массасын қалай қалыптастырады
Криптоактивтердің жалпы құны $4 трлн доллардан асты. Оның 60%-ы ($2,4 трлн) биткоинге тиесілі. Ал стейблкоиндер әзірге «бар-жоғы» $265 млрд көлемінде шығарылған. Arbat Capital Advisory Services Limited (Ұлыбритания) сарапшысы Алексей Голубович пен Arbat Capital сарапшысы Денис Чигаревтің пікірінше шілде айында АҚШ-та қабылданған «Гениалды заң» (GENIUS Act) тек стейблкоиндер туралы емес. Бұл заң АҚШ экономикасына қолдау көрсету мен АҚШ-тың қазынашылық облигацияларына ақша тартуды арттыру тетігі ретінде де қарастырылып отыр.
Қаржылық қару ретіндегі стейблкоин
GENIUS Act авторлары не себепті стейблкоиндерді реттейтін заң инвесторлардың АҚШ қазынашылық облигацияларына қызығушылығын арттырады және АҚШ экономикасына көмектеседі деп санайды? Талдау мынадай негізгі уәждерге сүйенеді:
— GENIUS Act — институционалды инвесторлар үшін тартымды реттелетін стейблкоин нарығын қалыптастыруы мүмкін.
— Стейблкоиндер нарығының өсуі «доллардың жаһандық рөлін нығайтады», себебі көбірек шетелдік криптопайдаланушылар USD-ге байланған «стейбл-долларлар» арқылы долларға тәуелді болады.
— Мұның бәрі АҚШ-та және әлемде US Treasury bills-ке (қысқа мерзімді мемлекеттік облигацияларға) сұранысты арттыруға көмектеседі.
Яғни, алдағы жылдардағы басты мақсат — АҚШ-тың қазынашылық облигацияларына сұранысты арттыру. Заң АҚШ үкіметіне көмектесуі тиіс, себебі Трамп әкімшілігі қаржы нарықтарын реттеудегі ФРЖ-ның рөлін азайтуды көздейді. Ал бюджет тапшылығын жабудың негізгі құралы — облигациялар. Қазіргі рекордтық қарыз эмиссиясы жағдайында облигацияларға сұраныс артуы ғана олардың кірістілігін төмендетуі мүмкін.
Сұранысты қалай арттырмақ? Долларға байланған барлық қазіргі және жаңа стейблкоиндер реттелетін болады және оларды «UST-bills-пен қамтамасыз етілген» деп атауға болады. Яғни, заңға сәйкес, лицензияланған барлық стейблкоиндердің 100% резерві тек АҚШ доллары мен қысқа мерзімді қазынашылық вексельдер (US T-bills) түрінде болуы тиіс. Сонымен қатар, резервтер туралы ай сайын ашық есеп берілуі керек. Бұл Circle, Paxos сынды ірі эмитенттерді де резервтерінің бір бөлігін қазынашылық облигацияларға аударуға мәжбүр етеді. Қазірдің өзінде USDC және USDT эмитенттері қысқа мерзімді мемлекеттік облигацияларда айтарлықтай көлемде қаражат ұстап отыр.
Осылайша, UST-bills резерві талап етілетін стейблкоиндердің заңдастырылуы криптовалюта мен «цифрлық активтер» эмитенттерін АҚШ-тың реттелетін кеңістігіне тарту арқылы мемлекеттік облигацияларға сұранысты арттырады.
Дәлелденбегенмен, егер долларлық стейблкоиндер АҚШ-та реттелсе, олар халықаралық саудада кеңінен қолданылуы мүмкін деген сенім бар. Бұл доллардың жаһандық ықпалын күшейтеді және АҚШ бақылауынан тыс криптовалюталарға, әсіресе «цифрлық юань» сияқты жобаларға тәуелділікті азайтады.
Цифрлық активтер нарығында жетекші үлесі бар дамыған ел ретінде АҚШ цифрлық валюталар инфрақұрылымындағы көшбасшылығын сақтап қала алады.
Егер дамушы нарықтар халықаралық саудада доллармен қамтамасыз етілген стейблкоиндерді қолданса, доллар сұранысы да артады.
