АҚШ Иранға қарсы операцияға қосылуы мүмкін. Уолл-стрит қандай сценарийлерді күтуде?
Дональд Трамп Иранға қарсы әскери операция жоспарын мақұлдады, бірақ әзірге түпкілікті бұйрық берген жоқ, деп хабарлайды WSJ үш дереккөзге сілтеме жасап. Bloomberg дереккөздерінің айтуынша, соққы алдағы демалыс күндері жасалуы мүмкін. Сарапшылар мұндай операция бастапқыда нарықтарда күрт реакция тудыруы ықтимал екенін ескертеді. Қаржы нарықтары әзірге жағдайдың ушығуын мүмкіндігінше елемеуге тырысуда. Уолл-стрит АҚШ-тың араласуы қандай салдарға әкелуі мүмкін екенін осылай болжайды.
Толығырақ
АҚШ президенті Дональд Трамп сейсенбі күні көмекшілеріне Иранға соққы жасау жоспарын мақұлдағанын айтқан, бірақ әзірге түпкілікті шешім қабылдамай отыр. Ол мұндай қауіптің Тегеранды ядролық бағдарлама бойынша келіссөздерде жеңілдіктер жасауға мәжбүр етеді деп үміттенеді, деп жазады WSJ. Осы аптада Трамп көпшілік алдында да әскери операция нұсқасын қарастырып жатқанын, бірақ соңғы шешімді «ол қажет болатын сәтке дейін» қалдырғысы келетінін айтқан.
Bloomberg дереккөздері де бұл ақпаратты растайды: АҚШ-тың жоғары лауазымды шенеуніктері алдағы күндері Иранға соққы жасау ықтималдығына дайындалып жатыр, кейбір дереккөздер шабуыл демалыс күндері болуы мүмкін екенін айтқан.
Осыған параллель түрде АҚШ әскері аймақтағы өз күшін арттырып жатыр. Бұл АҚШ-тың араласатыны жөніндегі қауесетті одан сайын күшейтуде, деп хабарлайды Reuters. WSJ жазуынша, АҚШ күштері Еуропа мен Таяу Шығысқа жанармай құю ұшақтарын, соғыс кемелерін және жойғыш ұшақтарды жіберіп жатыр.
Polymarket сайтындағы болжамдарға сүйенсек, трейдерлердің 63%-ы АҚШ пен Иран арасындағы әскери іс-қимылдар шілдеге дейін басталады деп күтуде. Reuters мәліметінше, сейсенбі күні бұл ықтималдық 82%-ға жеткен. Инвесторлар Ақ үйдің араласуы аймақтағы энергетикалық ресурстарға, жеткізу тізбектері мен инфрақұрылымға тәуекел төндіреді деп қауіптенеді.
Нарық қалай әсер етті
Bloomberg мәліметінен кейін нарықта сақтық байқала бастады, деп жазады Marketwatch. Азия қор индекстері 1%-дан астам төмендеді, жалпыеуропалық Stoxx 600 – 0,4%, немістің Dax индексі – 0,7%, ал Францияның Cac 40 – бірден 0,9% төмендеген.
АҚШ акцияларының фьючерстері 0,6-0,8% аралығында құлдырады. АҚШ-та 19 маусым – Juneteenth ұлттық мейрамына байланысты сауда-саттықтар жабық болды.
Мұнай бағасы күрт өсті: бұл мәтін жарияланған сәтте Brent маркалы мұнай 1,3%-ға қымбаттап, барреліне 77 доллардан жоғары деңгейде сатылып жатты, ал америкалық WTI – 0,8%-ға өскен.
АҚШ соққы жасаса, қор нарығында не болады?
— «Егер АҚШ соққы жасаса, нарық бірден күрт реакция береді, – дейді Saxo UK инвестициялық стратег Нил Уилсон Bloomberg агенттігіне. – Ешкім ұзақ мерзімді ірі ставкалар жасамайды».
