Алыстан көзқарас: пилотсыз ұшақтар нарығында кімдер ұтып жатыр
2024 жылы жаһандық пилотсыз ұшақтар нарығы шамамен $73 млрд-қа жетті. Болжам бойынша жылдық орташа өсім қарқыны 14% шамасында сақталса, 2025 жылы оның көлемі $84 млрд-қа дейін өседі, ал 2030 жылға қарай $160 млрд-тан асуы мүмкін. Нарықтың кеңеюін жедел технологиялық өзгерістер мен дрондарды барған сайын белсенді пайдалану қолдап отыр — ауыл шаруашылығынан және логистикадан бастап құрылысқа, инфрақұрылымды тексеруге және қорғанысқа дейін белсенді қолдануда.
Болжамға сәйкес 2030 жылға қарай жаһандық коммерциялық дрондар нарығы $57,8 млрд-қа, ал әскери пилотсыз ұшақтар нарығы $87,63 млрд-қа дейін өседі. Әскери БПЛА нарығының серпіні геосаяси шиеленіс, соған байланысты қорғаныс бюджеттерінің артуы, реттеушілік жеңілдіктер мен технологиялардың қолжетімділігіне байланысты. Азаматтық сегмент әлдеқайда баяу дамып келеді: бұған бағаның төмендігі мен қатаң реттеушілік шектеулер әсер етеді, сондықтан көптеген өндірушілер қорғаныс келісімшарттарына басымдық беріп отыр.
UAV Index: дрон өндірушілері қалай өсті
Сұраныстың өсуінен қай компаниялардың пайда көріп жатқанын көру үшін аналитик Алдияр Ануарбеков Oninvest үшін әскери дрон өндірушілер индексін есептеді. Ол саладағы ең ірі ойыншыларды — Lockheed Martin, Northrop Grumman және Raytheon, сондай-ақ тек пилотсыз ұшақтарға маманданған шағын компанияларды қамтиды. Индекс екі нұсқада есептелді: тең үлестік (equal weight) — UAV EW Index, мұнда әр акция бірдей салмаққа ие және капитализациялық UAV CapW Index, мұнда үлес эмитенттің нарықтық құнына тәуелді.
2025 жылдың басынан бері UAV EW Index 89,8%-ға өсті және UAV CapW Index-ті де, эталондық S&P 500 индексін де басып озды — олар сәйкесінше 42,7% және 12,4%-ға ғана өсті. UAV EW Index-тің күшті нәтижесі өсімді негізінен шағын және орта капитализациялы компаниялар қамтамасыз еткенін көрсетеді. 2018 жылдан бері UAV Index-тің екі нұсқасы да кең нарық индексімен салыстырғанда әлдеқайда құбылмалы болды.
Азаматтық нарықтан қорғаныс нарығына бетбұрыс
Өсім көшбасшылары қатарында дәстүрлі қорғаныс концерндері ғана емес. Францияның Parrot компаниясы бұрын әуесқой квадрокоптерлердің танымал брендін шығарған, бірақ 2021 жылы тұтынушылық дрондар нарығынан шығып кетті. 2025 жылдың алғашқы жартыжылдығының қорытындысы бойынша компания кірісін 10%-ға өсіріп, €33,6 млн-ға жеткізді. Бұл өсімнің басты драйвері кәсіби микродрондар болды: олардың сатылымы жылдық есепте 20%-ға өсіп, €18 млн-ға жетті — бұл компания кірісінің жартысын құрады. 2025 жылдың басынан бері Parrot акциялары 180%-дан артық қымбаттап, UAV EW Index өсіміне ең үлкен үлес қосты.
Сол жолды басқа компаниялар да таңдады: америкалық Skydio және Пуэрто-Рикодан шыққан Red Cat тұтынушылық дрондар өндірісін жауып, қорғаныс тапсырыстарына арналған өндірістерге көшті.
