Klarna мен PayPal: Баффет қағидаларына сүйене отырып қай компанияны таңдауға болады?
Шведтің Klarna компаниясы – «қазір сатып ал, кейін төле» (BNPL) нарығындағы көшбасшылардың бірі – ақыры биржаға шықты. Компания әлі де шығынға батып отыр. Оның бәсекелесі – америкалық PayPal – да қиын кезеңді бастан өткеруде: ол пайда тапқанымен, өсу қарқыны баяулаған. Екі компанияның акциялары да төмен бағаланғандай көрінеді. Ұзақмерзімді инвестор үшін қайсысын таңдаған жөн?
IPO кешігіп өтті
Шведтің Klarna компаниясының жуырдағы IPO-сы — «қазір сатып ал, кейін төле» (BNPL) жүйесінің алғашқыларының бірі — көптеген компаниялар үшін табысты бизнес құрып қана қоймай, биржаға уақтылы шығу маңызды екенін көрсетеді. Себебі инвестициялық трендтер жиі өзгеріп отырады.
Финтех саласындағы бум 2021 жылы орын алған: сол кезде орталық банктердің пайыздық мөлшерлемелері төмен болғандықтан, ақша арзандап, COVID-19 пандемиясына байланысты локдаундар электрондық сауданың өсуіне түрткі болған еді.
Бұл, өз кезегінде, жаңа төлем шешімдерінің, соның ішінде BNPL жүйесінің жедел таралуына себеп болды. Осы салада көптеген бизнес-метрикалар бойынша сөзсіз көшбасшы – Klarna болды.
2021 жылы инвестициялық раунд кезінде швед компаниясы $45,6 млрд-қа бағаланып, сол кезде Еуропадағы ең қымбат технологиялық компанияға айналды. Алайда келесі жылы жаңа инвестициялық раунд кезінде бағасы 85%-ға құлап, $7 млрд-тан төмен түсті.
Klarna-ның бас директоры Себастьян Семятковски IPO-ға шығу туралы ресми түрде алғаш рет 2019 жылы мәлімдеген болатын, алайда ол тек алты жылдан кейін, компанияның 20 жылдық мерейтойына орай жүзеге асты. 2025 жылдың 9 қыркүйегінде өткен бастапқы орналастыру кезінде компания 34,3 млн акцияны $40 бағамен сатып, $1,37 млрд тартты. IPO кезіндегі нарықтық бағасы 2021 жылғы шыңмен салыстырғанда үш есе төмен болды.
Акциялар орналастыру кезінде сұраныс ұсыныстан 25 есе асып түскенімен, бұл инвесторлар үшін бұлтсыз болашақтың кепілі емес – бизнес өсімі үмітті ақтамаса, котировкалар да төмендеуі мүмкін.
Инвесторлардың көңілі қалды және орындалмаған жоспар
Klarna-ның төлем шешімдері нарығындағы сәл ғана ересек бәсекелесі – америкалық PayPal – бұған жақсы мысал бола алады. Ол BNPL сегментіне Klarna-дан сәл кейін қосылды.
2021 жылы оның акция бағасы $310-ға жетіп, кейін күрт құлап, соңғы үш жыл бойы $50-90 аралығында саудаланып келеді. Қаржы алыбының бұрынғы даңқын қайтарарына сенім аз.
Бұған инвесторлардың компания өсу қарқынына деген үмітінің сөнуі себеп болды.
2021 жылдың басындағы Инвестор күні PayPal басшылығы өте оптимистік болжамдар жасаған: 2020 жылғы $21,5 млрд табыс 2025 жылға қарай $50 млрд-тан асады деп күтілген (орташа жылдық өсім – 20%).
Басқа метрикалар бойынша да мақсаттар өте амбициялық болған. PayPal болжамынша, акцияға шаққандағы табыс жылына орта есеппен 22%-ға артады. Клиенттер саны 2020 жылғы 377 млн-нан 2025 жылы 750 млн-ға дейін өседі – жылдық өсім 15%.
Компания арқылы өтетін төлем көлемі де жылына 25%-ға артып, 2025 жылы $2,8 трлн-ға жетуі тиіс болған.
Бес жыл ішінде бұл көрсеткіштер компанияға $40 млрд-тан астам бос ақша ағынын қамтамасыз етуі керек еді, ал 2025 жылдың соңында бұл көрсеткіш $10 млрд-тан асуы тиіс болған.
