TACO және рестлинг: инвесторлар Трамптың әрекеттерін қалай қабылдауда
Дональд Трамптың халықаралық аренадағы, атап айтқанда, экономикалық және саяси іс-әрекеттері оған қатысты жағымсыз анықтамаға ие болды — Trump Always Chickens Out (TACO), яғни «Трамп үнемі кері шегінеді» деген мағынада. Бірақ енді, нарықтар оның әрекеттерін TACO қағидасы арқылы қабылдай бастап, оның қорқытуларына мән бермей жатқанда, Трамп агрессивті болуға көшіп отыр.
Белгісіз мерзімдер
TACO қағидасын мамырдың басында Financial Times басылымының қаржы шолушысы Роберт Армстронг тұжырымдады. Ол Трамп алдымен ауқымды баж салығын енгіземін деп қорқытты, кейін әсіресе нарықтың жағымсыз реакциясынан кейін оларды шегереді немесе төмендетеді деп жазды. Инвесторлар бұл заңдылықты танып, соған сәйкес әрекет ете бастады.
Армстронгтың бағанасы жарық көргенге дейін-ақ, S&P 500 индексі Трамптың 2 сәуірде жариялаған «жауапты» баж салығынан кейінгі құлдырауды толығымен дерлік қалпына келтіріп үлгерген еді. Нарық 9 сәуірден бастап тез қалпына келе бастады — сол күні президент 60 ел үшін жоғары баж салығын 90 күнге шегерді (дегенмен, жалпы 10% мөлшеріндегі салықтар күшінде қалды), ал II тоқсанның соңына қарай нарық жаңа рекордтық деңгейге жетті.
9 шілдедегі дедлайнды да Трамп сақтамады, оны 1 тамызға шегеріп, соңғы күндерде кейбір елдерге жаңа салық мөлшерлері көрсетілген хаттар жібере бастады. Алайда бұл мөлшерлердің көпшілігі 2 сәуірде жарияланған деңгеймен бірдей немесе сәл төмен болды.
«Соңғы мерзім ешкімді таңғалдырмай-ақ, мүлде соңғы болмай шықты», — деп жазды Армстронг. Жаңа мерзім де соңғы болмай шығуы мүмкін, деді ол: қаржы министрі Скотт Бессент — «президенттің сөздерін нақты істерге айналдырумен айналысатын» адам — басқа елдермен келіссөздер барысында жиі 1 қыркүйек күнін атайды. «Президенттің өзі секілді, оның әкімшілігінің мерзімдерін де байыппен қабылдау керек, бірақ тура мағынасында емес, — деп жазады Армстронг. — «Байыппен» — өйткені егер Трамп дедлайнды сақтаймын десе, салдары ауыр болуы мүмкін. «Тура мағынасында емес» — өйткені ол, ең үлкен ықтималдықпен, бұл дедлайнды сақтамайды».
Нарық қатысушылары да дәл осылай ойлайтын сыңайлы. 9 шілде күні Трамп мыс импортына 50%-дық, ал фармацевтикалық өнімдерге 200%-дық баж салығын енгізетінін хабарлады. «Оған жауап ретінде америкалық акциялар биылғы ең тыныш сауда күндерінің бірін көрсетті. TACO сейсенбісінде S&P 500 небәрі 0,07% төмендеді», — деп жазды Bloomberg-тің аға нарық шолушысы Джон Отерс.
Ескерту алған елдердің қатарында Оңтүстік Корея мен Жапония да болды, бірақ Трамптың хатына қарамастан Kospi индексі 1,4%-ға, ал Nikkei 225 — 0,4%-ға өсті. Армстронг Capital Economics-тен Пол Эшворттың пікірін келтіре отырып, мұндай реакцияның болмауын жаңа қауіптердің бұрынғыларға қарағанда жағдайды ушықтырмайтынымен түсіндіреді. Бұл елдер үшін жаңа 25% мөлшерлемелер Трамп бұрын енгізген 25%-дық автокөлік саласындағы баждармен бірдей — бұл Жапония мен Кореяның АҚШ-қа экспортының 34%-ын құрайды. Ал автомобильдік салықтарды Трамп бұған дейін бірнеше рет 50%-ға дейін көтеремін деп қорқытқан. Электроника секілді экспорттың тағы бір ірі саласына Трамп бұрын жеңілдік жасаған болатын.
Бұдан бөлек, бұл екі ел — АҚШ-тың ірі сауда серіктестері (оның ішінде америкалық өнімді импорттаушылар ретінде де) және Вашингтонның Азиядағы маңызды әскери одақтастары. Бұл олардың келіссөздердегі ұстанымын күшейтеді. Ал Вьетнам үшін жағдай мүлде басқаша: оның АҚШ-тан 2024 жылы жасаған импорты небәрі 13 млрд доллар болды, сондықтан ол сауда келісіміне келісті: вьетнам экспортына 20%, америкалыққа — нөлдік, ал реэкспортқа 40% (яғни Қытайдан Вьетнам арқылы жеткізілетін тауарларға шектеу).