Әскери дрондарға тұрақты сұранысты бірнеше фактор түсіндіреді. Біріншіден, НАТО және ЕО елдерінің әскери бюджеттері бұрын-соңды болмаған деңгейде өсуде. Атап айтқанда, 2025 жылғы мамырда ЕО €150 млрд көлемінде қару-жарақ сатып алуға арнайы қор құрды. Екіншіден, технологиялардың дамуы мен компоненттердің арзандауы өндірісті жеңілдетті: коммерциялық сенсорлар мен электрониканы пайдалану шағын дрондарды тез құрастыруға мүмкіндік береді, ал жасанды интеллектпен жабдықталған бағдарламалық жасақтама оларды анағұрлым автономды етеді. Бұдан бөлек, азаматтық дрондар нарығында арзан пилотсыз аппараттарымен қытайлық DJI үстемдік етеді, бұл бизнестің маржиналдылығы төмен болып қалуда, ал АҚШ пен Еуропада реттеушілер талаптарды қатаңдатып отыр.
Қай компаниялар ұтып жатыр
Индекс өсімінің көшбасшылары қатарында француздық Parrot, америкалық Kratos Defense, шведтік Saab, италиялық Leonardo, израильдік Elbit Systems және америкалық Ondas Holdings бар.
Kratos акциялары жылдың басынан бері шамамен 240%-ға қымбаттады, оған АҚШ-тың армияны жаңғырту және соққы дрондарын экспорттауға рұқсат беру сияқты мемлекеттік бастамалары ықпал етті.
Saab Еуропадағы сатып алу бумынан үлкен пайда көрді — 2025 жылдың басынан бері оның бағамдары 145%-ға өсті. 2025 жылдың екінші тоқсанында компания операциялық табыс бойынша болжамнан асып түсті және 2025 жылға арналған сатылымның органикалық өсімін 12-16%-дан 16-20%-ға дейін көтерді.
Elbit Systems 2025 жылдың екінші тоқсанында кірісті 21%-ға өсіріп, таза пайданы 60%-ға арттырды, ал тапсырыс портфелі $23,8 млрд-қа жетті. Бұдан бөлек, кіріс барлық сегменттерде, соның ішінде дрондарда да өсті. Компания акциялары қазір жылдың басымен салыстырғанда 92%-ға қымбат.
Ірі америкалық концерндердің нәтижелері қарапайымдау: Lockheed Martin акциялары жылдың басынан бері өзгерген жоқ десе болады, ал Northrop Grumman 26%-ға қымбаттады, себебі компания нәтижелері акция бағаларына бұрыннан сіңірілген. Northrop Grumman акцияларының ширекке жуық өсуі Parrot, Kratos, Saab немесе Ondas капитализациясының серпінімен салыстырғанда әлдеқайда ұстамды көрінеді, бұл алыптар мен small-caps арасындағы өсім қарқынының алшақтығын көрсетеді.
Дегенмен, барлық компаниялар табысты бола алмады: америкалық Epazz (ZenaDrone өндірушісі) және AgEagle, канадалық ZenaTech акциялары екі таңбалы мөлшерде арзандады. Бұл олардың өнімді коммерцияландырудағы қиындықтары мен шектеулі тапсырыс берушілерге тәуелділігін көрсетеді.
Сарапшылар не дейді
Goldman Sachs Еуропалық комиссия құжатына сілтеме жасап, Еуропада қорғаныс өнеркәсібіндегі басты тапшылықтардың бірі дрондар мен оларға қарсы құралдар екенін атап өтеді. Соның нәтижесінде, бюджеттердің өсуі және ЕО бағдарламалары өндірушілер мен жеткізу тізбегінің барлық буындары үшін бірнеше жылға перспектива береді. JPMorgan болса, дрондарды ұстап қалу технологияларының құны көбіне олардың өз бағасынан бірнеше есе қымбат екенін айтады, сондықтан нарық жаппай қолжетімді шешімдерге және арзанырақ қорғауға қарай ойысуда, ал сатып алу мен өндірісті едәуір жеделдету қажет. Атап айтқанда, АҚШ миллиондаған долларды тосқауылдау жүйелеріне жұмсап жатыр, дейді JPMorgan: мұндай бір аппараттың бағасы $4,3 млн-ға дейін жетуі мүмкін, ал дрондар $2 мыңнан $50 мыңға дейін тұрады. Бұл жағдайда тек пилотсыз ұшақ өндірушілер ғана емес, сонымен қатар электроника, сенсорлар, байланыс және бағдарламалық жасақтама жеткізушілер де ұтатын болады.
