Нарық жасанды интеллектке байланысты сату толқынын бастан өткерді

Өткен апта S&P 500 индексі үшін 2025 жылғы қарашадан бері ең нашар апта болды: бес күнде 1,39%-ға төмендеді, ал Nasdaq Composite 2,1%-ға, Dow Jones 1,23%-ға төмендеді. Ақпанда нарықтардағы дүрбелеңнің бір себебі – жасанды интеллекттің дамуына байланысты бүкіл салалардың болашағын қайта бағалау болды. Инвесторлар үшін бұл енді тәжірибеде табысты болатынын дәлелдеуі тиіс технология. Енді олар неге бәс тігуі керек?

Инвесторлар жасанды интеллектпен жұмыс істеуді болашақ деп қабылдаудан бұл болашақты бухгалтерлік есеп арқылы растауды талап етуге көшті. Бұл ірі инвестициялық компаниялар мен банктердің талдаушыларының айтқанынан айқын байқалады. Технологиялық терминдермен қатар «селективтілік», «монетизация», «пайда қайтарымы» және «пайда маржасына қысым» сияқты сөздер жиі естіле бастады. Бұл өзгеріс жасанды интеллект құралдарын дамыту сапасына және осы өсудің өлшенетін немесе күтілетін пайдаға қаншалықты айналатынына қойылатын талаптардың артып келе жатқанын көрсетеді.

Компанияны бағалау мәселесіне келгенде «жақсы-ақ» есептерге орын аз. Тіпті мықты көрсеткіштер де компанияны құтқара алмауы мүмкін, егер басшылық болжамдарында сақ болса немесе нарық өсудің келесі кезеңі пропорциясыз шығындарды талап етеді деп санаса.

Мысал ретінде жасанды интеллект бағытын өздері алға тартқан бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеу компанияларын келтіруге болады. Жақында дейін олар оны ақша үнемдеудің жолы ретінде көрсетті: қолдау қызметіндегі қызметкерлер санын азайту, кодты жылдам жазу, жаңа нұсқаларды арзанырақ шығару. Қазір басты сұрақ өзгеше: жасанды интеллект өнімдердің өздерінің бір бөлігін жұтып қоя ма, әсіресе бизнестің «жүрегі» емес (мәліметтер сақталатын және операциялар орындалатын жер емес), тек жұмысты ыңғайлырақ ететін бөліктерін.

Табыс моделі де өзгеруі мүмкін. Тіпті тұтынушыға өнім қажет болса да, жасанды интеллект олардың оны қалай төлейтінін өзгертеді. Мысалы, ақпарат пен қызмет көрсетушілер үшін нарықтағы жазылым моделі «нәтижеге ақы төлеу» логикасымен алмастырылуы мүмкін, яғни клиенттердің жұмыс нәтижелеріне үлес қосқаны үшін (мысалы, клиенттерге қызмет көрсету, сұрауларды өңдеу жылдамдығы және т.б.). Лицензияларды сату арқылы өсіп-өркендеген компаниялар үшін бұл ойын ережелерінің ауыр өзгеруі.

Ақырында, нарықтағы позицияны қорғау бұрын интеграциялар, пайдаланушылардың әдеттері мен интерфейс арқылы жүзеге асырылатын. Енді кәсіпорындар тек ұқсас бағдарламалармен ғана емес, бір өнімнің функцияларын бірінен соң бірін өз мойнына ала алатын жасанды интеллект платформаларымен де бәсекеге түседі.

Нәтижесінде IT бизнесі нарықтағы «бағдарламалық апокалипсис» ортасында қалып, жасанды интеллектіге деген өз қызығушылығының құрбанына айналды. Егер клиенттер технологияның өзіне емес, нәтижеге көбірек ақы төлеуге дайын болса, өнімнің құндылығы ұғымы өзгереді. Клиент компаниялар цифрлық ассистенттерді белсенді енгізіп, ішкі процестерді оңтайландырып жатса да, олар ескі модель шеңберінде жұмыс істеп, шешімдерді үшінші тараптан сатып алады. Алайда олар өнімді өздері немесе жеткізушінің көмегімен тез арада жетілдіруді бастауы мүмкін, мұндай тәжірибе индустрияда бұрын болмаған.