Вьетнаммен жасалған келісім ғана шынайы мәмілеге ұқсайды, ал қалғандары — шеңберлік уағдаластықтар, деп көрсетеді Charles Schwab-тан Лиз Энн Сондерс. Сауда келісіміне келу үшін, әдетте, 1,5 жыл қажет, ал оны жүзеге асыруға тағы 3 жылдан 4–9 айға дейін уақыт кетеді.
Маусым соңында Қытаймен жарияланған келісім — жай ғана деэскалация, уақытша бітім. Оның мазмұны жарияланған жоқ, тек сауда министрі Ховард Латник Bloomberg-ке бұл бұрын жасалған шеңберлік келісімдерді нығайтады деп қана айтты. Жеткізілген нақты дерек — «бізге сирек жер металдарын жеткізеді», және сол кезде ғана «біз қарсы шараларды тоқтатамыз».
АҚШ алғаш қол қойған «мәмілелердің» бірі — Ұлыбританиямен. Бұл — заңды міндеттемесі жоқ келісім: Лондон автокөлік өндірушілері үшін баждарды төмендету және аэроғарыш өнімін олардан босату есебінде (бұл салаларда Ұлыбритания АҚШ нарығына тәуелді) сиыр еті, этанол және өндірістік өнімдерді көбірек сатып алуға келіскен.
Трамп рестлер рөлінде
Акция және облигация нарықтарында қалыптасқан пікірге сай, қалыпты мөлшердегі баж салықтары (барлық елдерге 10% және кейбір салалар мен елдерге сәл көбірек) экономикалық өсім мен компания табысына қатты әсер етпейді. Бұл тыныштық кейбір сарапшыларды алаңдата бастады. «Нарық 9 сәуірден бастап жақсы нәтиже көрсетіп келеді, ал салықтардың әсері әлі толық көрінген жоқ… Бұл Трамп әкімшілігін салық қысымын күшейтуге итермелемей ме?», — дейді Сондерс.
Трамп, сірә, нарық енді оған қарсы тұрмайтынын сезген тәрізді. 10 шілде, бейсенбі күні, ол Канадаға 1 тамыздан бастап 35%-дық салық салынатыны туралы хат жіберді. Алайда әкімшілік өкілі FT-ке бұл, «мүмкін», Трамп 2020 жылы Канада және Мексикамен жасасқан еркін сауда келісіміне сай келетін тауарларға қолданылмайды деді. Бұл әлеуетті залалды айтарлықтай азайтады. Бірақ Трамп, басқа елдерге де 15–20%-дық салықпен қорқытқанын атап, нарықтың реакция білдірмеуіне тоқталды: «Менің ойымша, салықтар жақсы қабылданды. Бүгін қор нарығы жаңа максимумға жетті». 12 шілде, сенбі күні, Трамп 1 тамыздан бастап ЕО мен Мексикадан келетін тауарларға 30%-дық баж салығын енгізетінін мәлімдеді. Дүйсенбі күні таңертең S&P 500 және еуропалық акцияларға арналған фьючерстер 0,6%-ға төмендеді. Азия нарықтары дерлік өзгерген жоқ. Доллар индексі (6 негізгі валютаға қатысты бағамы) 0,15%-ға өсті.
Сәуірде Трампты баж cалықтарын кейінге шегеруге итермелеген — негізінен, облигациялар нарығының құлдырауы. Енді оның саясатына не ықпал етуі мүмкін? Бәлкім, экономиканың күрделі мәселелері. Себебі салықтар нақты экономикалық қиындықтарға әкеп соқпағандықтан, нарықтар сәуірдегі кері шегіністен кейінгі TACO саудасымен жаңа шыңға көтерілді, деп жазады Unlimited Funds-тың бас директоры Боб Эллиотт. «Бірақ нарық немесе экономика ауыр реакция бермейінше, әкімшілік барған сайын агрессивті бола түседі», — деп ескертеді ол.
Macquarie-ден Виктор Швец бұл жағдайды кәсіпқой рестлингпен (Трамп жақсы көретін) салыстырады: сырттай қатыгез болып көрінетін жекпе-жектер шын мәнінде қойылым, соңы алдын ала шешілген. «Бұл спорттық жарыс немесе соғыс емес, шоу. Бұл мысал қазіргі хаосты сипаттауға өте дәл келеді: заңдық күші бар ұзақ мерзімді келіссөздер емес, уақытша, түсініксіз бітім. Хаос АҚШ экономикасына нақты зиян келгені дәлелденбейінше жалғаса береді».