Осылайша, долларға байланған стейблкоиндердің үстемдігі АҚШ-тың жаһандық қаржы жүйесіндегі бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Қазіргі реформалардың ұзақмерзімді мақсаты да осы.
GENIUS Act шеңберінде стейблкоиндерді АҚШ пен жаһандық қаржы жүйесіне интеграциялауды көздейтін қосымша ережелер:
— Екі түрлі лицензиялау режимі енгізіледі: біріншісі — федералды банк хартиясы (OCC арқылы, яғни ұлттық банктерді бақылайтын орган), екіншісі — қаржылық емес эмитенттерге арналған арнайы лицензия.
— Эмитент банкрот болған жағдайда токен иелері басқа кредиторларға дейін өз қаражаттарын қайтарып алуға құқылы.
— Маркетинг шектеулері: шетелдік «мемлекеттік қолдауы бар» валюталар ретінде стейблкоиндерді жарнамалауға тыйым салынады (мысалы, жасанды түрде бағамы төмендетілген валюталар).
— Стейблкоин операцияларын қаржы институттары міндетті түрде тексеруі тиіс (KYC), нәтижесінде Bank Secrecy Act аясына кіретін эмитенттер өз токендерін бұғаттауға не жоюға міндетті болады (сот шешімін күтпестен де).
— Қолданыстағы стейблкоиндерге арналған 18 айлық өтпелі кезең: осы уақыт ішінде эмитенттер жаңа лицензия алып, қызметтерін заңға сәйкестендіруі қажет.
Жанама әсері
GENIUS Act-тың басты міндеттерінің бірі — стейблкоин шығарғысы келетін компанияларға құқықтық айқындық беру. Бұл стартаптарды, инвестициялар мен таланттарды офшорлық аймақтарға емес, АҚШ юрисдикциясына тартуға сеп болады. Сәйкесінше, АҚШ бюджетіне салық түсімдерін арттыруы мүмкін.
Сондай-ақ, заң тек резерв, аудит пен өтімділік талаптарына сай эмитенттерді тіркеуге рұқсат береді, бұл криптовалюталарды есеп айырысу үшін қолданатын тұтынушыларға (ең алдымен — АҚШ салық төлеушілеріне) тәуекелді азайтады.
Заңның тағы бір салдары — қаржыны цифрландыру үдерісін жеделдету. Бұл есеп айырысуларды тұрақты бақылау құралына айналдырады. Заң АҚШ ішіндегі де, америкалық юрисдикциядағы стейблкоиндер қолданылатын халықаралық транзакциялардағы да ақша ағындарын толық бақылауға жол ашады.
Реттеушілер шетке ысырылуда
GENIUS Act және оған қатысты жаңа заңдардың жарияланбаған мақсаттарының бірі — ФРЖ мен АҚШ-тың бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясының (SEC) цифрлық активтер нарығындағы рөлін азайту.
Жаңа криптозаңнама құрамына Anti-CBDC Surveillance State Act (ЦБ цифрлық доллары — тотал бақылау құралына қарсы заң) кіреді. Бұл заң ФРЖ-ның бөлшек CBDC (орталық банк цифрлық валютасы) шығаруға тыйым салады. Енді ФРЖ азаматтарға тікелей немесе қаржы институттары арқылы CBDC ұсына алмайды. Мұндай жобалар тек Конгресс қабылдаған арнайы акт арқылы ғана мүмкін болады.
Заңның дәстүрлі реттеушілердің ықпалын шектеуге бағытталғанын республикалық көпшілік ашық мойындайды. Заң жобасының авторы, конгрессмен Том Эммер тыңдауларда: «Егер орталық банк цифрлық валютасы (CBDC) бастапқыда ашық, орталықтандырылмаған әрі шынайы жеке — үлкен әріппен жазылған ЖЕКЕ — қолма-қол ақша сияқты болмаса, ол америкалық өмір салтына қауіп төндіретін оруэллдік бақылау құралына айналады», — деді.
