Түркия оппозицияға тағы бір соққы тигеннен кейін инвесторларды сендіруге тырысты. Нарықта не болып жатыр?

Financial Times хабарлауынша, Түркия билігі елдегі ең ірі оппозициялық партияның жетекшісін уақытша қызметінен шеттету туралы сот шешімінен кейін инвесторларды сендіруге тырысты. Нәтижесінде Түркия нарығы 6%-ға құлдырап, мемлекеттік банктер лираны қолдау мақсатында шұғыл түрде шетелдік валютаны сатуға мәжбүр болды. Сарапшылар саяси тәуекелдердің күшеюі мен капиталдың шығуының қайта жандануы мүмкін екенін ескертуде.

Түркияның қаржы министрі Мехмет Шимшек 22 мамырда сот шешімінен кейінгі нарық толқуын шешу мақсатында маңызды экономикалық шенеуніктермен шұғыл жиналыс өткізді, деп хабарлады Financial Times. Кездесуден кейін Түркияның Қаржылық тұрақтылық кеңесі билік органдары макроқаржылық тұрақтылықты сақтау және инфляцияға қарсы күресті жалғастыру үшін «қажетті және үйлестірілген қадамдар» жасайтынын мәлімдеді.

21 мамыр, бейсенбі күні Түркияның қор нарығы 6%-дан астамға төмендегеннен кейін Анкара шаралар қабылдай бастады. Сонымен бірге, Reuters пен Bloomberg мәліметіне сәйкес, мемлекеттік банктер лираны қолдау мақсатында мемлекеттік резервтерден 8 миллиард долларға дейін сатты. 22 мамыр жұма күні жағдай тұрақталды: Borsa Istanbul 100 индексі 4,9%-ға өсті, ал лира долларға шаққанда 0,4%-ға әлсіреп, 45,7-ге жетті. FT жазғандай, Түркия нарықтары келесі аптада жабық болады.

Анкара сотының Республикалық халық партиясының басшысы лауазымынан Өзгүр Өзелді алу туралы шешімі нарықтарға қысым жасап, партияның бұрынғы жетекшісі Кемал Қылычдароғлудың қайтадан тізгінін қолға алуына әкелді. Талдаушылар бұл қадам елдің негізгі оппозициялық күшін әлсіретіп, президент Режеп Тайип Ердоғанның позициясын нығайтып, оның 23 жылдық билігін ұзартуына жол ашуы мүмкін деп есептейді, деп жазады Financial Times.

Бұл жағдай нарықтарға Bloomberg мәліметі бойынша Эрдоғанның басты саяси қарсыласы саналатын Стамбул мэрі Экрем Имамоғлудың өткен жылғы қамауға алынуын еске салды. Сол кезде Түркияның орталық банкі ұлттық валютаны қолдауға шамамен 50 миллиард доллар жұмсап, пайыздық мөлшерлемелерді көтеруге мәжбүр болғанын Financial Times жазды.

FT мәліметі бойынша, Иранмен қақтығыс Түркия экономикасына да кері әсерін тигізуде. Түркия өзінің энергия ресурстарының шамамен төрттен үш бөлігін импорттайды, ал энергия бағасының өсуі экономикаға қосымша қысым жасап отыр. Ресми деректерге сәйкес, наурыз айында елдің халықаралық резервтері рекордтық 43 миллиард долларға азайды, инфляция 33%-ды құрайды және ағымдағы шоттағы тапшылық ұлғайып келеді.

JPMorgan экономистері Түркияның резервтері одан әрі қысқаруы мүмкін екенін ескертті. «Капиталдың ағып кетуінің жалғасуы, саяси тәуекелдердің артуы және сыртқы ортаның қиын болуы жағдайында біз валюталық резервтердің қайтадан қысқаруын күтеміз», – делінген олардың FT-ге жолдаған ескертпесінде. JPMorgan-ның бағалауы бойынша, капиталдың едәуір бөлігі Түркиядан шығып кеткенімен, шетелдік инвесторлар әлі де лирадағы депозиттерден бастап облигациялар мен акцияларға дейінгі шамамен 63 миллиард долларлық Түркия активтерін ұстап отыр. Бұл сома Түркияның орталық банкінің таза резервтерінен асады.

«Түркия қазір теріс саяси соққыларға әлдеқайда осал», – дейді Capital Economics компаниясының аға экономисі Лиам Пич FT-ге берген сұхбатында.

Соңғы жылдары Түрік облигация нарықтары саяси астарлы мұндай өзгерістерге әдетте жақсы төтеп беріп келеді, – деді Reuters агенттігі не сілтеме жасап, UBP-ның дамушы нарықтар облигациялары бөлімінің басшысы Томас Кристиансен. «Егер көшелерде жаппай наразылықтар мен әлеуметтік толқулар басталса, бұл әлдеқайда маңызды немесе ұзақ мерзімді салдары болуы мүмкін», – деді Кристиансен. Алайда мұндай жағдайдың болатынын айтуға әлі ерте деп есептейді.

Соттың Өзелиді аз танымал Киличдароғлумен алмастыру туралы шешімі ерте сайлаулар өту мүмкіндігін білдіруі мүмкін, деді Reuters агенттігіне сілтеме жасап, инвестициялық Aberdeen компаниясының менеджері Киран Кёртис. Ирандағы соғыс салдарынан инфляцияның күрт өсуі пайыздық мөлшерлемелерді төмендету мүмкіндігін іс жүзінде жоққа шығарып, Эрдоғанға дауыс әкелуі мүмкін экономикалық ынталандыру бағдарламасының болуы бұл ықтималдықты арттыра түседі, – деп қосты Кертис.

FT қорытындылайды, кез келген жаңа валюталық араласулардың әсері әлі ресми статистикада көрініс таппаған, себебі Түркияның орталық банкінің балансы кешіктіріліп жарияланады.