Ол кезде бұл мақсаттар тым оптимистік көрінген жоқ, себебі компания алдыңғы бес жылда айтарлықтай өсіп, жоспарларын асыра орындаған.
2015-2020 жылдар аралығында PayPal кірісін және клиенттер санын екі еседен астам, акцияға шаққандағы табысты және бос ақша ағынын үш еседен аса арттырды. Бұл, ақырында, нарықтық капитализацияның жеті есе өсуіне алып келді.
Жоспардың алғашқы жылы межеге сай болды: 2021 жылы клиенттер саны 13%-ға, төлем көлемі – 31%-ға өсті.
Табыс 18%-ға өсіп, $25,4 млрд-қа, акцияға шаққандағы табыс 19%-ға өсіп, $4,6-ға, ал бос ақша ағыны 9%-ға өсіп, $5,4 млрд-қа жетті.
Алайда 2022 жылы жағдай нашарлай бастады. Компания клиенттер санын арттырудан бас тартып, табысы жоғары сапалы клиенттерге көңіл бөлуді шешті. Табыс пен пайдаға қатысты мақсаттар да сәл түзетілді.
Бүгінде 2021 жылғы амбициялық бесжылдық жоспар толық орындалмағаны анық. 2025 жылдың екінші тоқсанының қорытындысы бойынша клиенттер саны – 438 млн ғана, ай сайын белсенді клиенттер саны – 226 млн. Екеуі де жылына небәрі 2%-ға өскен.
Компания 2025 жылы таза ақша ағынын $6-7 млрд, ал акцияға шаққандағы табысты $5,15-5,3 деңгейінде болжайды. Бұл ретте акцияларды кері сатып алуға $6 млрд бөлінбек.
Осының бәрі компанияның мультипликаторларына кері әсер етті: PayPal тез өсетін компаниялардан бағаланбаған активтер қатарына өтті.
Қазіргі таңда PayPal-дың P/E мультипликаторы – 14,1. Ал S&P 500 индексінде ол – 30,83.
2020 жылы бұл көрсеткіш PayPal үшін 80-ге жеткен – S&P 500 индексіндегі ең жоғары мән сол кезде 35-тен сәл асқан болатын.
Klarna қандай жолмен жүруі мүмкін?
Klarna-ның басты мақсаты – PayPal жолын қайталамау. Бірақ бұл оңай емес, өйткені компания өте бәсекелі сегментте жұмыс істейді. 2023 жылы BNPL нарығында кемінде 10 ойыншы (мысалы, Openpay, Laterpay және Zest) нарықтан кетті немесе (Zip және Clearpay сияқты) қызметін қысқартты.
Klarna мұны жақсы түсінеді, сондықтан бизнесін әртараптандыруға тырысуда – таза BNPL моделінен сауда платформаларына қарай жылжуда. Бұл түсінікті – бірнеше жыл бұрын болжанған жоғары өсу қарқыны енді төмендеуі мүмкін.
Бизнес метрикаларының өсу қарқынының бәсеңдеу белгілері қазірдің өзінде байқалады.
2025 жылдың екінші тоқсанының соңында Klarna-ны пайдаланушылар саны – 111 млн, бұл бір жылда 31%-ға артқан. Бірақ соңғы 2,5 жылда орташа жылдық өсім – небәрі 14,6%.
Жалпы тауар айналымы (GMV) екінші тоқсанда $31,2 млрд болды – бұл былтырғыдан 19% жоғары. Бірақ соңғы 4,5 жылда жылдық орташа өсім – 18%, ал 2015-2020 жылдары бұл көрсеткіш жылына орта есеппен 54,6% болған.
Бір белсенді тұтынушыға келетін кіріс 2025 жылдың екінші тоқсанында жылдық мәнде шамамен 7%-ға азайып, $27 болды.
Сол кезеңде жалпы табыс 20,7%-ға өсіп, $823 млн-ға жетті – бұл соңғы екі жылдағы қарқынға сай келеді.
Бұл көрсеткіштерді әсерлі деп айту қиын.
АҚШ-тағы тікелей бәсекелесі Affirm соңғы үш жылда кірісті 1,5 есе жылдамырақ арттырды.
