«Байып кетудің ең жақсы жолы – ұзақ өмір сүру»: Марк Мобиустың инвестициялық қағидалары
«Дамып келе жатқан нарықтардың крест атасы» – инвесторларға қажет қасиеттер, алынған сабақтар және «Мобиус әдісі»
«Сатып алудың ең жақсы уақыты – басқалар белгісіздікке ұшырап, сата бастаған кезде», – деді Мобиус / Фото: markmobius.com
Марк Мобиус, дамушы нарықтарды тар инвестициядан жаһандық инвесторлар үшін толыққанды активтер класына айналдырған адам, 15 сәуірде 89 жасында қайтыс болды. Өзінің айтуынша, Мобиус 112 елге дейін барған. Ол халық санының өсуі, урбанизация және Африка, Азия, Шығыс Еуропа мен Латын Америкасының ілгерілеуі акциялар кірісіне ерте ме, кеш пе әсер етеді деп сенді. Журналистер Мобиусті «Дамушы нарықтардың крест атасы» және «Индиана Джонс» деп атаған.
Oninvest Марк Мобиустың сұхбаттары мен жазбаларын қарап шығып, оның инвестициялық философиясын ең жақсы бейнелейтін дәйексөздерді таңдады.
Шекарасыз инвестор
Мен үшін «қайда инвестиция салу» сұрағы «қашан инвестиция салу» сұрағынан маңыздырақ. Менің таңдауым – дамушы нарықтар.
Мобиус әлемдегі алғашқылардың бірі болып әртүрлі елдердегі компанияларды зерттеуді бастады, – деді америкалық кәсіпкер Бэрри Ритхольц Masters in Business подкастында. Оның айтуынша, дәл осы адам іс жүзінде «дамушы нарықтарды» жасаған: ол жұмысын бастаған кезде бұл елдердің көбісінде қоғамдық нарықтар мен компаниялар, орталық бағалы қағаздар депозитарийлері болмаған және капитал қозғалысы шектелген.
1987 жылы сэр Джон Темплтон мені әлемдегі алғашқы дамушы нарықтар қорының бірін басқаруға жалдаған кезде, бұл термин көпшілікке мүлде жаңа еді. Бізге инвестициялау үшін 100 миллион доллар сеніп тапсырылды, және сол қаражатты орналастыруға болатын тек алты нарық қана бар еді. 2018 жылы компаниядан кеткен кезде бастапқы капиталды 50 миллиард доллардан асырып, инвестицияларымызды 70 елге тараған едік.
Өз кітабы *Өсіп келе жатқан нарықтар туралы шағын кітап*-та Мобиус дамушы нарықтарды жоғары бағалайтынын жазды, себебі олар ұзақ мерзімді капитал өсімі үшін ең үлкен әлеуетті ұсынады:
Бірақ тек қана еңбек етуге дайын адамдарға: тақырыптардан асып қарап, жергілікті динамиканы түсініп, эмоционалдық тәртіпті сақтап, құбылмалылықты өмірдің қалыпты фактісі ретінде қабылдап, оны аномалия деп санамауға.
Жердегі әскерлер
Мобиус өз стратегиясын «boots on the ground» деп атады — ол компанияның қалай жұмыс істейтінін өз көзімен көргісі келді:
Мен үйренген сабақтардың бірі – жақсы инвестиция басқалар ештеңе көрмейтін жерден басталады. Нарық әлі «ашпаған» компанияларды табу керек. Ол үшін далаға шығып, бизнестің нақты жағдайын бақылап, стандартты есептер мен презентацияларға кірмейтін мәліметтерді іздеу қажет.
Қазіргі күндері телефон арқылы немесе бейнеконференция арқылы көп нәрсе істей аламыз. Бірақ ешнәрсе елге тікелей барып, иісін сезінуге, адамдарды бақылауға және олардың қалай өмір сүретінін сезінуге тең келмейді. Содан кейін компанияға кіріп, айналаға көз жүгіртіп, атмосфера қандай екенін және қызметкерлердің көңіл-күйі қандай екенін көруге болады. Өзің барып, бәрін өз көзіңмен көруге ештеңе жетпейді. Сондықтан біз мүмкіндігінше жиі саяхаттап, компанияларға бару маңызды деп есептейміз.
