«Суперқабілет сияқты»: FT «ойды оқу» құрылғыларына инвестициялық бум туралы хабарлайды
Нейротехнология саласы табысты клиникалық сынақтар мен мемлекеттік қолдау арқасында капиталдың ағылуын бастан кешуде.
Ең амбициялы стартаптар хирургиялық жолмен қаңқаға енгізілетін инвазивті құрылғыларды әзірлеуде / Фото: Shutterstock.com
Ми-компьютер интерфейстерін (BCI) әзірлейтін стартаптар биыл инвесторлардан 1 миллиард доллардан астам қаржы жинады, ал өткен жылы оларға 1,56 миллиард доллар жинау үшін төрт жыл қажет болған, деп хабарлайды Financial Times, PitchBook деректеріне сілтеме жасап.
Илон Маск негізін қалаған Neuralink стартапы инвестиция тартуда көшбасшы болып қала береді: он жыл ішінде жеті қаржыландыру раундында компания 1,3 миллиард доллардан астам қаржы жинады. Алайда, жүйке жүйесіне компьютерлерді қосудың әртүрлі тәсілдерін дамытып жатқан ондаған бәсекелестер де ірі қаржыландыру алуда.
«Нейротехнологияға инвестиция ағыны артып келе жатқандықтан, бұл сала қарқынды дамып жатыр, дегенмен бұл технология академиялық ортада ұзақ уақыт бойы зерттеліп, расталған», – деді Precision Neuroscience стартапының бас директоры Майкл Мигер. «Енді біз, сала ретінде, осы революциялық технологияны кең ауқымды әсер ететін өнімдерге айналдырып жатырмыз.»
Қазіргі уақытта әлемде нейрондық белсенділікті оқып, оны компьютерлік командаларға айналдыратын BCI құрылғыларын имплантациялаған адамдардың саны 200-ден аз. Олардың бірі – 35 жастағы америкалық Джейсон Найт, ол ми ісігін алып тастау операциясы кезінде клиникалық сынақ аясында Precision Neuroscience интерфейсін орнаттырған.
«Оймен компьютерді басқарып, экран бойымен курсорды жылжытып, ойындар ойнау — керемет еді. Бұл телекинез сияқты болды. Өзімді суперқабілетке ие болғандай сезіндім», — деді ол BCI-ді алғаш рет қолданғандағы әсерін сипаттап.
Имплантацияланған чиптерден бастап басына тағылатын сканерлерге дейін
«Ми-компьютер» интерфейстері жарақат немесе ауру салдарынан осы қабілеттерінен айырылған адамдарға сөйлеу мен қозғалғыштықты қалпына келтіре алады. Егер бұл технология қауіпсіз әрі қолжетімді болса, ол компьютерлер мен протездерді адам денесінің тікелей жалғасы ретінде жасап, адамдар мен машиналар арасындағы қарым-қатынасты түбегейлі өзгерте алады, деп жазады FT.
Ең амбициялы стартаптар хирургиялық кесу арқылы қаңқаға енгізілетін инвазивті құрылғыларды әзірлеуде. Neuralink сияқты кейбір интерфейстер тікелей ми тіндеріне еніп кететін электродтармен жабдықталған. Precision Neuroscience сияқты басқа әзірлеушілер миды зақымдамай, оның бетіне орналастырылатын жұқа, икемді нейроинтерфейстер жасап жатыр.
Зерттеудің бөлек саласы – басына киілетін және отаны қажет етпейтін инвазивті емес жүйелерге қатысты. Алайда олар әлі де жүйке сигналдарын компьютерлік командаларға сенімді түрде айналдыруға жеткілікті сезімтал емес.
Қазіргі уақытта барлық қызығушылық пен қаржыландыру имплантацияланатын интерфейстерге бағытталған. Инвазивті емес әдістердің сигналдардың кеңістіктік ажыратымдылығы төмен, бірақ олар келесі бірнеше жыл ішінде дамуға үлкен әлеуетке ие — мысалы, ми белсенділігіне әсер ету үшін, — дейді Бат университетіндегі Көбейтілген Адам институтының басшысы Дэмиен Койл.