Klarna әлі де шығынмен жұмыс істеп отыр, бірақ компанияның шығындары айтарлықтай қысқарғанын мойындау керек. Дегенмен, BNPL сегментінің – «несие карталарының өлтірушісі» деп аталған – бизнес моделі қаншалықты табысты болуы мүмкін екені әзірге белгісіз. Себебі бұл модельде жоғары пайыздық мөлшерлемелер қарастырылмаған.
PayPal болса, бизнес өсуінде қиындықтар болғанына қарамастан, әлі де пайда әкелетін компания. Мәселен, соңғы 12 айда активтердің рентабельділігі – 4,6%, капитал рентабельділігі – 22,9%. Ал Klarna-да соңғы 12 айдағы капитал рентабельділігі теріс – минус 3,9%.
Worldpay компаниясының The Global Payments Report 2025 болжамына сәйкес, 2024-2030 жылдар аралығында электрондық сауда нарығы жылына орта есеппен 8%-ға өсіп, 2030 жылы $10,8 трлн-ға жетеді. Оның ішінде BNPL сегментіне небәрі 5% тиесілі болады. Салыстыру үшін: электрондық әмияндар үлесі – 65%, несиелік карталар – 13%.
Сонымен қатар, Klarna жұмыс істейтін негізгі нарықтар қазірдің өзінде жетілген деп айтуға болады. Демек, экстенсивті өсім мүмкіндіктері шектеулі. Еуропада BNPL үлесі – 8%, ал Швеция мен Германияда – 20%-дан асады (2024 жылдың қорытындысы бойынша). АҚШ-та – 6%. Латын Америкасында бұл көрсеткіш әлі де 1%-дан аспайды.
Мұндай жағдайда, Klarna акциялары қымбат көрінгенімен, мультипликаторлары аса әсерлі емес.
Компанияның болашақтағы P/E – 40,82, P/S – 5,65, EV/EBITDA – 17,99.
Алайда, бесжылдық PEG көрсеткіші – небәрі 0,17. Бұл коэффициент 1 болса – бағалау әділ деп саналады. Яғни, теория жүзінде Klarna акциялары айтарлықтай өсу әлеуетіне ие. Бірақ бұл компанияның көрсеткіштерін жоспарлы деңгейде арттыра алған жағдайда ғана мүмкін.
PayPal-да бұл көрсеткіштер айтарлықтай төмен: P/E – 11,6, P/S – 2,09, EV/EBITDA – 9,03. Ал PEG – 0,74. Демек, бұл компания да төмен бағаланған, бірақ оның бағасы әділдікке жақын.
Қорытынды
Ұзақмерзімді инвестор ретінде алып қарасақ, бұл екі компания арасында нақты фаворит жоқ. Екеуінің де артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Және міндетті түрде тек осы екеуінің арасынан таңдау қажет емес – төлем шешімдері нарығы өте ауқымды.
Алайда, егер Уоррен Баффеттің алдына дәл осы екі компанияны портфельге қосу керек деген таңдау қойылса, ол, бәлкім, PayPal-ды таңдар еді. Себебі бұл – бағаланбағанымен, тұрақты ақша ағынын қамтамасыз етіп отырған, табысты компания. Өсу әлеуеті төмен болғанымен, бұл да маңызды емес. Ал инвестиция саласында танымал гуру болып саналатын Баффет бұл секторда негізінен Visa мен Mastercard-қа сенім артады – әлемдегі төлем инфрақұрылымының басым бөлігі осы екеуіне байланысты.
Қазір PayPal дивиденд төлемейді. Бірақ егер ол $6 млрд-ты дивидендке бағыттағанда, бұл көптеген инвесторлар үшін маңызды аргумент болар еді.
Ал Klarna-ны таңдау үшін мықты негіздер табу қиын – егер компания жаңа өсім нүктелерін таппаса. Әйтпесе оның негізгі операциялық көрсеткіштерінің динамикасы сөзсіз бәсеңдейді. Пайдаға шығуы мүмкін, бірақ рентабельділігі жоғары болады деп айту қиын.
Klarna бизнесі қазіргі таңда PayPal-мен салыстырғанда әлдеқайда циклдік. Егер рецессия орын алса, несие бойынша төлем кешіктірілген қарыздар күрт өсуі мүмкін.
Мысалы, АҚШ-та BNPL сегментіндегі несие алушылардың шамамен екі үштен бірі – сапасы төмен қарыз алушылар.
Инвестициялық кеңес болып табылмайды.
