Trump Family Inc: әкесінің беделі Иванканың бизнесін көтеріп, кейін зиянын тигізді
«Бірінші үлкен көпшілік шара» және «Эксклюзив: Иванка Трамптың жаңа бизнесі» — соңғы уақытта АҚШ президентінің үлкен қызы туралы жаңалық табу оңай емес. Мамыр айында америкалық БАҚ-та шыққан осындай айқайлаған тақырыптардың астарында, шын мәнінде, ерекше ештеңе жоқ: Иванка Heartland саммитінде спикер ретінде сөз сөйледі. Бұл жиын – «аса ауқатты адамдар бір-бірін арқасынан қағу үшін жиналатын көптеген конференциялардың бірі ғана» болған, деп сипаттады Guardian газетінің шолушысы Арва Махдави. Саммит барысында Иванка 2023 жылы құрбысының серіктестігімен ашқан жаңа бизнесі туралы алғаш рет әңгімеледі. Oninvest АҚШ президентінің отбасы мүшелері қалай және неден табыс табатыны жөніндегі материалдар сериясын жалғастырады. Жаңа мақала — «АҚШ-тың бірінші қызы» неліктен әкесінен алыстағаны туралы.
Иванка Трамп — 43 жаста, АҚШ президенті Дональд Трамп пен Ивана Трамптың қызы. Манхэттенде туған және сол жерде өскен. Пенсильвания университетінің бакалавриатын үздік бітірген, мамандығы — экономика. Мансабын фотомодель ретінде Tommy Hilfiger және Sasson Jeans жарнамаларына түсіп бастаған. 2007 жылы Maxim журналының «Maxim Hot 100» рейтингінде 83-орынды иеленген (оның өгей шешесі Мелания да бұл тізімге енген). Сол жылы, 26 жасында, өзінің алғашқы бизнесін ашқан. Уақыт өте келе модельдік мансабынан бас тартып, Trump Organisation компаниясындағы жұмысқа және жеке жобаларын дамытуға назар аударды. Тұрмыста, үш баласы бар.
Бизнесменнің қызы
Иванка Трамп әкесінің бизнесіне 2005 жылы қосылды — 24 жасында оны Trump Organisation компаниясының вице-президенті етіп тағайындады. Бұл тек номиналды лауазым емес еді: Иванка компанияның Вашингтон мен Майамидегі жобаларын кеңейту сияқты бірқатар ірі жобалардың дамуына жауап берді. Оның жалақысы мен бонусы да соған сай болатын — жылына $2 млн. Сол кезде Уолл-стриттегі орташа табыс 289,7 мың доллар шамасында еді.
Жылжымайтын мүлік саласындағы мансабы басталғаннан кейін екі жыл өткен соң, Иванка өз бизнесін қатар дамытты — Ivanka Trump Fine Jewelry атты зергерлік әшекейлер брендін құрды. Ол өз есімін пайдалану құқығын Madison Avenue Diamonds компаниясына табыстады, компания табыстың бір бөлігін Иванкаға төлеп отырды. Бір уақыттарда Трамптың бұл компанияда үлесі де болған. Иванканың зергерлік бұйымдарын Дженнифер Лопес пен Рианна таққан. 2010 жылы бренд «Жылдың жаңа өнімі» (Launch of the Year) марапатына ие болды.
Келесі алты жыл ішінде Иванка өзінің сән империясын кеңейтіп, зергерлік әшекейлерге қосымша аяқ киім, сөмке, көзілдірік, парфюм және киім өндірісін қосты. Ivanka Trump брендімен шыққан тауарлар АҚШ-тағы ең ірі сауда желілерінде — Bloomingdales, TJ Maxx, Nordstrom дүкендерінде, сондай-ақ Amazon және өз сайты арқылы онлайн сатылды.
Компания жеке болғандықтан, ол кезеңдегі Иванканың нақты кірісін анықтау қиын. Дегенмен, шамалы түсінік алу үшін 2023 жылы әкесіне қарсы қозғалған алаяқтық ісі кезінде сотқа тапсырған кіріс туралы құжаттар мен Дональд Трамптың алғашқы президенттік мерзімінде мемлекеттік қызметкер ретінде өткізген кіріс есептері негізге алынады.