— Егер Трамп американдық әскердің қақтығысқа белсенді қатысуын бұйырса АҚШ акциялары бастапқыда төмендеуі мүмкін, - дейді Horizon Investment Services компаниясының бас директоры Чак Карлсон Reuters агенттігіне. Алайда оның пікірінше, шиеленіс түбінде шешімге әкелуі мүмкін. «Алғашқы рефлекс «жаман» болады. Бірақ менің ойымша, бұл жағдайды тезірек шегіне жеткізеді», – дейді Карлсон. Оның пікірінше, «қатаң тәсіл» нарық үшін тосын болмайды, сондықтан теріс реакция әлсірейді.
— Spartan Capital Securities компаниясының бас нарық экономисі Питер Кардилло: «Меніңше, біз бұл соғысқа қатыспаймыз. Трамп оны болдырмау үшін барын салады. Бірақ егер қатысуға тура келсе, бастапқыда бұл нарыққа теріс әсер етеді. Алтын бағасы көтеріледі. Мемлекеттік облигациялар табысы төмендейді, ал доллар нығаюы мүмкін».
— Quantitative Investment Strategies бөлімінің жаһандық тең жетекшісі Осман Али: «Инвесторлар бұл [қақтығысқа] назар аудармауды қалайды. Егер бұл АҚШ қатысатын, ауқымды аймақтық соғысқа айналады дегенге негіз болмаса, нарық оны барынша елемеуге тырысады», – дейді. Reuters атап өткендей, барлық геосаяси белгісіздікке қарамастан, S&P 500 индексі ақпандағы рекордтық деңгейінен небәрі 2%-ға ғана төмен.
Мұнай бойынша сарапшылар қандай сценарий көреді?
— Barclays болжамынша, егер Иранның экспорты екі есеге қысқарса, мұнай бағасы барреліне 85 долларға дейін көтерілуі мүмкін, ал «ең нашар жағдайда» 100 $ шамасына жетуі ықтимал.
— Citigroup экономистері Reuters-ке жолдаған жазбасында мұнай бағасының күрт өсуі «әлемдік экономика үшін ұсынысқа теріс соққы болады, өсімді баяулатып, инфляцияны күшейтеді. Бұл өз кезегінде Трамптың баж салығына қатысты әрекеттермен күресіп жатқан орталық банктерге қосымша қиындықтар туғызады» дейді.
— JPMorgan-ның шикізат нарығы бойынша жаһандық зерттеу бөлімінің жетекшісі Наташа Канева сәрсенбі күні CNBC-ге жолдаған жазбасында: «Тарихқа сүйенсек, Ирандағы тұрақсыздық мұнай бағасының ұзақмерзімді өсуіне алып келуі мүмкін» деді. Ол мұнай өндіруші елдердегі режим өзгерісі мұнай саясатына, өндіріс көлеміне және әлемдік бағаларға қысқа және ұзақ мерзімді әсер етеді деп санайды. Телеарнаның мәліметінше, Иран – ОПЕК құрамындағы үшінші ірі өндіруші ел, тәулігіне 1,6 млн баррель мұнай экспорттайды.
JPMorgan есептеуінше, мұнай экспорттаушы елдердегі режим ауысқан кезде мұнай бағасы орта есеппен 76%-ға өсіп, кейін дағдарысқа дейінгі деңгейден 30%-ға жоғары тұрақтаған. Банк 1979 жылғы Иран революциясын мысалға келтіреді: сол кезде мұнай экспорты тәулігіне 5 млн баррельге азайып, бұл бағаның екі есеге артуына және рецессияға себеп болған.
Егер ірі саяси дағдарыс орын алмаса, мұнай бағасының өсуі қысқа мерзімді болуы мүмкін. JPMorgan-ның айтуынша, Израиль қатысқан қақтығыстардың көбі мұнай нарығына қысқа мерзімді әсер еткен. Тек 1973 жылғы «Судный день» соғысы ерекшелік ретінде аталады.