Мобиус әдісі туралы
Мен нақты қанша бай екенімді білмеймін, себебі портфелімді күнде тексермеймін. Білетінім – егер сен сенімді басқаруы бар және қарызы аз жақсы компанияларды сатып алсаң, олар ұзақ мерзімде тамаша нәтижелер көрсетеді.
Қате түсінбеңіз: акциялардың фундаменталдық және техникалық талдауы біздің аналитикалық арсеналымыздағы ең маңызды құралдар болып қала береді. Ал менің «Мобиус әдісім» мен ұшақтан жаңа елдің ұшу алаңына түскен сәттен бастап іске қосылады: кеденнен қалай өтетінімізді және шетелдік адамға қойылатын кедергілердің деңгейін бақылаймын.
Саяхатшыларға елге кіруді жеңілдететін елдер көбінесе шетелдік инвесторларды да жылы қарсы алады. Бұл өте жеке процесс қалаға кіргенде (жолдардың жағдайы экономикалық тиімділіктің пайдалы өлшемі болуы мүмкін), қонақүйге орналасқанда, ауданды аралағанда, такси жүргізушілерімен сөйлескенде, сауда жасағанда және кептелісте қалып қойғанда күшейеді.
Инвесторларға кеңес
Мен бірде жақсы инвестор болу үшін қажет қасиеттерді үш сөзбен сипаттап бере аламын ба деп сұраған еді. Мен: «Мотивация, қажырлы еңбек және тәртіп» деп жауап бердім. Видал Сассун (британдық кәсіпкер — Oninvest) бірде: «"Сәттілік» сөзі «жұмыс» сөзінен тек сөздікте ғана бұрын тұрады» деген. Инвестицияларды зерттеуге қаншалықты көп уақыт пен күш жұмсалса, соншалықты көп білім жиналып, инвестордың шешімдері соғұрлым парасатты болады.
Ең алдымен, осы әлемдегі Билл Гейтс сияқты адамдар миллионға бір ғана мүмкіндік екенін ұмытпаңыз. Жас кезінде өте бай болу ықтималдығы өте төмен. Бай болу үшін жоспар құрып, ойлану қажет. Ал ең бастысы – сіз шынымен неге қызығатыныңызды ойланыңыз. Ең табысты адамдар өмірлерінде бір күн де жұмыс істемегендерін айтады: олар өз істерін соншалықты жақсы көреді, сондықтан ол жұмыс сияқты сезілмейді.
Байып кетудің ең жақсы жолы – ұзақ өмір сүру. Байлығыңызды жинауға көбірек уақыт болады. Қосарланған пайыздың әсері аса маңызды: инвестицияда неғұрлым ұзақ қалсаңыз, соғұрлым бай боласыз. Ал одан да маңыздысы — ұзақ әрі сау өмір сүрген сайын байлығыңыздан алатын ләззатыңыз артады. Денсаулық — шын байлық.
Жас кезіңізде тәуекелге барып, құбылмалы акцияларды сатып ала аласыз. Жасыңыз ұлғайған сайын абай болуыңыз керек. Зейнеткерлік жаста мықты балансы бар компаниялардың жақсы дивиденд төлейтін акцияларын таңдаған дұрыс. Зейнеткерлерге менің формулам: активтеріңіздің шамамен жартысын банк салымындағы қолма-қол ақшада, ал қалған жартысын дивиденд төлейтін акцияларға, диверсификация үшін шамамен 20 сенімді компанияға бөліп салу.
Мен нарықтың қазіргі жағдайына қарамаймын; мен әрдайым болашақты ойлаймын. Үш жыл, бес жыл, он жыл алға — менің инвестициялық идеяларымның негізі осы. Мен рецессиядан қорықпаймын. Кейбір анықтамаларға сәйкес, біз қазірдің өзінде рецессияда тұрмыз. Бірақ бұл біз инвестиция жасамауымыз керек дегенді білдірмейді. Инвестициялаудың ең жақсы уақыты – басқалар белгісіздікке бой алдырып, сата бастаған кезде. Біреу маған бірде былай дегенін есімде сақтаймын: «Басқалар үмітсіздікпен сата бастағанда сатып алу, ал басқалар ашкөздікпен сатып ала бастағанда сату – ең үлкен төзімділікті талап етеді, бірақ ең жоғары сыйақыны әкеледі».