Forbes журналының мәліметінше, 2009–2018 жылдар аралығында Иванка Трамптың әртүрлі бизнес жобаларынан түскен жиынтық кірісі шамамен $27 млн болған. Бұған қоса, ол 2009 жылы жазған кітабы үшін алдын ала кем дегенде $2 млн гонорар алған. «Карта Трампа» атты бұл кітапта Иванка бала кезінде кездескен қиындықтары туралы айтады (мысалы, әкесі оған пирсинг жасауға тыйым салған) және әйгілі тегі кейде өз бетінше өмір сүруіне кедергі болғанын баяндайды. Бірақ кітаптың басты мақсаты — еңбекқор әйелдерді өз мақсаттарына жетуге және қиындықтан қорықпауға шабыттандыру. Forbes дерегінше, «Карта Трампа» кітабының 26 мың данасы сатылған. Иванка Трамптың компаниясы жеке болғанымен, ол жария компанияларға да әсер етті. 2012 жылдың соңында G-III Apparel Group Ltd. компаниясы Ivanka Trump брендімен лицензиялық келісімге қол қойды. Төрт жыл өткен соң, яғни 2015–2016 қаржы жылымен салыстырғанда, Ivanka Trump бренді әкелген түсім 61% артты. Бұл лейбл G-III Apparel Group Ltd. компаниясының операциялық табысын ұлғайтқан үш негізгі брендтің бірі болды. Сол кезде Иванка Трамп АҚШ президентінің қызы атанған еді.
АҚШ-тың 45-ші президентінің аға кеңесшісі
Иванка Трамптың кірісі Ақ үйге келсімен күрт төмендеді. Дональд Трамптың алғашқы президенттік мерзімі кезінде қызы АҚШ-тың 45-ші президентінің аға кеңесшісі болып ресми түрде жалақысыз қызметін атқарып, мемлекеттік қызметте төрт жыл бойы тегін жұмыс істеген.
Оның сән бизнесінен түсетін кірісі да күрт қысқарды. Бастапқыда Иванка әкесінің үлгісімен брендін сақтап қалмақ болған — басқару ісін сенімді адамдарға тапсырып, компанияның иесі ретінде қалуды жоспарлаған. Алайда бұл тәсіл нәтиже бермеді: көптеген бизнес-серіктестер мен сатып алушылар Иванканың жаңа мәртебесі — «АҚШ-тың бірінші қызы» атағына байланысты ынтымақтастықтан бас тартты. 2016 жылы Дональд Трамптың әйелдер туралы әдепсіз сөздер айтқан бейнежазбалары жарияланған кезде («Оларды аяқтарының арасынан ұста. Сен қалағаныңның бәрін істей аласың»), соққы әкесіне ғана емес, Иванканың өзіне және оның жеке бизнесіне де тиді — белсенділер Ivanka Trump брендіне толық бойкот жариялауға шақырды.
«Мен оның отбасының қолдауын айыптамаймын. Бірақ “жұмыс істейтін әйелдер үшін” бренд құрып, әйелдердің өзін-өзі жүзеге асыруын дәріптеу, ал екіншіден — өшпенділікке, нәсілшілдік пен сексизмге толы саяси кампанияның өкілі болу. Мұндай жағдайда екіжақты болуға болмайды», — деп мәлімдеді Guardian газетіне Ivanka Trump брендіне бойкот жариялауды қолдаған белсенділердің бірі.
Президент Трамптың саясаты америкалық қоғамды барған сайын екіге бөлген сайын, Иванка Трамптың киім және аксессуарлар брендінің сатылымы қарқынды төмендей бастады. WSJ дерегінше, бір жылдың ішінде көрсеткіштер шамамен 45% құлдыраған. Төмендеу тек Macy’s пен Bloomingdales сияқты оффлайн дүкендерде ғана емес, сонымен қатар онлайн алаңдарда, соның ішінде Amazon платформасында да байқалды.
Бірінші болып ынтымақтастықты тоқтатқан ірі сауда желісі — Nordstrom болды. Олардың артынан канадалық Hudson’s Bay ритейлері де хабарлады. Екі жағдайда да себеп ретінде саяси емес, экономикалық факторлар аталды.