Инвестиция географиясы
FT жазады: Synchron, Blackrock Neurotech, Axoft және Merge Labs сияқты америкалық стартаптардың белгілі бір артықшылықтары бар — жақсы дамыған АҚШ венчурлік капитал нарығы мен реттеуші орта; ал сала өкілдері FDA-ның икемділігі мен жеделдігі үшін оны жоғары бағалайды. Дегенмен, Еуропада нейрокомпьютерлік интерфейс әзірлеушілер кластері де қалыптасып келеді. Оған неміс CorTec, голландиялық Onward Medical, испандық InBrain және швейцариялық Neurosoft пен Ability Neurotech компаниялары кіреді.
«Еуропада жұмыс істеудің артықшылықтары – инженерлік және дәл өндіріс саласындағы бай дәстүрлерімізде және нейроғылым саласындағы мықты таланттар қорымызда», – деді CorTec компаниясының бас директоры Фрэнк Дезиер. Алайда ол Еуропада соңғы кезеңдегі инвестициялар мен масштабтауға қажетті капиталдың айтарлықтай тапшылығы бар екенін және АҚШ-тағыдай өндірушілерге нұсқаулық пен кеңес беретін реттеуші орган жоқ екенін қосты. Сондықтан CorTec өз құрылғыларының алғашқы клиникалық сынақтарын өткізу үшін АҚШ-тағы Вашингтон университеті мен Майо клиникасын таңдады.
Қытайда бұл сала да қарқынды өсіп келеді. Өткен жылы Бейжің нейрокомпьютерлік интерфейстерді стратегиялық маңызы бар сала деп жариялап, 2030 жылға дейін екі-үш әлемдік деңгейдегі компания құруды мақсат еткен «жол картасын» мақұлдады. Зерттеу фирмасы ITJuzi мәліметінше, 2026 жылдың бірінші жартысында венчурлік инвесторлар нейротехнология саласына 60 мәміле бойынша 7 миллиард юань (1 миллиард АҚШ доллары) инвестициялады.
Financial Times мәліметі бойынша, қазіргі уақытта шамамен он екі қытайлық компания инвазивті құрылғылармен айналысып жатса, одан да көп компания инвазивті емес құрылғыларға басымдық беріп отыр. Ал алдыңғы қатарда тұрғандарының бірі – ауыр неврологиялық бұзылыстарды емдеуге арналған икемді имплантаттарды әзірлейтін NeuroXess компаниясы. Сарапшылар Қытайдың артықшылығын клиникалық сынақтар үшін үлкен науқастар базасы мен реттеуші қолдауға байланыстырады.
Екі жақты байланыс және болашақтың жалған тістері
Көптеген БМИ интерфейстері тек бір бағытта ғана жұмыс істейді — ми сигналдарын электрондық командаларға түрлендіреді. Алайда кейбір компаниялар кері байланыс сигналдарын жібере алатын жүйелерді әзірлеуде, бұл жабық цикл жүйесі деп аталады. CorTec – осындай компаниялардың бірі: «Бұл мимен диалог секілді: біз терапияны науқастың жеке сигналдарына бейімдейміз». «Инсульт жағдайында біз моторлық қабықшаны нысанаға аламыз, жасушаларды оқып, ынталандыра отырып, олардың бір уақытта қозғалуын қамтамасыз етеміз. Бір уақытта қозғалатын нейрондар бір-бірімен байланыс түзеді», – деп түсіндірді Дезиер.
Үміт күттірер бір бағыт нейрондық интерфейстер мен тез дамып келе жатқан тағы бір сала — протездеудің қиылысында болуы мүмкін. Британдық Open Bionics компаниясы пайдаланушының қалған бұлшықеттерінің қозғалысын анықтайтын және сигналды жасанды қолға жіберетін сенсорлармен жабдықталған протездік қолдар жасайды. 2018 жылдан бері компанияның табысы жылына орта есеппен 60 пайызға өсіп келеді. Open Bionics компаниясының негізін қалаушы және бас атқарушы директоры Джоэл Гиббардтың айтуынша, табиғи қозғалыстарды имитациялайтын жасанды қол жасау қазір техникалық тұрғыдан мүмкін болғанымен, мұндай протездердің басқару жүйелері әлі де «өте, өте примитивті» болып отыр. Дәл осы мәселені нейрондық интерфейстер шеше алады: олар миға тікелей байланыс орнатып, екі жақты сигнал беру арқылы сезу қабілетін қалпына келтіреді.
Қазіргі уақытта Open Bionics суперқаһарман имиджіне сүйенеді: балаларға арналған Hero Arm Disney және басқа да франшизалардан, соның ішінде «Қара пантера» фильмінен лицензияланған дизайндарда қолжетімді.
