Франциядағы дағдарыс басқа елдерге әсер етуі мүмкін. Инвесторлар қандай облигацияларға назар аударып отыр?
Сарапшылар Францияның қарыз және бюджеттік мәселелері еуроаймақта жаңа дағдарыстың басталуын білдіре ме, әлде бұл инвесторлардың шамадан тыс реакциясы ма деген дауды талқылап жатыр / Фото: Guillaume Périgois / Unsplash
Франциядағы дағдарыс әлі де аяқталғанының белгісі жоқ, ал инвесторлар оның еуроаймақтың басқа елдеріне таралу қаупін бағалап үлгерді. Олардың назары тек Францияға ғана емес, сонымен қатар Италияға, Испанияға және Грекияға да аударылған. Еуропада жаңа дағдарыс туындау ықтималдығы қаншалықты жоғары?
Қаржылық саясат тәуекелдері
Франция үкіметінің 10 жылдық облигациялары бойынша кірістілік 4,97 пайызға дейін өсті — бұл соңғы ширек ғасырдағы ең жоғары деңгей. Macquarie Bank мәлімдеуінше, 2026 жылдың соңына қарай бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің 5,4 пайызына дейін жетеді деп күтілуде, ал мемлекеттік қарыз ЖІӨ-нің 119,3 пайызына тең болады деп болжануда. Елде екі апта бойы мемлекеттік қызметкерлер мен сыныптары тым тығыз, мұғалімдер жетіспейтін және мектептердің нашар жағдайына наразы орта мектеп оқушыларының жаппай наразылық акциялары өтуде.
Тіпті оңшыл ұстанымы бар көшбасшы Марин Ле Пен 2027 жылы билікке келсе, мемлекеттік шығындарды түбегейлі қысқартатынын уәде етті; ол Еуропалық Орталық Банкті «араласуға» шақырды үкіметтік қарыз нарығына араласып, «пайыздық мөлшерлемелердің жүктемесін жеңілдетуді» талап етіп, еуроаймақ елдеріне қорғаныс, технология және жасыл трансформацияға инвестиция салуға кең мүмкіндік беруді көздейді.
Шын мәнінде, саясаткерлердің ешқайсысы мемлекеттік қаржы жағдайы бақылаудан шығып кеткенін мойындауға дайын емес, – деп жазады Bloomberg-тің бағанашысы Лионель Лоран.
Экстремалды солшылдар ұлттық қарызды жойып, байлардан салық алуды қалайды, бірақ ол бұны таза қиял деп санайды. Екінші жағынан, Ле Пен бар, ол мемлекеттік шығындарға шектеу енгізуді конституцияға жазуды ұсынды, бірақ бұл – оның барлық жеңілдіктер уәделерін жасыруға арналған жай ғана жалған жапқыш.
«Саяси орталықтан мүлде дауыс естілмейді», – дейді Лоран: «Ал Францияда мектептер өртеніп жатыр — бұл зейнеткерлерге онжылдықтар бойы жайлы өмір кепілдендіріліп, сонымен бірге болашаққа инвестиция салудан бас тартқан саясаттың ең айқын көрінісі.»
Францияның мәселелері саяси тәуекелдің (оған байланысты қаржылық салдарымен бірге) басқа еуроаймақ елдеріне таралуы мүмкін деген қорқынышты күшейтеді.
Олардың қайсысы шабуылға ұшырауы мүмкін?
Commerzbank талдаушыларының қазан айындағы ескертпесіне сәйкес, жақын арада Францияда, Италияда және Испанияда сайлаулар өтеді.
Франциядағы президенттік сайлау мен Италиядағы парламенттік сайлау 2027 жылдың екінші тоқсанында өтеді деп жоспарланған. Осы арада 5 қазанда Испания премьер-министрі тұрғын үй және иммиграциялық дағдарыстарға байланысты кезектен тыс сайлау өткізілетінін жариялады, бұл нарықтағы белгісіздікті күшейтті.
