Жетістік пе, әлде сәтсіздік пе: жасанды жады кімге пайда әкеледі?
Тамыз айының ортасында жасанды жады (ЖЖ) әлемін дүр сілкіндірген екі оқиға болды. OpenAI бас директоры Сэм Альтман нарықта инвестициялық «көпіршік» белгілері бар екенін мойындады. Бұдан көп ұзамай Массачусетс технологиялық институты (MIT) сенсациялық есеп жариялап, компаниялардың ЖЖ-ны енгізу әрекеттерінің 95%-ы сәтсіз аяқталғанын мәлімдеді. Сонда бұл — миллиардтаған индустрияның күйреуі ме, әлде «дотком көпіршігінің» қайталануы ма? Жоқ, бұл жаңа технологияның шынайылықпен бетпе-бет келген сәті ғана.
«Көпіршіктің» белгілері
Альтманның айтуынша, қазір инвесторлар ЖЖ-ға шамадан тыс үміт артып отыр. Ол жағдайды 90-жылдардағы дотком дәуірімен салыстырды: сол кезде интернет-стартаптардың құны шарықтап, 2000 жылы күрт құлаған еді.
Альтманның сөзіне қарағанда «үш адамнан және бір идеядан» құралған кейбір ЖЖ-стартаптардың миллиардтаған бағалаумен қаржы тартуы — «ақылға қонымсыз». Мұндай жобалар сәтсіздікке ұшырайтынын да ескертті.
Алайда OpenAI болашағына ол күмәнданбайды. Компанияда жаңа ЖЖ-модельдер дайын, бірақ есептеу қуаты жетіспегендіктен іске қосылмай отыр. Сол себепті OpenAI алдағы жылдары триллиондаған қаржыны деректерді өңдеу орталықтарына салуды жоспарлап отыр.
MIT есебі: ЖИ бизнеске әлі пайда әкелмеді
18 тамызда MIT «Бизнес пен ЖЖ-ның 2025 жылғы жағдайы» атты зерттеуін жариялады. Онда: ЖЖ-ге $30–40 млрд инвестиция құйылса да, 95% компания одан пайда көрмеген; тек 5% жобалар ғана миллиондаған табыс әкелген; көпшілік компания ЖЖ-ны кірістері мен шығындарына әсер ете алмайтын деңгейде қолданған.
Бұл жаңалық инвесторларды алаңдатқаны рас. Акциялар да төмендеді: Nvidia қыркүйекке дейін шамамен 7%-ға, ал Palantir 12%-ға құлдырады.
Bridgewater Associates негізін қалаушы Рэй Далио бұл жағдайды былай түсіндірді: «Иә, ЖЖ — әлемді өзгертетін технология. Бірақ кейбіреулер оны бірден инвестициялық табыспен шатастырып отыр».
Зерттеудің күмәнді тұстары
MIT есебі 300-ден астам жария бастамаларға, 52 ұйыммен сұхбаттарға және 153 басшының пікірлеріне сүйенген. Бірақ зерттеу әдіснамасы күмәнді: компаниялар кездейсоқ емес, келісім бергендер ғана қамтылған. Бұл «ыңғайлы таңдау» нәтижені бүкіл нарыққа таратудың дұрыс еместігін көрсетеді.
Мысалы, BCG жүргізген ауқымды сауалнама (1000 басшы) басқа қорытындыға келді: 26% компания ЖЖ-ны сәтті енгізіп отыр. Олар соңғы үш жылда табыстарын 1,5 есеге, акционерлік кірістілігін 1,6 есеге арттырған.
MIT зерттеуі маңызды бірнеше жайтты көрсетті: 90% қызметкер ChatGPT, Claude сияқты ЖЖ құралдарын жұмыс барысында өз бастамасымен пайдаланады, бірақ компанияның ресми жазылымы жоқ. Арнайы сатып алынған ЖЖ-құралдардан гөрі ChatGPT секілді әмбебап шешімдер ыңғайлырақ қолданылады. Қиын әрі жауапты істерде 90% респондент адамдарға сенеді, себебі ЖЖ жад пен бейімделу қабілетінде әлсіз.
Сәтсіздіктің басты себебі — ЖЖ-ны дұрыс емес жерде қолдану. Көп компаниялар оны маркетинг пен сатылымға бағыттап жатыр, ал шын мәнінде құжат өңдеу, ресурс бөлу, заңдық мониторинг сияқты ішкі процестерді автоматтандыру әлдеқайда тиімді болар еді.
Негізгі ой
INSEAD профессоры Натан Ферр мен Андрей Шипиловтың пікірінше компаниялар ЖЖ-ны енгізуді клиенттің нақты проблемасын шешуден бастауы тиіс. Ал Avaamo стартапының негізін қалаушы Рам Менон MIT зерттеуін «дабыл емес, онжылдық трансформацияның алғашқы күні» деп бағалады.
Gartner компаниясының болжамы бойынша 2025 жылы ЖЖ «күткен үміттің шыңынан» «құлдырау кезеңіне» түсті. Бірақ бұл қалыпты жағдай: дәл осы сәтте пайдалы кейстер қалыптасады. Кейін олар индустрияны «ағартушылық кезеңіне», одан әрі «өнімділік платосына» жеткізеді.
Қорытындысы қарапайым: қазірден бастап «үй тапсырмасын» орындап, ЖЖ-ны нақты, пайдалы жерлерге енгізген компаниялар ғана болашақта ұтады.
