Жүздің орнына үш кеме: Ормуз бұғазында не болып жатыр

Bloomberg-тің жазуынша АҚШ, Израиль мен Иран арасындағы соғыс салдарынан стратегиялық тұрғыдан маңызды Ормуз бұғазы арқылы теңіз қатынасы іс жүзінде тоқтап қалды. Сейсенбі күні бұғаздан тек екі жүк кемесі мен бір кіші контейнер кемесі ғана өтті. Агенттіктің мәліметінше олардың барлығы Парсы шығанағынан шығып бара жатқан. Әдетте күн сайын бұғаздан шамамен 100 кеме өтеді, бұл оны көмірсутекті экспорттайтын елдердің мұнай танкерлері үшін өмірлік маңызы бар тасымал артериясына айналдырады. Бұғаздың тиімді блокадасы мұнай мен сұйытылған газ бағасының өсуіне әкелді.

АҚШ, Израиль мен Иран арасындағы соғыс басталғалы және Иранның Исламдық революцияның гвардиясы кез келген кемеге осы дәлізден өтуге әрекет жасаған жағдайда оқ жаудыратыны жайлы ескертпеден бері Ормуз бұғазы арқылы жүк тасымалы іс жүзінде тоқтап қалды.

Бұл бұғаз бір түрлі «сандық тұманға» батты: сигналды бөгеттеу мен кеменің орналасқан жерін көрсететін транспондерлерді жаппай өшіру спутниктік бақылауды күрделендіріп, бұғаздағы кеме қозғалысын қадағалауды қиындатты, деп жазады Bloomberg. Агенттіктің түсіндіруінше бұл қақтығыс аймақтарында кең таралған тәжірибе.

Bloomberg жинаған кемелерді қадағалау деректеріне сәйкес бұғаз арқылы өтетін кемелердің саны 95%-дан астамға азайды, ірі мұнай тасымалдайтын танкерлер мен газ тасымалдайтын кемелер бұл бағытты айналып өтуде. Агенттік есептеуі бойынша, Иранға қарсы операция басталардан бұрын жұма күні бұғаздан 100-ден астам кеме өткен, дүйсенбіде — жеті, сейсенбіде — тек үшеу ғана өткен, олардың ешқайсысы танкер болмаған.

Агенттіктің ескертуінше, кейбір кемелер капитандары транспондерлерін қоспаған жағдайда анықталмауы мүмкін. Мысалы, Иранмен байланысты мұнай танкерлері Парсы шығанағынан шыққаннан кейін сигнал жібермей, Оман шығанағы жағалауындағы БАӘ-нің Фуджейра портынан өткеннен шамамен он күн өткен соң ғана Малакка бұғазына дейін жүреді.

Bloomberg мәліметтері бойынша, Парсы шығанағында жүк тиеуді жоспарлап, Азиядан шыққан кем дегенде үш супертанкер Атлантика бассейніне бет алды. Таяу Шығыстағы дағдарыс тереңдеген сайын 60-тан астам бос супертанкер тұрақтап тұр немесе жылдамдығын бәсеңдетіп жатыр. Агенттік оны Үндістанның оңтүстігіндегі мыңдаған мильге созылған флотилия деп сипаттайды .

Гулф елдері мұнай, мұнай өнімдері, табиғи газ және тыңайтқыш өндіруге қажетті шикізаттың әлемдік жеткізілімінде маңызды рөл атқарады. Аймақтың экспорттың дерлік барлығы Хормуз бұғазы арқылы өтеді, бұл оны әлемдік мұнай мен сұйытылған табиғи газ (LNG) жеткізілімінің шамамен бестен біріне, сондай-ақ әлемдік теңіз арқылы жүзеге асырылатын күкірт саудасының жартысына тар «тарылу нүктесіне» айналдырады, деп жазады Bloomberg.

Осы бағыттың іс жүзінде жабылуы Ирак сияқты елдерді өндірісті қысқартуға мәжбүрлеп отыр. Бұл мұнай бағасының күрт өсуіне ықпал етті, ал табиғи газ бағасы 2022 жылғы ақпаннан бергі ең жоғары деңгейге жетті. Саудагерлер жаһандық мұнай өңдеу зауыттарын жұмыс істету үшін Таяу Шығыстан тыс жерлерде шикізат іздеп жатыр, ал танкерлік жүк тасымалы тарифтері тарихи рекордтық деңгейге көтерілді.

Сонымен бірге, Bloomberg мәліметі бойынша, күкірт жеткізумен айналысатын саудагерлер тыңайтқыш және никельді өңдеу өнеркәсіптері үшін шұғыл түрде балама көздер іздестіріп жатыр.

The Wall Street Journal хабарлауынша, әлемдегі жетекші контейнер тасымалдаушы компаниялардың бірі Maersk өңірдегі жүк жеткізуге арналған брондаулардың көпшілігін тоқтатты.

3 наурызда АҚШ президенті Дональд Трамп АҚШ Парсы шығанағы арқылы танкерлердің жүруін қамтамасыз ететінін уәде етіп, бұл мақсатқа жету үшін АҚШ Әскери-теңіз күштерін тарту мүмкіндігін жоққа шығармады. Трамп сондай-ақ АҚШ Даму қаржы корпорациясына (DFC) Парсы шығанағындағы барлық теңіз көлігі үшін қаржылық кепілдіктер беруді тапсырды. Бұған дейін халықаралық сақтандыру компаниялары Хормуз бұғазынан өтетін кемелерді сақтандырудан бас тартқан.

АҚШ Қаржы министрі Скотт Бессент 4 наурызда Вашингтон мұнай жеткізілуін тұрақтандыруға бағытталған бірқатар шараларды әзірлеуде және жақында бірнеше мәлімдеме жасайтынын айтты, деп хабарлайды CNBC . Ақ Үйдің баспасөз хатшысы бұғаз қашан қайтадан қауіпсіз болатынын айтудан бас тартты.

Bloomberg Economics сарапшыларының айтуынша, Трамптың Ормуз бұғазынан өтетін танкерлерге әскери эскорт пен сақтандыру кепілдіктерін ұсыну жөніндегі ұсынысы ықтимал жабдықтау үзілістері жөніндегі алаңдаушылықты бәсеңдетуге ықпал етпейді. Ираннан келетін қауіп-қатер мен жекелеген шабуылдар теңіз тасымалын іс жүзінде тоқтатты, ал әрі қарай эскалация бұл су жолын толығымен жауып тастауы мүмкін, – деп жазады агенттік. Агенттік АҚШ әскерінің бұғазды ашуға қабілетті екенін, бірақ бұл қымбат әрі қауіпті операция болатынын атап көрсетеді. Сонымен бірге Иран бұғазды қайтадан кеме қатынасына жабуға тырысуы мүмкін.

Егер Ормуз бұғазы арқылы мұнай жеткізілімдері қазіргі деңгейде тағы бес апта бойы сақталса, Brent маркасының бағасы барреліне 100 долларға дейін көтерілуі мүмкін, – деді жаһандық тауарлар бойынша зерттеу бөлімінің бірлескен жетекшісі Дaan Струйвен бастаған Goldman Sachs талдаушылары. «Бұзылудың ұзақтығы біздің есептеулеріміз көрсеткеннен де ұзақ болса, бағаның өсуі одан да сызықты емес болуы мүмкін, себебі ұзақ мерзімді жабдықтау үзілістері операцияларды қайта жандандыру мен толық өндіріс қуатына жету арасындағы уақытты ұзартады», – деді Голдман сәрсенбі күні жарияланған жазбасында.