Starbucks vs McDonald’s: қайсысы портфельге жақсырақ келеді?
Әлемге танымал Starbucks пен McDonald’s бизнесті әртүрлі жүргізеді. Біріншісі сатылымның төмендеуімен күресіп, клиенттердің адалдығын қайтаруға тырысса, екіншісі қазірдің өзінде тиімділігін арттырған. Осы компаниялардың акцияларын портфельге қосқанда инвестор нені ескеруі керек, деген ой түйеді тәуелсіз сарапшы Михаил Завараев.
«Starbucks-қа оралу»
Өткен жылдың қыркүйегінде Брайан Никкол Starbucks-тың бас директоры қызметіне кірісіп, ертесіне-ақ серіктестеріне, клиенттеріне және компания стейкхолдерлеріне «Starbucks-қа оралу» деген тақырыппен хат жазды. Оның үндеуінің мәні — әлемге әйгілі кофехана желісі өз мәнінен сәл алыстап, ең алдымен тұрақты клиенттердің сұранысын толық қанағаттандырмай отыр дегенге саяды. Бұл — бірдеңені өзгерту қажеттігін меңзейтін уақытылы шақыру еді. Мұндай пікір бос жерден туған жоқ: компанияның қаржылық көрсеткіштеріне көз жүгіртсе, бәрі ойдағыдай емес екені байқалады.
Starbucks-тың өткен жылғы табысы жылдық мәнде өзгермей, $36,2 млрд-ты құрады (өсім 1%-дан аз), ал сол кезеңдегі таза пайдасы $3,76 млрд болып, жылдық мәнде 8,8% азайды. Өткен жылы компания сатып алушылар ағынының азаюына тап болып, бірнеше жыл бойы бағаны көтергеніне қарамастан, клиенттерді қайтару үшін жиі әртүрлі жеңілдіктер мен акциялар өткізді.
Starbucks-тың үшінші қаржылық тоқсанға (29 маусымда аяқталды) арналған соңғы есебі жағдайдың жақсармағанын көрсетті. Компания АҚШ-тағы салыстырмалы сатылымдардың жылдық мәнде 2% төмендегенін хабарлады, бұл көрсеткіш қатарынан алтыншы тоқсанда құлдырап отыр. Ал Starbucks үшін екінші ірі нарық саналатын Қытайда олар 2% өсті, бұл транзакциялар санының артуымен байланысты. Дегенмен, орташа чек көлемінің қысқаруы — компанияның Luckin Coffee желісімен бәсекелесу үшін бағаны төмендетуі — өсімді жойды.
Табыс және пайда бір акцияға шаққанда тиісінше $9,46 млрд және $0,5 болды, ал сарапшылар көрсеткіштер 9,3 млрд және 0,65 доллар болады деп күткен. Өткен жылғы ұқсас тоқсанмен салыстырғанда бір акцияға шаққандағы пайда 45%-дан астам азайды.
Никколдың айтуынша, бұл сандар әлі де болса қарқын алып келе жатқан нақты оң өзгерістерді көрсетпейді.
Starbucks кофеханалар санын белсенді арттырды — өткен тоқсанда 308 жаңа нысан ашылып, жалпы саны 41 097-ге жетті. Нәтижесінде, желінің тоқсандық табысы жылдық мәнде 4% өсті, бірақ бұл әзірге инвесторлар үшін әлсіз жұбату.
Starbucks котировкалары жыл басынан бері 2,3% қосты, ал S&P 500 индексі сол кезеңде 9,6% өсті. Соңғы бес жылда компания акциялары негізінен 85–125 доллар аралығындағы кең диапазонда саудаланып келеді. Бес жылда котировкалар 17,8% өсті.
Екі тәсілдің тартысы
Салыстыру үшін мейрамхана индустриясының тағы бірі — McDonald’s. Жыл басынан бері оның акциялары 4% қосты, ал соңғы бес жылда — 46%. Иә, бұл көрсеткіш те S&P 500 индексінің сол жылдардағы өсімінен төмен, өйткені индекс шамамен екі есе артты.
McDonald’s қазір 2023 жылдың соңында жариялаған «Аркаларды жеделдету» стратегиясын жүзеге асыруда. Ол 2027 жылға қарай мейрамханалар санын қазіргі 44 мыңнан 50 мыңға дейін, ал белсенді тұтынушылар санын 150 млн-нан 250 млн-ға дейін арттыруды көздейді. Бұл жылдық табыс өсімін 2,5% деңгейінде ұстап тұруға және операциялық маржаны ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Екінші қаржылық тоқсанның (30 маусымда аяқталды) қорытындысы бойынша McDonald’s-тың табысы жылдық мәнде 5% өсіп, $6,84 млрд-ты құрады, бұл сарапшылардың $6,71 млрд-тық болжамынан сәл жоғары. Өсім франшизалық мейрамханалар есебінен болды, ал компания өзі басқаратын тамақтану орындарының табысы өткен жылғы деңгейде қалды. Таза пайда 11% өсіп, $2,3 млрд болды. Салыстырмалы сатылымдар әлемде 3,8%, АҚШ-та 2,5% артты.