«Біз әрқашан сатып алу туралы шешімдерді брендтердің тиімділігіне қарай қабылдаймыз, — деп түсіндірді Nordstrom өкілдері AP агенттігіне. — Бізде мыңдаған марка бар, олардың екі мыңнан астамы тек сайтта ұсынылған. Бағалау мен ассортиментті жаңарту — күнделікті жұмысымыздың бір бөлігі».
Алайда мұндай түсініктеме Дональд Трампқа ұнамады — ол компанияны әділетсіз шешім қабылдады деп сынады.
«Nordstrom менің қызым Иванкаға өте әділетсіз қарады. Ол тамаша адам, үнемі мені дұрыс істерге шақырып отырады. Бұл сұмдық!» — деп жазды президент өзінің Twitter парақшасында.
Бұл жарияланымнан кейін Nordstrom акциясының құны 0,65% аздап төмендеді. Алайда ол кезде президенттің қатаң твиттерлерінен кейінгі мұндай реакция әдеттегі құбылыс болатын. Бірақ қызығы — сол күннің екінші жартысында не болғаны: акциялар бастапқы бағасына қайта оралып қана қоймай, күн соңында 4% өсті, ал жалпы нарық сол күні тыныш болып, айтарлықтай өсім көрсетпеген еді, деп жазды Los Angeles Times газеті.
Иванканы қорғауға Ақ үйдің басқа өкілдері де шықты: Трамптың көмекшісі Келлиэнн Конвей Fox News арнасында сөйлеген сөзінде америкалықтарды президенттің қызының брендінен тауар сатып алуға шақырды. Бұл мәлімдеме этикалық нормалардың сақталуын қадағалайтын құқық қорғау ұйымдарының ашуын туғызды.
Иванка Трамптың Ivanka Trump брендіне иелік етуімен байланысты этикалық мәселе — оның Trump Organization компаниясындағы үлесіне қатысты сұрақтардан еш айырмасы жоқ. Бұдан да үлкен күмән тудыратындығы — бұл бизнестің әкесіне тиесілі болуы.
«Егер Трамптар отбасы шынымен этика туралы ойласа, олар Ақ үйге келмей тұрып бұл активтерден толықтай арылар еді», — деді Ноа Букбиндер, Вашингтондағы Citizens for Responsibility and Ethics in Washington (CREW) ұйымының атқарушы директоры.
Этикалық қайшылық тек Иванканың брендке иелік етуінен емес, сонымен қатар оның қоғам алдында және телеинтервьюлерде өз бренді киімдерін жиі киюінен де туындады. Осыдан кейін бұл тауарлардың атауы баспасөз хабарламаларында жиі атала бастады.
Тағы бір этикалық дилемма Washington Post газетінің зерттеуінен кейін белгілі болды. Басылым президенттің қызының бизнес әдістерін мұқият зерттеген.
«Президент Трамп шетелге өндірісті көшірумен айналысатын компанияларды бірнеше рет сынға алғанына қарамастан, The Washington Post жүргізген зерттеу Иванка Трамптың компаниясы шетелдік фабрикаларға — Бангладеш, Индонезия және Қытайдағы кәсіпорындарға толық тәуелді екенін көрсетті. Ал сол көктемде Иванка Трамп “еңбекші әйелдердің өмірін жақсарту — менің өмірлік миссиям” деп мәлімдеп, кітап шығарған еді. Алайда The Post журналистері оның компаниясы дәл сол әйелдер еңбек ететін фабрикалардағы еңбек жағдайын бақылау жағынан өзге киім брендтерінен артта қалып отырғанын анықтады», — делінген 2017 жылдың ортасында жарық көрген мақалада.
Нәтижесінде, құқық қорғау ұйымдарының қысымымен және сатылымның төмендеуі аясында, Иванка Трамп 2018 жылы өзінің сән бренді — Ivanka Trump компаниясын толық жабатынын жариялады. Алайда ол мұны экономикалық емес, саяси себептермен түсіндірді: президенттің қызы өз назарын Ақ үйдегі қызметіне аударғысы келетінін мәлімдеді.
«Вашингтонда өткізген 17 айдан кейін мен болашақта бизнеске ораламын ба, жоқ па — айта алмаймын. Бірақ дәл қазір менің басты басымдығым — осы жерде, Вашингтонда атқарып жатқан жұмысым», — делінген Иванка Трамптың ресми мәлімдемесінде.