Көптеген сарапшылар Франция мен Германия мемлекеттік облигацияларының кірістілігі арасындағы алшақтықтың ұлғаюын атап көрсетті — бұл Францияның қаржылық тұрақтылығына деген сенімнің төмендеуін көрсететін нарықтық индикатор. Алайда, Commerzbank-тің ескертпесіне сәйкес, итальяндық және испандық мемлекеттік облигациялар бойынша спредтерде де ұқсас үрдіс байқалады.
«Бұл үрдіс [француз облигацияларына қарағанда] әлдеқайда әлсіз байқалса да, нарық ауқымды дағдарыстың ықтималдығын бағалап жатқандай», – деп атап өтті банктің талдаушылары. Бұл әсіресе жаһандық облигация нарықтарындағы мәселелерді ескере отырып дұрыс, мысалы, 10 жылдық АҚШ қазынашылық облигациялары бойынша кірістілік 2002 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жетті.
Франция мемлекеттік облигацияларының спрэді (негізгі эталон саналатын Германия облигацияларына қатысты) осы аптада 1,4 пайыздық тармаққа дейін өсті, ал қыркүйектің басы мен ортасында ол 0,9 пайыздық тармақтан төмен болды. Macquarie Bank талдаушыларының мәліметінше, италиялық және грек облигациялары бойынша ол қазанның басында 1,1 пайыздық тармақтан асқан, ал испан облигациялары бойынша 0,6 пайыздық тармақ деңгейінде болған.
Бұл инвесторлардың осы елдердегі тұрақсыздықтың арту қаупіне жоғары баға қоя бастағанын білдіреді.
Еуро 17 айдағы ең төменгі деңгейге – 1,116 АҚШ долларына дейін төмендеді. Жұма күні еуро шамамен 1,12 АҚШ долларына тең.
«Франция мемлекеттік облигацияларының жаппай сатылуы еуроаймақтағы қаржылық тұрақсыздыққа деген алаңдаушылықты күшейтті», – деді MUFG-ның аға валюталық талдаушысы Ли Хардман.
Оған қоса, 2010-жылдардың басындағы қарыз дағдарысы кезіндегідей «еуроаймақтағы бөліну қаупі» жөніндегі алаңдаушылықтар да болды, бұл Еуропалық Орталық Банктің ақша-несие саясатын жүргізуін күрделендіруі мүмкін еді. Осының бәрі бірге еуроның құнсыздануына әкелді, – деп атап өтті Хардман (Financial Times-тағыдәйексөз бойынша).
«Еуропадағы саяси жағдай шынымен де нашарлай бастады», – деді Standard Chartered компаниясының бас стратегі Эрик Робертссон.
Қауіптің эпицентріне айналған Францияға келсек, ол өз қаржысын реттеуге деген еркі де, қабілеті де жоқ, – деп есептейді ол.
Жаңа дағдарыс па әлде шамадан тыс реакция ма?
Франциядағы қазіргі жағдай ауыр, бірақ нарықтағы барлығы оны 2010 жылдардың басындағы еуроаймақтың қарыз дағдарысына ұқсас деп есептемейді.
«Біз еуроның болашағына сақтықпен қараймыз, бірақ 2012 жылмен салыстырулар мұқият тексеріс өтпейді», – дейді BNY-дің аға стратегі Джеффри Ю.
Маккуори сарапшыларының мәліметінше, сол кезде дағдарыстың эпицентрінде қалған Грекияның облигациялары бойынша спред 30 пайыздық тармаққа дейін жетті. Сол кезде әсерленген италиялық және испандық облигациялар бойынша спред тиісінше 5 және 6 пайыздық тармақтан асты. Тіпті сол кезде қаржылық жағдайы бүгінгіге қарағанда әлдеқайда мықты болған Франция үшін де спред 2 пайыздық тармаққа таяды.