Starbucks пен McDonald’s-ты салыстыру бекер емес. Екеуі бір салада, бірақ әртүрлі сегменттерде жұмыс істейді, сату нүктелерінің саны ұқсас, клиенттері де ішінара қабаттасады. Оларға бірдей макроэкономикалық факторлар әсер етеді, бірақ Starbucks-тың экономикалық өзгерістерге сезімталдығы жоғарырақ.
Алайда ұқсастықтары осымен бітеді. Бұған бизнес үлгілерінің айырмашылығы мен McDonald’s менеджментінің алғырлығы себеп. Бизнес-модель тұрғысынан таңдау қарапайым: не мейрамхананы иеленіп, өзің басқару, не франшиза сату, не осы екеуін араластыру. Екі компания да аралас стратегияны қолданады, бірақ McDonald’s мейрамханаларының 95%-ы франшиза арқылы жұмыс істейді, ал Starbucks өз кофеендерінің 53%-ын өзі басқарады.
Бұл — бизнес тиімділігіне тікелей әсер ететін маңызды айырмашылық. Мысалы, McDonald’s-тың 2015–2018 жылдары франшизалық мейрамханалар үлесін 81%-дан 93%-ға дейін арттыруы маржиналдық көрсеткіштерін айтарлықтай жақсартты.
Starbucks-қа да McDonald’s 10 жыл бұрын сәтті қолданған тәжірибені пайдалану пайдалы болар еді. Әзірге кофеханалар желісі McDonald’s бизнесінің табыстылығын арттыру үшін енгізіп жатқан қадамдарды жартылай қайталап жүр: мәзірді өзгерту, тұтынушылардың адалдығын арттыру, цифрландыру және т.б.
2013–2014 жылдары McDonald’s-тың АҚШ-тағы бизнес тиімділігі айтарлықтай төмендеді. Бұл — компания тарихында өз мейрамханаларының басым бөлігін өзі басқарған аймақ. Мәселе түсінікті: желі тым ұлғайғанда сапаны жоғары деңгейде ұстау қиын. Оның үстіне, жетілген әрі бәсекесі жоғары нарықта жұмыс істеу қосымша қиындықтар тудырады. Соңында 2015 жылдан бастап АҚШ-тағы мейрамханалар саны азая бастады.
Менеджмент қарапайым шешім қабылдады: мейрамханаларды франчайзилерге беру, ал өзі басқа міндеттерге назар аудару. Нәтижесінде компанияның табысы 2013 жылғы $28,1 млрд-тан 2020 жылы $19,2 млрд-қа дейін азайды (мұнда пандемияның алғашқы толқынының әсері де бар).
Сонымен қатар, компания көлемі жағынан кішірейгенімен, әлдеқайда тиімді бола түсті. McDonald’s-тың қызметкерлер саны 2013 жылғы 440 мыңнан қазіргі 150 мыңға дейін қысқарды. Ал франчайзингтік желіде 2 млн-нан астам адам жұмыс істейді. Логикасы анық: желі ұлғайған сайын тиімділігі төмендейтін мейрамхананы толық басқаруға ресурс жұмсағаннан гөрі, франшиза сатып, оның шарттары мен сапа стандарттарын қатаң бақылауда ұстап, бүкіл бизнес бойынша жоғары тиімділікке қол жеткізу әлдеқайда пайдалы.
Егжей-тегжейлі салыстыру
Біз ағымдағы көрсеткіштер бойынша қарқынды дамып келе жатқандай көрінетін Starbucks пен McDonald’s-ты іс жүзінде салыстыра аламыз.
— 2024 жылғы Starbucks сатылымы $36,2 млрд-ты құрады, ал McDonald’s табысы — $25,9 млрд.
— Сол кезеңдегі McDonald’s-тың таза пайдасы $8,2 млрд-ты құрап, Starbucks-тың $3,76 млрд-тық көрсеткішінен екі есе жоғары болды.
— McDonald’s-тың таза пайда нормасы соңғы екі жылда тұрақты түрде 30%-дан жоғары. Екінші тоқсан қорытындысы бойынша ол 32,2%-ды құрады. Starbucks-та бұл көрсеткіш 7,2% деңгейінде және қатарынан алтыншы тоқсанда төмендеп отыр.
— McDonald’s-тың операциялық маржасы соңғы екі жылда тұрақты түрде 45%-дан жоғары, ал Starbucks-та соңғы тоқсанда бұл көрсеткіш небәрі 10,45% болды. Салыстыру үшін, McDonald’s-тың операциялық маржасы мен таза пайда нормасы тіпті 2015 жылғы минимум кезінде де тиісінше 27,1% және 16,1% болған. Әрине, McDonald’s тиімділігінің өсуіне АҚШ-та Дональд Трамптың президенттігінің алғашқы мерзімінде салық жүктемесінің айтарлықтай төмендеуі әсер етті, бірақ Starbucks үшін бұл айтарлықтай көмек болмады.