Clarity Act (Ашықтық туралы заң) SEC пен АҚШ-тың тауарлық фьючерстер саудасы жөніндегі комиссиясы (CFTC) арасындағы юрисдикцияларды нақты шектейді. Бұл токен-жобалар үшін бұрын болған «сұр аймақты» жояды. CFTC биткоин мен эфирді тауар деп есептейді, яғни SEC емес, өз бақылауына алуға тырысады. Бұл токендер мен өзге цифрлық активтерді SEC-тің бақылауынсыз іске қосуға жол ашады.
Эмитенттер не ұтады?
Заң жобаларында айналымға жіберудің (децентрализацияның) қарапайым критерийі көрсетілген — егер бір де бір тұлға шығарылған кодтардың 20%-дан астамын бақыламаса, блокчейн «жетілген» деп танылады. Бұл жағдайда жоба SEC юрисдикциясына жатпайды және қымбат тіркеуден босатылады.
Сәйкесінше, кез келген инвестордан ақша тарту оңайлайды — $75 млн-ға дейін қаражатты жыл сайын «қалыпты» SEC тіркеусіз-ақ тартуға болады. Тек даму жоспары (roadmap) мен бизнес-жоспарды жариялау жеткілікті.
Сауда алаңдарының қос тізілімі енгізіледі: биржалар мен брокерлер CFTC (спот нарығы) не SEC (инвестициялық келісімшарттарды тіркеу) арқылы тіркеледі.
Self-custody заңдастырылады — азаматтардың активтерін жеке әмияндарда сақтау құқығы кепілдендіріледі. Реттелетін «депозитарийлер» қажет емес.
SEC пен CFTC функцияларының бөлінуі формалды түрде ережені бұзбаған болса, тіпті мемкоиндер сияқты спекулятивті токендерді тіркеуге мүмкіндік береді.
Инвесторлар үшін тәуекелдер
Жаңа заң бұған дейін қатаң тыйым салынған институционалдық ақша ағындарын заңдастыру арқылы бақылаусыз көлеңкелі ақша массасын құруға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда стейблкоиндер көлемі ширек триллион доллар болғанымен, болашақтағы UST-bills сұранысына әсер етуін бағалау қиын.
Заң АҚШ қаржы жүйесі жағдайына бақылауды әлсіретуі мүмкін, өйткені UST-bills байланысты ірі эмиссиялық транзакциялар ФРЖ мен жалпы қаржы жүйесінің бақылауынан тыс өтуі мүмкін. Бұл банктер мен делдалдардың комиссиялық табыстарын да азайтады.
GENIUS Act аясында АҚШ жеке стейблкоиндерді «жеке цифрлық доллар» ретінде пайдалануға бет бұрғаны байқалады. Бұл мемлекеттік цифрлық валюталарға монополия орнатпай-ақ даму мүмкіндігін береді. Мұндай жолды алдағы уақытта Қытай, ЕО және басқа да елдер таңдауы мүмкін.
Сонымен қатар, бұл криптожобалар арқылы алаяқтық схемалардың заңдастырылуына да жол ашуы мүмкін. Мысалы, «Трамп коиндері» секілді Pump&Dump схемаларынан қауіп артады.
Жаппай қаржы дағдарысы — «криптолудомандар» немесе кең ауқымды секторлардағы дүрбелең — кезінде стейблкоин эмитенттері өз резервтеріндегі UST-bills-ті жаппай сата бастайды. Бұл мемлекеттік қарыз нарығын тұрақсыздандыруы мүмкін. Мұндай жағдай 2022 жылы TerraUSD алгоритмдік стейблкоины құлдырағанда орын алған болатын.
Егер мұндай тәуекелдерді болдырмауға ФРЖ, SEC, ФБР секілді барлық мүдделі институттар тартылса, GENIUS Act алдағы 1–2 жыл ішінде өз басты мақсатына қол жеткізе алады. Ал әрі қарайғы даму макроэкономикалық цикл мен АҚШ үкіметінің цифрлық активтер нарығын барлық инвесторлар санатының мүддесіне сай реттеуді жалғастыруға дайын болуына байланысты болады.
