Таңғы жаңалықтар: Израиль Иранды соққыға алды, алтын мен мұнай қымбаттауда

Израиль Иранға бірқатар әуе шабуылдарын жасап, ядролық нысандарға, негізгі әскери нысандарға, аға қолбасшылар мен бірнеше жетекші ядролық ғалымдарға соққы берді. Шиеленіс әлемдік нарықтарды дүрбелеңге түсірді, мұнай бағасы көтеріліп, алтынның бір унциясы 3 437 долларға жетті және Азияның жетекші қор индекстері теріс аумаққа сырғыды. Нарық қатысушылары тіпті жекелеген қақтығыс тез бақылаудан шығып, инфляциялық тәуекелдерді күшейтіп, жаһандық экономикаға зиян тигізуі мүмкін екенін ескертеді. Осы және басқа да тақырыптар 13 маусым күнгі таңғы басты оқиғалардың топтамасында қарастырылған.

Израиль Иранның ядролық нысандарына соққы жасады

Израиль жұма күні жергілікті уақыт бойынша таңертең Иран аумағына бірқатар авиациялық соққы жасап, ирандық дрондарға жауап берді. Израиль тарапының мәлімдеуінше шабуыл ядролық бағдарламаға қатысы бар нысандарға бағытталған. Жергілікті БАҚ-тың хабарлауынша соққы нәтижесінде Иран Қарулы күштері Бас штабының бастығы Мұхаммадхосейн Багери мен Ислам революциясы сақшылар корпусының қолбасшысы Хоссейн Салами қаза тапқан. Сондай-ақ жетекші ядролық ғалымдар — Ферейдун Аббаси-Давани мен Мұхаммад Мехди Техранчи де көз жұмған.

Иранның Жоғарғы көшбасшысы аятолла Әли Хаменеи бұл үшін кек қайтаратынын айтты: «Бұл қылмыс арқылы сионистік режим ащы және ауыр тағдырға ұшырайтынын өзіне артты, әрі ол онымен сөзсіз беттеседі», — делінген мәлімдемеде.

Израильдің Қорғаныс министрі Йоав Галант операция басталғаннан кейін төтенше жағдай жариялады. Премьер-министр Биньямин Нетаньяху операция қауіп жойылғанша жалғасатынын мәлімдеді. Reuters-тің хабарлауынша ол Израиль тұрғындарын Иранның жауабы салдарынан бомба паналарында ұзақ болуға дайын болуға шақырды. Тель-Авивтегі халықаралық әуежайдан барлық ұшып келу және ұшып шығу рейстері тоқтатылды.

Ирандық БАҚ Тегеранда көптеген құрбандар бар екенін хабарлады. Шабуылдар ел астанасынан бөлек, Натанз (маңызды ядролық нысан орналасқан), Хандаб (ауыр сулы реактор орналасқан) және Хорремабад (баллистикалық зымыран базасы) қалаларына да бағытталған.

АҚШ әскери операцияға қатыспады, бірақ Дональд Трамп ол туралы алдын ала хабардар болған.

Израиль соққыларынан кейін мұнай бағасы шарықтады

CNBC хабарлауынша Израиль Иранға соққы жасаған соң мұнай фьючерстері күрт қымбаттады. West Texas Intermediate (WTI) маркалы америкалық мұнай баррелі 9,66%-ға өсіп, $74,64-ке жетті. Brent маркасы 9,27%-ға қымбаттап, $75,79 болды. Бұл 2020 жылдан бергі ең ірі біркүндік өсім болуы мүмкін.

Lipow Oil Associates басшысы Энди Липоудың айтуынша нарық Иранның Израиль не АҚШ нысандарына жауап ретінде соққы беруінен қауіптеніп отыр. Бұл жанжалдың ушығуына және мұнай жеткізіліміне қауіп төндіруі мүмкін. Ол CNBC-ге берген сұхбатында: «Иран Трамптың энергия бағасын төмендетуге ұмтылатынын жақсы біледі. Бірақ бензин мен дизель бағасының көтерілуі оның саяси жағдайына әсер етуі мүмкін», — деді.

MST Marquee энергетика зерттеу бөлімінің басшысы Саул Кавоник мұнай нарығы соңғы айларда геосаяси тәуекелдерді елемей келгенін, бірақ бұл оқиға шынайы қауіптің жақындап қалғанын көрсеткенін атап өтті. «Иранның жауабы сөзсіз. Және ол абайсызда болса да, бақылаудан шығып кетуі мүмкін», — деді ол.

Таяу Шығыстағы шиеленіс аясында алтын да қымбаттады

Bloomberg дерегі бойынша Израильдің соққыларынан кейін алтын бағасы 1,6%-ға өсті. Қазір ол сәуірдегі тарихи максимум — $3500,10/унция деңгейінен шамамен $60 төмен саудалануда.