— Соңғы жылдары McDonald’s та, Starbucks та қарыз қаражаты есебінен өз акцияларын белсенді түрде кері сатып алып келгендіктен, олардың капиталы қазір теріс мәнде. Сондықтан меншікті капиталдың рентабельділігін (ROE) салыстыру дұрыс болмайды. Ал активтердің рентабельділігі бойынша басымдық тағы да McDonald’s-та: 13,3% қарсы Starbucks-тағы 7,6%.
— Дәл осы кері сатып алу мен қарыздың артуы компаниялардың қаржылық тұрақтылығы мәселесін тудырады. Бұл тұрғыда да McDonald’s сәл басымырақ көрінеді: оның қарыз/EBITDA қатынасы қазір 4,17 болса, Starbucks-та — 4,82. Ал пайыздық төлемдерді жабу коэффициенті McDonald’s-та 7,85, Starbucks-та — 7,15. Бұл көрсеткіш неғұрлым жоғары болса, компанияның қарыз қызметін атқарудағы «қауіпсіздік қоры» соғұрлым үлкен. Жалпы, екі желінің де қарыз жүктемесі қалыпты деңгейде, оны олардың кредиттік рейтингтері де растайды.
— Сондай-ақ McDonald’s-тың нақты капиталы оның бухгалтерлік есебіндегі көрсеткіштен әлдеқайда жоғары болуы мүмкін екенін ұмытпау керек, себебі бұл компания тек тағам бизнесімен шектелмейді. Оны жылжымайтын мүлік секторындағы компания деп атауға негіз бар: үш жыл бұрын оған желі ғимараттарының шамамен 70%-ы тиесілі болған, ал оларды жалға беруден түсетін кіріс табыстың шамамен 36%-ын құрайды (Skyline Properties деректері бойынша). Әрине, жылжымайтын мүлік нысандары баланстық бағамен есептелген, бірақ олардың нақты нарықтық құны әлдеқайда жоғары болуы ықтимал.
Мультипликаторлар нені білдіреді?
Дегенмен, барлық мәселелерге қарамастан, Starbucks ағымдағы мультипликаторлары бойынша әлі де жоғары бағалануда, әрі бұл көрсеткіштер тұрақты және табысты McDonald’s-тан айтарлықтай жоғары. Мысалы, кофеханалар желісінің ағымдағы P/E мультипликаторы (баға мен пайданы салыстыру коэффициенті) 40,4 болса, жедел тамақтану желісінде ол небәрі 25,85. Салыстыру үшін, S&P 500 индексінде бұл көрсеткіш 29,85. Starbucks-тың форвардтық P/E көрсеткіші де жоғары — 32, ал McDonald’s-та — 24,57. EV/EBITDA қатынасы екі компанияда да тиісінше 22,37 және 18,9 деңгейінде, яғни бұл көрсеткіш бойынша да кофеханалар желісі қымбат көрінеді.
Starbucks-тың форвардтық дивидендтік кірістілігі де жоғары — 2,66% болса, McDonald’s-та — 2,33%. Дегенмен, бұл көрсеткіш акцияларды кері сатып алу көлемін ескермейді, ал жедел тамақтану желісінде бұл көрсеткіш соңғы жылдары пайыздық мөлшерлемелердің айтарлықтай өсуіне қарамастан жоғары деңгейде қалуда.
McDonald’s-тың Starbucks-тан айтарлықтай жоғары саудаланатын сирек мультипликаторларының бірі — P/S (капитализация мен табысты салыстыру коэффициенті). Арадағы айырмашылық шамамен үш есе, бұл да жылдам тамақтану желісінің бизнесі әлдеқайда тиімді екенін көрсетеді.
Ағымдағы өсу әлеуеті тұрғысынан алғанда, бір жылдық көкжиекте екі компания шамамен бірдей көрінеді: орташа мақсатты бағаға сүйенсек, McDonald’s акцияларының өсу әлеуеті 12 тамыздағы жабылу бағасына қатысты 10,6%-ды, ал Starbucks-та — 6,4%-ды құрайды. Дегенмен, қай компанияның қағаздарын портфельге қосу орынды екені көпшілігіне айқын.
McDonald’s портфельді әртараптандыру үшін әлдеқайда жақсы келеді. Компанияның бета-коэффициенті (қағаздардың құбылмалылығын көрсетеді) небәрі 0,5 болса, Starbucks-та ол шамамен 1. Яғни, жылдам тамақтану желісінің акциялары белгілі бір деңгейде қорғаныс активі ретінде көрінеді.
Бұл инвестициялық ұсыныс емес.
