Нарықты құлдыратқан Ситрини Хормуз бұғазына талдаушы жіберді. Ол не анықтады?

Citrini Research компаниясының талдаушысы – ақпандағы вирустық есебі қор нарығында сатуды тудырған – Манхэттеннен доллар шоғыры мен сигара қорабын алып, әлемнің басты мұнай артериясы – Ормуз бұғазына тікелей аттанды, жағдайдың шынайы күйін өз көзімен көру үшін. Сапарынан кейін ол мұнай жеткізілімінде ұзақ мерзімді қиындықтар болатынын болжап, трейдерлерге қысқа мерзімді келісімшарттардан уақытша бас тартуды ұсынды.

Citrini есебінде «Талдаушы №3» деп аталған сарапшының сапары бейресми сипатта болды. Оны оқиға орнына тікелей барып деректер жинауға американдық жазушы, «Infinite Jest» романының авторы Дэвид Фостер Уоллес шабыттандырды. Аналитик Оманға 15 000 АҚШ доллары қолма-қол ақшамен келіп, сол жерде қайық жалдап, онымен Парсы шығанағын ашық теңізге жалғастыратын Ормуз бұғазына бет алды. Бұл бұғаз әлемдік мұнай экспорты үшін аса маңызды рөл атқарады: АҚШ пен Иран арасындағы соғысқа дейін оның арқылы шамамен 20 % жеткізілім өтетін.

Өз бақылауларына және Таяу Шығыс шенеуніктерімен, мұнай саудагерлерімен, мұнай кеншілерімен, балықшылармен және ирандық контрабандистермен әңгімелесуіне сүйене отырып, сарапшы мынадай қорытындыларға келді:

— Ормуз бұғазы толықтай блокадаланбаған: кеме қатынасы ішінара шектеулермен жалғасуда. Қазіргі уақытта күн сайын шамамен 15 кеме бұғаздан өтеді, және жағдай біртіндеп жақсарып келеді. «Алдағы 4–6 аптада жүк тасымалы соғысқа дейінгі деңгейдің 50%-ына дейін қалпына келуі мүмкін», – деп CNBC Ситриниді келтіреді.

— Ресми бақылау жүйелері өңірдегі жүк тасымалының шынайы көрінісін көрсетпейді. Есепте айтылғандай, транзит көлемі ресми көрсеткіштерден асып түседі, себебі көптеген кемелер бұғаздан өтерде Өзін-өзі сәйкестендірудің автоматты жүйесін (AIS) өшіріп тастап, бақылау жүйелеріне көрінбей қалады.

Иран бұғазда іс жүзінде бақылау-өткізу пункті үлгісіндегі навигация режимін орнатты. Жасырын кеме қатынасы Иранның Ларак пен Қешм аралдары арасындағы дәліз арқылы өтеді. Кемелердің бұғаз арқылы өтуі үшін Тегераннан алдын ала рұқсат алу қажет, сондықтан олар рұқсат алу үшін кезекте тұрады. «АҚШ кемелері мен оның одақтастарының кемелері қақтығыс кезінде осы сулар арқылы өтуде ауыр қиындықтарға тап болады», – деп ескертті талдаушы Ситрини.

— Иранның бұғаз аймағындағы коммерциялық кемелерге жасаған шабуылдарының саны ресми ашық есептерде көрсетілген көрсеткіштерден асып түседі. Сонымен қатар, The Wall Street Journal атап өткендей, есепте жанған танкердің видеожазбасы бар.

— «Біздің қақтығысқа деген көзқарасымыз күрделі — ол «теңіз жолы ашық — мұнай бағасы төмендейді» немесе «теңіз жолы жабық — мұнай бағасы шарықтайды» деген қарапайым үлгіге сыймайды», — деп ескертеді есеп. Citrini бұзылулардың ұзаққа созылатынын болжап, мұнай нарығында тұрақты тәуекелдік премиясының қалыптасуына әкелетінін айтады. Осы негізде фирманың талдаушылары ең жақын жеткізу мерзімі бар келісімшарттарға қарағанда 2026 жылғы желтоқсанда аяқталатын мұнай фьючерстерін артық ұсынуды кеңес берді.

Citrini Research өз талдауларын негізінен Substack платформасында жариялайды. Бұл дәстүрлі емес тәсіл оқырмандарды тартты: WSJ мәліметі бойынша, шамамен 210 000 жазылушысы бар Citrini-дің аккаунты платформадағы ең танымал қаржылық блогтар дың бірі болып табылады.

2026 жылдың ақпан айында Citrini Research гипотетикалық экономикалық құлдырау туралы эссе жариялады. Онда бизнес-процестерде жасанды интеллектінің кеңінен қолданылуы ақ жағалы қызметкерлердің жаппай қысқартылуына және дефляциялық каскадтың іске қосылуына әкеліп, жұмыссыздық 10%-дан асып, қор нарығы құлдырайтыны айтылды. Келесі күні таңертең мақала Уолл-стриттегі басты талқылау тақырыбына айналып, ауқымды сату толқынын тудырды.

Дегенмен, Citrini-дің өз эталондық портфелі қаржылық дағдарысқа төтеп беруге мүлдем арналмаған, деп мойындады компанияның негізін қалаушы Джеймс Ван Гелден. Ол тіпті тым «бұқашыл» болғаны үшін сынға ұшырағанын да атап өтті. Сонымен қатар, Citrini корпоративтік платформа ServiceNow-ды, жеткізу қызметі DoorDash-ты немесе төлем жүйесі American Express-ті қысқа позицияға алмады — бұл компаниялар ақпан айындағы эсседе аталған және оның жариялануынан кейін бағалары күрт құлдырады.