Жасанды интеллекттің ықпалын қайта бағалаумен қатар, кейбір инвесторлар нақты сектордағы – көлік, өнеркәсіп және инфрақұрылым – компанияларға назар аудара бастады. JPMorgan Chase бұл динамиканы «дені сау» ротация деп сипаттады: Private Bank стратегияшысы Стивен Паркер бағдарламалық қамтамасыз ету компаниялары мен технологиялық сектордың кейбір бөлімдерін сатуды «оқиғаның соңы» емес, нарықтың кеңеюінің белгісі деп атады. Оның пікірінше, ақша тым тар AI-ға бағытталған бәс тігулерден алыстап, өнеркәсіп пен инфрақұрылым сияқты «нақты» сегменттерде мүмкіндіктер іздеп жатыр.

UBS осы көзқарасты қолдайды. Оның талдаушылары инвесторларды жасанды интеллектіні енгізу шығындарының ауқымы мен қайтарылу мерзімінің белгісіздігі, сондай-ақ жаңа жасанды интеллект құралдары бағдарламалық жасақтама әзірлеушілерінің табысының бір бөлігін алып кетуі мүмкін деген тәуекел қорқытуы мүмкін екенін атап көрсетеді.

«Мүмкін, біз IT, консалтинг және т.б. премиум секторлары мен шикізат өндіру, тұтыну тауарларын өндіру, фармацевтика сияқты «ескі» экономика арасындағы бағалаулардың (мысалы, P/E коэффициенті бойынша) теңесу тенденциясының тек басы ғана көріп отырған болармыз», деп жазды 9 ақпанда өзінің Telegram арнасында War, Wealth & Wisdom компаниясының басқарушы директоры Алексей Третьяков.

Өткен аптада нарық құлдырап жатса да акция бағасы апта ішінде 3,2%-ға, жыл басынан бері 12,7%-ға өскен Union Pacific және тиісінше апта ішінде 1,5%-ға, жыл басынан бері 29,7%-ға өскен FedEx тасымалдау және логистика саласында нақты «физикалық экономикаға бәс тігу» ретінде әрекет етті. Ал құрылыс және негізгі материалдар саласында Caterpillar (6,6% және 35,14%-ға өсті) мен Vulcan Materials (1,2% және 14,9%-ға өсті) де жақсы нәтиже көрсетті.

Дегенмен, тасымалдау мен логистика әрдайым автоматты түрде «қауіпсіз баспанаға» айналмайтынын атап өту маңызды. Reuters хабарлағандай, өткен аптадағы жасанды интеллектіге қатысты алаңдаушылық толқыны тасымалдау компанияларының акцияларына да әсер етті. Нарық жасанды интеллект осы саладағы жекелеген компаниялардың экономикасын, тіпті олардың операциялық модельдері мен басшыларын өзгерте алатынына сенеді. Сондықтан ротация «технологиялық сектордан нақты экономикаға» деген жалпы қағидаға емес, ең түсінікті бизнес-модельдерге селективті түрде негізделеді.

Технологиялық циклдер тарихында нарық «арманды» толық күйінде сатып алуды тоқтатып, оны бөліп-бөліп бағалауға көшкен кезеңдер болған.

Жасанды интеллект үшін қазіргі жағдай 2000-жылдардың басындағы dotcom революциясының соңғы кезеңін еске салады: интернет технологиясының болашағына күмән келтірудің мәні қалмаған еді. Бірақ бұл дұрыс презентация жасаған әрбір компания дәстүрлі бағалау өлшемдерінен жоғары сыйақыға лайық дегенді білдірмейтін.