«Басты сұрақ – бұл еуроаймақтағы жаңа мемлекеттік қарыз дағдарысының басталуы ма, әлде нарықтардың шамадан тыс реакциясы ма?» «Мен екінші нұсқаға бейіммін», – деп FT Deutsche Bank-тің макрозерттеулер жөніндегі әлемдік бөлімінің басшысы Джим Рейдтің сөзін келтіреді.
Еуропалық Орталық Банк ақша-несие саясатын тиімді жүзеге асыруға қауіп төндірсе, негізсіз және хаотикалық нарық қозғалыстарына қарсы тұруға қажетті құралдарға ие. Еуропалық Орталық Банк төрағасы Кристин Лагард өсімнің өсуі туралы сұраққа жауап ретінде бұл мәлімдемені евроаймақ қаржы министрлеріне жасағанын жабық есік артындағы кездесуге қатысқандар Bloomberg-ке айтты. Алайда орталық банк қай елдердің нарықтарын қолдауға ниетті екені әлі белгісіз.
Регуляторлар сондай-ақ мемлекеттік облигациялар портфеліне байланысты тәуекелдерді бағалау мақсатында банктерге қосымша стресс-тесттер жүргізе бастады, – деді агенттікке Еуропалық банктік биліктің төрағасы Франсуа-Луи Мишо.
Төменгі деңгейде сатып алу
Бірнеше ірі инвестициялық қорлардың менеджерлері FT-ге сатылым толқынына ұшыраған облигацияларды сатып ала бастағандарын айтты. Қазіргі уақытта олардың назары бағасы күрт төмендеген француз мемлекеттік облигацияларына емес, жанама зардап шеккен бағалы қағаздарға аударылған. Aberdeen Investments компаниясының қор менеджері Алекс Эверетт итальяндық облигациялардың қалпына келуіне бәс тікті.
«Соңғы уақыттағы құбылмалылыққа қарамастан, Еуропа мемлекеттік облигациялар нарығы қазір әлдеқайда мықты институционалдық қолдауға және қатысушыларының сеніміне ие», – деді ол.
Ninety One компаниясының портфель менеджері Джейсон Борбор-Шин 2027 жылғы сайлауға дейін француз мемлекеттік облигацияларына бөлінетін үлесті арттырудың қажеті жоқ деп есептейді, бірақ сатылымнан зардап шеккен және негізінен «Франция мемлекеттік тәуекелімен өте әлсіз корреляцияланған» басқа активтерге инвестициясын арттырып жатыр.
Schroders компаниясының Джеймс Рингер FT-ге портфельдегі италиялық және испандық мемлекеттік облигациялардың үлесі артқанын айтты.
Кейбір қор басқарушылар француз компанияларына, әсіресе халықаралық операциялары едәуір ірі компанияларға инвестиция салуда. Қазіргі уақытта инвестициялық деңгейдегі корпоративтік облигациялардың 38 пайызы (номиналды құны 215 миллиард еуро) мемлекеттік қарыздардың кірістілігінен төмен деңгейде саудаланып жатыр. Bloomberg есептеулері бойынша жыл басында мұндай бағалы қағаздардың жалпы сомасы 12 миллиард еуроны құраған.
Басқаша айтқанда, нарық L'Oréal және TotalEnergies сияқты компанияларды француз үкіметіне қарағанда тәуекелі аз қарыз алушылар ретінде қарастыра бастады.
Дәстүрлі түрде мемлекеттік облигациялар ең қауіпсіз құралдар ретінде қарастырылса да, «Франциядағы корпоративтік несие нарығы мемлекеттік облигациялар нарығынан барған сайын алшақтап барады», – дейді Generali Investments компаниясының аға несие стратегі Элайза Белғәсем.
PGIM компаниясының Еуропалық инвестициялық деңгейдегі корпоративтік облигациялар бөлімінің басшысы Эдвард Фарли үшін басты фактор – компаниялардың табыс табатын жері. Мысалы, L'Oréal мен LVMH-ны Франциямен байланыстыратын жалғыз шынымен маңызды фактор – олардың сол жерде тіркелгені, – деді Фарли Bloomberg-ге.
