ЖИ бумы энергия тапшылығына тап болуда. Инвесторлар қандай көрсеткіштерге назар аударуы керек?

Goldman Sachs Research сарапшыларының айтуынша, жасанды интеллектіні қуаттандыруға қажетті энергияға сұраныс күтпегендей тез өсіп келеді — алты ай бұрын жасалған болжамдар қазірдің өзінде ескірді. Goldman Sachs Exchanges подкастында олар кеңейіп келе жатқан жасанды интеллект инфрақұрылымына энергия жеткізуді ұлғайту барған сайын қиындап бара жатқанын, себебі жабдық пен электрик мамандарының тапшылығы, желілік шектеулер және деректер орталықтарын салуға қарсы наразылықтар кедергі келтіріп отырғанын атап өтті.

Goldman Sachs Research сарапшылары АҚШ-тағы электр энергиясына деген сұраныс бойынша болжамын жоғарылатты. Енді олар 2030 жылға дейінгі орташа жылдық өсім қарқынын 3,5 пайыз деп күтеді, наурызда болжанған 3,2 пайызға қарағанда. Сектордағы жаһандық энергия тұтынуы алдыңғы 117 пайыздық болжаммен салыстырғанда шамамен 170 пайызға өсуі мүмкін.

Прогнозды қайта қараудың басты себебі – деректер орталықтарынан электр энергиясына сұраныстың бұрынғы болжамнан жылдамырақ өсуі. Күтілетін өсу көлемі гиперскалерлердің капиталдық шығындарының күрт қайта қаралуында да көрініс табады. Аналитиктер бірнеше ай ішінде 2027 жылға арналған шығындар болжамы 1,2 трлн доллардан 1,7 трлн долларға, ал 2029 жылға арналған болжам 1,5 трлн доллардан 2,1 трлн долларға дейін өскенін атап көрсетеді. Сонымен қатар олар жаңа деректер орталықтарын іске қосу және жасанды интеллект серверлерін жеткізу жөніндегі болжамдарын да арттырды.

Зерттеу және талдау фирмасы 451 Research мәліметі бойынша, жаңа жобалар қосылу кезегіне кіріп жатыр: 2030 жылға қарай дерек орталықтарының электр энергиясын тұтыну болжамы 83 ГВт-тан 108 ГВт-қа дейін өсті. Сонымен бірге, қолданыстағы инфрақұрылымға түсіп жатқан жүктеме артып келеді: АҚШ-тың негізгі нарықтарындағы резервтік қуат үлесі соңғы жылдары 2–7 пайыз болса, қазір 1–2 пайызға дейін төмендеді. Жыл басынан бері АҚШ-тағы жалпы электр энергиясын тұтыну 4 пайыздан астамға өсті.

Нәтижесінде сарапшылар осы сектордың энергия тұтынуы жөніндегі әлемдік бағалауды қайта қарады. «Егер 2024 жылдың басын базалық нүкте ретінде алсақ, онжылдықтың соңына дейінгі жеті жылда жасанды интеллектке деген электр энергиясына сұраныс тұтас Жапонияның – осы тұрғыдан әлемдегі бесінші ірі елдің – жалпы энергия тұтынуына тең көлемді қосады. «Бұл шынымен де әсерлі көрсеткіш», – дейді GS Sustain-тің басшысы Брайан Сингер.

Тіпті жасанды интеллекттің тиімділігінің артуы да осы бағытты әлі өзгерткен жоқ. Компаниялар осылай босаған ресурстарды технологиялық бюджеттерін қысқартпай, қосымша есептеу қуатына бағыттап отыр. Клиенттер қазір токендерге жұмсалатын шығындарын мұқият бақылап, оларды тиімдірек пайдалануға тырысуда; алайда Goldman Sachs Research мәліметі бойынша есептеу қуатына сұраныс әлі де өте жоғары.