Дегенмен, президенттің қызына сын көзбен қарағандар оның «жоғары саяси уәжіне» сенген жоқ. Олар брендтің «табиғи жолмен өлгенін» айтты — өйткені бастапқыдан-ақ ол сәтсіз болған.
«Трамп бренді сырттай Banana Republic немесе J.Crew секілді көрінуі мүмкін, бірақ айырмашылығы — олардың киімі сапалы. Ал Америкадағы әйелдердің үштен екісі 14-өлшем немесе одан үлкен киім киеді, ал 40%-ы күтпеген шығындарға мың доллар да таба алмайды. Мұндай жағдайда тек сымбатты, ұзын бойлы әйелдерге арналған жүз долларлық көйлектер нарығы тым тар еді — адамдар “ақшамен дауыс беруді” бастамай тұрып-ақ», — деп жазды NBC News телеарнасы брендтің жабылуына байланысты мақаласында.
Соған қарамастан, Иванка Трамп мемлекеттік қызметі үшін жалақы алмаса да және жеке бизнесі күйрегеніне қарамастан, оның банктік шоттары толығып отырды. Біріншіден, бренд жабылғаннан кейін де ол 2019 жыл бойы шамамен 1 миллион доллар табыс әкелуді жалғастырды.
Екіншіден, Иванка «Women Who Work» («Еңбекші әйелдер») атты екінші кітабы үшін кемінде $1 млн аванс алды. Бұл кітап 2017 жылы шыққан және 35 мың дана сатылған.
Ең ірі табыс 2022 жылы, әкесінің алғашқы мерзімі аяқталғаннан кейін келді: Трамптар отбасы Вашингтондағы атышулы Trump International Hotel қонақүйін $375 млн-ға сатты. Қонақүй Дональд Трамптың президенттік кезеңі бойы оған тиесілі болған және онда бөлмелер аса жоғары бағамен жалға берілген. Бұл мәміле мүдделер қақтығысы (конфликт интересов) туралы сұрақтар тудырды. Сатудан кейін Трамптың әр баласы әкесінен тең үлес алды.
Ақ үйден кейін
Бүгінде Иванка Трамп миллиардер бауырларының көлеңкесінде қалып отыр. Оның әлеуметтік желілерінде көбіне отбасылық суреттер, ал сирек беретін сұхбаттарында — саясатпен біржола қош айтысқанын айтатын мәлімдемелер ғана бар.
Бірақ бизнесті тастаған жоқ. Рас, ол президенттің қызы кезінде танылған салалардан мүлде алшақ. Соңғы екі жылда Иванка Planet Harvest деп аталатын шағын әрі тар бағыттағы жобамен айналысып келеді. Бұл бастама фермерлерді өз өнімін сатып алушылармен тиімді байланыстыруға көмектеседі және сонымен бірге тағам қалдықтарын азайту сияқты игі мақсат қояды. Трамптар әулетіне мүлде тән емес бағыт, солай ма?
Дегенмен, дәл осы үшін журналистер Иванканы мақтап жүр: «Мен Иванканың жобасына құрметпен қараймын — ол өте игілікті бастама сияқты. Қазір Трамптар әулетінің басқа мүшелері күмән тудыратын криптовалюта жобалары арқылы мол табыс тауып жатқанын ескерсек, Иванканың осындай таза іске ден қойғаны — үлкен жетістік», — деп жазды баспасөз өкілдері.
Шынында да, Дональд Трамптың сүйікті қызы, алғашқы президенттік мерзімінде оның аға кеңесшісі әрі ең сенімді серігі болған Иванка бүгінде өзіне мүлде жат бағытты таңдаған сияқты. Ол тек бұрынғы бизнес қызығушылықтарынан ғана емес, тіпті өз отбасынан да алшақтаған. Әзірге Дональд Трамп-кіші мен Эрик, яғни Иванканың екі туған ағасы, әйгілі тектерін пайдаланып, одан пайда табуға және Ақ үйдің саяси бастамаларынан максималды табыс көруге тырысса, олардың әпкесі, керісінше, бұл істерден барынша дистанция сақтап отыр. Бұл таңғаларлық емес: өйткені өз әкесімен бизнес тұрғысынан серіктестік орнатуы кезінде Иванка бір рет жеке компаниясынан айырылған болатын.