Saxo Capital Markets стратегі Чару Чанана: «Иран тарапынан АҚШ базаларына қауіп төнуінің артуы белгісіздікті күшейтеді және инвесторларды қорғаныс активтеріне бет бұрғызады. Сол себепті алтын тек қақтығыстан ғана емес, инфляция мен құбылмалылықтан қорғану ретінде де сұранысқа ие бола бермек», — деді.

Алтын бағасы қатарынан үшінші күн өсіп жатыр. Бұған дейінгі ралли АҚШ-тағы әлсіз инфляция және жұмыссыздық деректерінен кейін басталған еді. Мамырдағы өндіруші бағалары бірқалыпты болды, ал қайталама жәрдемақы өтініштері 2021 жылдан бергі ең жоғарғы деңгейге жеткен.

2025 жылдың басынан бері алтын 30%-ға қымбаттады. Мұның себебі — Трамптың агрессивті сауда саясаты, Украинадағы соғыс және геосаяси тұрақсыздық. Оған қоса, орталық банктер мен егеменді қорлар алтынды белсенді сатып алуда.

Қор нарығындағы жағдай

CNBC хабарлауынша Израильдің Иранға жасаған соққыларынан кейін Азия-Тынық мұхиты нарықтары құлдырады:

— Жапонияның Nikkei 225 индексі 1,12%-ға, ал Topix 0,96%-ға төмендеді.

— Оңтүстік Кореяның Kospi индексі 0,98%-ға, ал шағын компаниялар индексі Kosdaq 2,91%-ға құлдырады.

— Австралиялық S&P/ASX 200 — 0,23%-ға төмендеді.

— Гонконгтың Hang Seng — 0,72%, Қытайдың CSI 300 — 0,72%-ға, ал Үндістанның Nifty 50 — 1,01%, BSE Sensex — 1,42%-ға төмендеді.

АҚШ фьючерстері 1,4%-дан астам төмендеуде, ең қатты құлдыраған — Nasdaq Composite индексінің фьючерстері: −1,8%.

Саул Кавоник шабуылдар АҚШ пен Иран арасындағы келіссөздерге қысым күшейту үшін жасалған болуы мүмкін екенін және алдағы уақытта жағдайдың бәсеңдеуі ықтимал екенін айтты.

Boeing акциялары Dreamliner апатынан кейін құлдырады

Boeing акциялары Үндістандағы Dreamliner апатынан кейін 6%-ға төмендеді. Бұл — осы үлгідегі ұшақтың алғашқы апаты. Қайғылы оқиғада 240-тан астам адам қаза тапқан. Себептері әзірге белгісіз. Сарапшылар бұл реакцияны эмоциялық деп сипаттаса да, белгісіздік жағдайында Boeing акциялары қысымда бола бермек.

MarketWatch-тың жазуынша бұл жағдай Boeing-тің алысқа ұшатын ұшақ бағдарламасының болашағына қатысты сұрақтар тудырады. Сарапшылар апат сұранысы жоғары бұл модельдің өндірісін тоқтатпаса да, сапаны бақылау күшейтілуі мүмкін екенін айтады.

Barron’s келтірген Edward Jones-тің сарапшысы Джефф Виндау: «Апат, әсіресе алдағы ірі шара Париж авиасалоны қарсаңында, Boeing акцияларына қысым түсіріп, әдеттегі өсу әлеуетін шектейді», — деді.

Scale AI негізін қалаушы Александр Ванг Meta-ға ауысады — Meta $14,3 млрд инвестиция құймақ

CNBC дерегі бойынша, Scale AI стартапының негізін қалаушы Александр Ванг Meta-ға ауысатынын растады. Meta компаниясы Scale AI-ға $14,3 млрд инвестиция салып, оның 49% үлесін иеленеді, бірақ басқаруға дауыс құқығы болмайды.

Ванг қызметкерлерге жолдаған хатында: «Мұндай ауқымдағы мүмкіндіктердің өз құны болады. Бұл жағдайда ол — менің отставкам. Компанияның басшысы болу мен үшін үлкен құрмет еді», — деп жазды.

Scale AI-дың жаңа басшысы — Uber-дің бұрынғы вице-президенті және Benchmark венчурлік қорының серіктесі Джейсон Дроег. Ол бұған дейін компанияның стратегия директоры болған. Келісім аясында стартаптың кей қызметкерлері Meta-ға ауысады.

Meta бұл келісім аясында ЖИ модельдеріне арналған деректерді дайындау бойынша бірлескен жобаларды дамытатынын және Ванг Meta-да суперинтеллект жасау жобасымен айналысатынын растады. Scale AI өз клиенттері — Microsoft, Google және OpenAI-пен жұмысын жалғастырады. Компания өкілі Meta-ға басқа клиенттердің мәліметтері мен құпия ақпараты берілмейтінін мәлімдеді.