Goldman Sachs Research сарапшыларының айтуынша, қазіргі басты сұрақ – электр желісі дерек орталықтарының тұтыну өсіміне ілесе отырып, қуатын жеткілікті жылдамдықпен арттыра ала ма? Олардың айтуынша, қазіргі уақытта бұл мәселе жабдықтар мен кадрлардың тапшылығы, желілік шектеулер, реттеуші талаптар және деректер орталықтарын салу тәртібіне қатысты шарттардың кедергі келтіруінен тежеліп отыр.

Негізгі кедергілердің бірі – электр энергиясын өндіру жабдықтарының тапшылығы. Сарапшылардың айтуынша, турбина өндірушілер қазірдің өзінде бірнеше жылға алдын ала тапсырыстар қабылдап жатыр. Сондықтан алдағы жылдары қосымша сұранысты газ турбиналары мен сақтау қондырғылары бар жаңартылатын энергия көздері, одан кейін біріктірілген циклдік электр станциялары, ал кейін ядролық энергетика қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, осы секторда кем дегенде төрт жыл даярлықтан өтетін электриктер мен дәнекерлеушілер жетіспейді.

Сонымен қатар, деректер орталықтарын дамыту желіге қосылуға кететін ұзақ мерзімдерге байланысты тежеледі: өңірге қарай күту уақыты екі мен жеті жылға дейін созылуы мүмкін. Бір шешім – деректер орталығының аумағында тікелей электр энергиясын өндіру, бұл нысанды негізгі желіге қосылуды күтпей-ақ іске қосуға мүмкіндік береді. Goldman Sachs Research болжамы бойынша, 2030 жылға қарай мұндай газ жағылатын станциялардың қуаты шамамен 30 ГВт-қа жетеді және олар 20 ГВт-тан астам электр энергиясын жеткізе алады — бұл деректер орталықтарының болжанған сұранысының шамамен 20 пайызын құрайды. Алайда сарапшылар бұл шешімді уақытша шара деп санайды: деректер орталығы желіге қосылғаннан кейін оның жергілікті электр өндіру қуатын кең ауқымды энергетикалық жүйеге біріктіруге болады.

Деректер орталықтарының дамуы жергілікті тұрғындардың қарсылығынан да тежеліп отыр, себебі олар ықтимал электр қуатының сөніп қалуы, тарифтердің өсуі, су тұтынуы, шу мен жылу шығарындылары мәселелеріне алаңдайды. Осы мәселелердің кейбірін жеңілдетуге болады: деректер орталықтарын ең жоғары жүктеме сағаттарында желіден ажыратуға, жабық циклдік салқындату жүйелерін қолдануға, шу деңгейін төмендетуге және артық жылуды пайдалануға болады. Дегенмен, Goldman Sachs Research дерек орталықтарын салуға қарсылықтың жақын арада жойылатынына күмәнмен қарайды.

Талдаушылар инфрақұрылымдық және реттеушілік шектеулер деректер орталықтарының дамуына қашан кедергі келтіре бастайтынын бақылап отыр. Негізгі көрсеткіштердің бірі – мемлекеттік деңгейде олардың құрылысына мораторий енгізу. Егер мұндай шаралар тарала бастаса, бұл жаңа жобаларға қарсылықтың олардың іске асыру мерзіміне әсер ете бастағанын білдіреді.

Тағы бір көрсеткіш – 2030 жылға қарай деректер орталығының сыйымдылығына қатысты болжам. Қосымша өсім саланың әлі де қарқынды кеңеюді күтіп отырғанын көрсетсе, төмендеу шектеулер компанияларды өз жоспарларын қайта қарауға мәжбүрлеп жатқанын білдіреді.

Ұзақ мерзімді кезеңде Goldman Sachs Research гиперскалерлердің ядролық энергетика саласындағы келісімшарттарын қадағалап отыр. Келесі бес жыл ішінде мұндай мәмілелер қолжетімді қуатты айтарлықтай арттырмайды, бірақ олар ең ірі технологиялық компаниялардың болашақ электр энергиясына деген қажеттіліктерін қаншалықты байыпты қабылдап, оны алдын ала қаншалықты қамтамасыз еткісі келетінін көрсетеді.