Егер 1 тамызда Трамп хаттарда көрсетілген мөлшерлемемен баждарды енгізсе, олардың жиынтық көлемі 1930-жылдардан бергі ең жоғары деңгейге жетеді — сол кезде қабылданған Смут — Хоули заңы Ұлы депрессияны тереңдете түскен еді. Ал 2 сәуірде жарияланған салық мөлшерлемелері күшіне енсе, XIX ғасырдың соңынан бергі ең жоғары деңгейге жетер еді.
Тіпті рестлерлердің өзі, шоу болғанымен, кейде ауыр жарақат алады, деп ескертеді Отерс: «Сақинада алып ер адамдар бірін-бірі лақтырып жатқанда, қауіп-қатерді толығымен жою мүмкін емес. Сол сияқты баж салықтарына да қатысты дәл осындай уәж айтуға болады. [Қазіргі таңда] нарықтар АҚШ сауда саясатын ғасыр бұрынғыға қайтаруы мүмкін деген түсінікпен әрекет етуде, бірақ ештеңе бұзылмайды деп есептейді».
Балабақшадағы бұзақы
TACO қағидасы АҚШ президентінің сыртқы саясатында да байқалады. Еуропалық халықаралық қатынастар кеңесінің АҚШ бағдарламасының директоры Джереми Шапиро атап өтеді: Трамп өзінің бірінші президенттік мерзімінде және екіншісінің басында халықаралық істерде күш қолданатынын 22 рет айтып, тек екі рет қана нақты әрекетке барған (тағы екі жағдайда оның Сирия мен оған көмектесіп жатқан Ресейге бағытталған сөздерінен кейін АҚШ-тың одақтастары соққы жасаған).
Мақала жарияланғаннан кейін Трамп Израильмен бірге Иранға қарсы соғысқа қосылды — АҚШ үш ирандық ядролық нысанды бомбалады. Бұл — Трамп шынымен де бомбалаймын деп қорқытқан әрекет.
Бірақ, мысалы, Ресейге қатысты, ол әлі де соққыларын жалғастырып жатыр, Трамп 28 мамырда: шамамен екі апта ішінде Ақ үйде Ресей президенті Владимир Путин бізбен «ойнап отыр ма» соны анықтаймыз деді. Егер солай болса, «басқаша жауап қайтарамыз».
Тек 13 шілде күні Трамп АҚШ Украинаға Patriot кешендерін жіберетінін мәлімдеді. Ал Axios басылымы екі дереккөзге сілтеме жасап, 14 шілде, дүйсенбі күні Трамп Украинаға жаңа қару-жарақ жоспарын жариялайтынын жазды. Оның ішінде шабуылдаушы қару да болады.
Көп бақылаушылар Трампты болжап болмайды десе де, оның мәлімдемелері мен әрекеттері белгілі бір жүйеге бағынады, дейді Шапиро: «Трамп — сырттай үлкен әрі күшті көрінетін балабақша бұзақысы секілді — шын мәнінде, шынайы күреске ұқсайтын кез келген жағдайда күш қолданудан қорқады. Бұзақының қорқытулары көбіне қорқыту үшін, ал күш тек әлсіздерге қарсы қолданылады. Олар қарсы шабуылдай алмайтынына сенімді болғанда ғана».
Бұл сипаттама Трамптың соңғы әрекеттеріне де сәйкес келеді. Ол БРИКС құрамындағы Бразилияға 50%-дық баж салықтарын енгізетінін жариялады, бұл бразилиялық реалдың доллармен бағамын 3%-ға, ал Embraer компаниясының акцияларын 9%-ға түсірді.
Алайда, Bloomberg атап өткендей, АҚШ-тың Бразилиямен сауда балансы оң нәтиже көрсетіп отыр. Осыны ескерсек, Бразилия АҚШ-пен келіссөздер бастаса да, не ұсына алатыны түсініксіз. Сонымен қатар, Трамп мұны экономикалық себеппен емес, бұрынғы президент Жаир Болсонаруға қатысты сот ісі және Бразилия үкіметінің Facebook секілді америкалық компаниялар контентіне шектеу қоюымен байланыстырды.
Қазіргі президент Луис Инасиу Лула да Силва X әлеуметтік желісінде Бразилия ешкімге өзін «оқытуға» жол бермейтінін айтып, қарсы шаралар қабылдауға уәде берді.
Алайда АҚШ — Бразилияның Қытайдан кейінгі екінші ірі сауда серіктесі, сондықтан болат өнімдері, көлік құралдары (негізінен ұшақтар мен бөлшектер), құрылысқа арналған жабдықтар және минералдық ресурстар өндірісі секілді салалар айтарлықтай зардап шегуі мүмкін, өйткені бұл салалар негізінен АҚШ нарығына бағытталған, дейді Morada Capital-дың бас директоры Фелипе Арслан.
