Жанар-жағар май дағдарысы: әуе компаниялары бағаның өсуі, болжамдардың нашарлауы және рейстердің тоқтатылуы жағдайында қалай әрекет етіп жатыр

АҚШ пен Иран арасындағы соғыс басталғалы авиациялық отын бағасының өткір өсуі – шамамен екі есеге – авиация саласын бизнес-стратегиясын өзгертуге мәжбүрлеп отыр. Әуе компаниялары жолақы бағасын көтеріп, багаж ақысын ұлғайтып, рейстерді қысқартып немесе толықтай жойып жатыр. Дегенмен осы дағдарыстың бір құрбаны қазірдің өзінде бар.

Рейтер әлемнің бірнеше ірі әуе компанияларының жанармай тапшылығын шешу үшін қабылдаған шараларының ауқымын жинақтады.

— Air Canada жанармай бағасының өсуіне байланысты Нью-Йоркке күнделікті 38 рейсінің төртеуін қысқартатынын хабарлады. Сондай-ақ жанармай бағасының құбылмалылығына байланысты жылдық болжамын тоқтатты.

— Air China, China Southern Airlines және China Eastern Airlines — Қытайдың үш ірі әуе компаниясы — ішкі рейстерде жанармай үстемеақын 500 пайызға көтеріп, 800 км-ден қысқа бағыттарға 60 юаньға ($8,8), ал ұзақ рейстерге 120 юаньға ($17,6) дейін арттырды.

— Air France-KLM биыл жанармай шығындарының 2,4 миллиард долларға өсетінін мәлімдеді және ұшу көлемінің өсуі жөніндегі болжамын бұрын күткен 3–5%-дан 2–4%-ға дейін төмендетті. Топ сондай-ақ ұзақ қашықтықтағы рейстердегі жолақыны көтеру жоспарын бұрын хабарлаған: қайта оралу билеті 50 еуроға қымбаттайды. KLM 16 сәуірде жанармай бағасының өсуіне байланысты келесі айда бүкіл Еуропа бойынша 160 рейстің тоқтатылатынын мәлімдеді.

— Air India техникалық емес қызметкерлерді жалақысыз демалысқа жіберу және алдағы үш айда ұшақ рейстерінің көлемін 20%-дан астам қысқарту мәселесін талқылады. Компания сонымен қатар ішкі рейстердегі тұрақты жанармай үстемеақысын ұшу қашықтығына негізделген жүйемен алмастыратынын мәлімдеді.

— Air New Zealand 7 сәуірде мамыр мен маусым айларында рейстер санын қысқартатынын және әуе билеттерінің бағасын көтеретінін хабарлады. Бұл жанармай дағдарысы салдарынан бағаны көтерген әлемдегі алғашқы әуе компанияларының бірі болды.

— Американ Эйрлайнз, АҚШ нарығындағы жетекші әуе компанияларының бірі, 2026 жылы жанармай шығындарының 4 миллиард доллардан астамға өсетінін күтеді. Әуе компаниясы ішкі және қысқа қашықтықтағы халықаралық рейстерде бірінші және екінші тіркелген багаж үшін ақыны 10 долларға, үшінші багаж үшін 150 долларға көтерді және эконом-класс жолаушыларына берілетін кейбір жеңілдіктерді қысқартты.

— Ал Гонконгта орналасқан Cathay Pacific компаниясы, керісінше, 16 мамырдан бастап көптеген жолаушылар рейстеріндегі жанармай үстемеақын азайтатынын жариялады, бұл ұшақ отыны бағасының құбылмалылығына «икемді жауап» ретінде жасалып отыр.

— АҚШ-тың нарықтық капитализациясы ең жоғары Delta Air Lines әуе компаниясы бастапқы жоспармен салыстырғанда сыйымдылығын шамамен 3,5 пайыздық тармаққа азайтып, багаж ақысын көтеруге ниетті.

— Еуропалық арзан әуе компаниясы EasyJet наурыз айындағы қосымша жанармай шығындары £25 миллионды қоса есептегенде жартыжылдық шығын £540–560 миллион (732–759 миллион АҚШ доллары) болатынын ескертті.

— British Airways-тің иесі IAG билет бағасын көтеру жоспарлары туралы ескертті.

— Reuters агенттігінің наурыз айының соңындағы дереккөзіне сәйкес, мұнай бағасының өсуіне байланысты Korean Air сәуірден бастап «апаттық басқару» режиміне көшуді жоспарлап отырған.

Германияның Lufthansa әуе компаниясы жанармай бағасының өсуі 2026 жылы топқа 1,7 млрд еуро шығын әкелетінін мәлімдеді. Оның еншілес компаниясы ITA Airways жанармай шығындарының өсуін өтеу үшін 2026 жылы билет бағасын 5–10%-ға арттырады. Lufthansa сондай-ақ қысқа және орта қашықтықтағы рейстерге Economy Basic деген жаңа тариф енгізді, ол жолаушыларға тек ноутбук сөмкесін немесе кішкентай рюкзакті тегін алып жүруге мүмкіндік береді. Әуе компаниясы бұған дейін 2026 жылдың қазан айына дейін қысқа қашықтықтағы рейстер кестесінен 20 000 рейсті қысқартатынын хабарлаған болатын.

— Скандинавиялық SAS әуе компаниясы наурызда «бірнеше жүз» рейсті тоқтатқаннан кейін сәуірде тағы 1 000 рейсті тоқтататынын мәлімдеді.

— Америкалық арзан әуе компаниясы Spirit Airlines Иранмен соғыс жағдайында жанармай бағасының күрт өсуінен туындаған қаржылық құлдырау салдарынан қызметін тоқтатты.

— Бәсекелестері сияқты, АҚШ-тың Southwest Airlines әуе компаниясы бірінші және екінші багаж үшін ақыны 10 долларға көбейтті. Компанияның бас директоры жанармай бағасының күрт өсуі тоқсан соңына қарай әуе компаниясына миллиардтаған доллар шығын әкелетінін ескертті.

— Португалияның TAP әуе компаниясы жолақыны көтеру кірістерге жанармай бағасының өсуінің әсерін ішінара өтейтінін мәлімдеді.

— Turkish Airlines пен Lufthansa компанияларының бірлескен кәсіпорны SunExpress Түркия мен құрлықтық Еуропа арасындағы рейстерде әр жолаушыға 10 еуро көлемінде уақытша жанармай үстемеақысын енгізеді.

— Тағы бір америкалық әуе компаниясы United Airlines жанармай бағасының өсуін өтеу үшін билет бағасын 15–20%-ға көтеруге мәжбүр болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Компания 2026 жылдың бірінші тоқсанының соңына дейін билет бағасын бес рет көтерді және багаж ақысын да ұлғайтты.

— Еуропалық арзан әуе компаниясы Volotea жанармай шығындарына байланысты билет бағасын анықтайтын жаңа баға саясатын енгізді, әрі әр жолаушыға әр рейс үшін қосымша 14 еуроға дейін алым алуы мүмкін.