Қазір инвесторлар маңызды сұрақтар қояды: өсім қарқынын сақтау үшін қанша капитал қажет (және одан әрі қанша инвестиция салу керек)? Болашақ пайда нақты қайдан түседі: инфрақұрылымнан, қосымшалардан, деректерді өңдеуден немесе қызметтерден? Іске асырудың әсерінің қанша пайызы шығындарды үнемдеуге, ал қанша пайызы ықтимал кірістің өсуіне сәйкес келеді? Және ең бастысы, осы әсерлерге қатысты болжамдар компания есептерінде қашан көрінеді?

Егер біз болып жатқан жағдайды индекстер арқылы емес, есептер мен болжамдарға инвесторлардың реакциясы арқылы қарасақ, жасанды интеллект секторындағы жеңімпаздарға арналған өте практикалық критерийлер тізімін жасай аламыз.

Бірінші топ – «күректер мен балталар», яғни жасанды интеллект инфрақұрылымы. Бұл – жасанды интеллект экономикасы кеңеймейтін қуат пен аппараттық құралдарды сататын компаниялар: чиптер, серверлер, деректер орталығының жабдықтары. Оларға деген сұранысты өлшеу мен тексеру оңайырақ: жеткізулер бар, келісімшарттар бар, қуатты пайдалану көрсеткіші бар, және бұл әдетте қолданба қызметтері кеңінен табысқа жете бастағанға қарағанда ертерек байқалады. Мысалға жатқызуға болатын компаниялар: модельдерді оқыту және іске қосу үшін GPU-ларды сататын Nvidia, деректер орталықтарына желілік жабдық жеткізетін Arista Networks және деректер орталығы операторы Equinix.

Екінші топқа жасанды интеллект қаржылық нәтижелерге – табысқа, шығындарға және пайдаға – әсер ететін компаниялар кіреді. Нарық жасанды интеллектіні енгізудің әсерін сандармен көргенде көбірек төлеуге дайын: конверсия көрсеткіштері өседі, клиенттердің кетіп қалуы азаяды, операциялар жеделдейді, тиімділік пен рентабельділік артады. Meta Platforms жиі мысал ретінде келтіріледі (алайда сарапшылар компанияның аю нарығына жақындап қалғанын ескертеді), мұнда алгоритмдер мен жасанды интеллект ұсыныстар мен жарнамада тікелей монетизацияға әсер етеді. Олардың қатарында Amazon бар, ол өткен аптада капитализациясының шамамен 5,5%-ын жоғалтты — бұл компанияда жасанды интеллект логистика тиімділігіне де, бұлтты қызметтерден түсетін кіріске де әсер етеді.

Үшінші топ баға қысымына төтеп бере алатын және маржасын сақтай алатын компаниялардан тұрады. Жасанды интеллект бәсекелестікті тез арада күшейтіп жатыр: кейбір нәрселерді қайталау оңайырақ болып барады, ал тұтынушылар бірдей ақшаға көбірек нәтиже талап ете бастайды. Сондықтан маржа резервтері, есептеу шығындарын бақылау және өнімнің құнын арттыратындай етіп ЖИ-ді интеграциялау мүмкіндігі бар компаниялар жеңіске жетеді.

Мұндай «бәсекеге қабілетті» ойыншыларға мысал ретінде инфрақұрылымы, деректері мен тарату желісі мықты Alphabet (Google-дың аналық компаниясы) жатады. Тағы бірі – Creative Cloud-қа жасанды интеллектіні енгізіп, экожүйесі мен пайдаланушылардың әдеттері арқасында бағасын сақтай алатын Adobe. Өткен аптада технологиялық сектор нарығы құлаған кезде киберқауіпсіздік компаниясы CrowdStrike-тың акциялары 8,6%-ға өсті. Киберқауіпсіздік саласында жасанды интеллект қауіп-қатерді анықтау сапасы мен жылдамдығын арттырады, ал ірі клиенттер үшін провайдерді ауыстыру қиын әрі қымбат.

Инвесторлардың қызығушылық танытқан компаниясы қай топқа жатса да, 2026 жылы оған қатысты басты өзгеріс қарапайым: нарық енді жасанды интеллект барлық жерде бола ма дегенді талқыламайды; ол кімнің дәл осыдан пайда табатынын және қандай шығынмен екенін бағалайды.