Орталық банктер 2026 жылы пайыздық мөлшерлемелерді көтеруі мүмкін

Әлемнің жетекші орталық банктерінің ақша-несие саясатын жеңілдету циклі аяқталды. Алайда реттеушілер биылдың өзінде пайыздық мөлшерлемелерді көтеруге мәжбүр болуы мүмкін. Бұл нарықтар үшін негізгі тәуекелдердің біріне айналуы мүмкін.

Өткен жылы дамыған елдердің жетекші орталық банктері 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысынан бері бұрын-соңды болмағандай шешімді түрде пайыздық мөлшерлемелерді төмендетті. Әлемдік нарықта ең көп саудаланатын «үлкен он» елдің тоғызы ақша-несие саясатын жеңілдетті: АҚШ Федералдық резерв жүйесінен, Еуропа Орталық банкі мен Ұлыбритания Банкінен бөлек, дәстүрлі түрде ең көп назар аударатын осы үш банкке қоса, Австралия, Канада, Жаңа Зеландия, Норвегия, Швейцария және Швеция орталық банктері де осылай әрекет етті. LSEG мәліметі бойынша былтыр осы елдердің реттеушілері пайыздық мөлшерлемелерді барлығы 32 рет 850 базистік тармаққа төмендетті. Төмендетулер саны 2008 жылдан бері ең жоғары көрсеткіш болса, төмендету көлемі 2009 жылдан бері ең маңыздысы болды.

Бір ғана ерекшелік – Жапония Банкі, ол дефляциямен отыз жылдан астам күрескеннен кейін енді өсіп келе жатқан инфляциялық қысымды тежеуге мәжбүр.

2022–2023 жылдары орталық банктер коронавирус пандемиясының салдары мен Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейінгі энергия бағасының өсуінен туындаған жоғары инфляциямен күрескен кезде ақша-несие саясатының қатаңдауынан кейін ақша-несие саясатының айтарлықтай жұмсаруы орын алды.

Бұл сондай-ақ рецессиясыз өткен онжылдықтардағы ең жылдам пайыздық мөлшерлеме төмендету циклі болды. Федералдық резерв жүйесі үшін бұл 1980-жылдардың ортасынан бері алғаш рет, ал Еуропалық Орталық Банк экономикалық өсу кезінде осындай агрессивті ақша-несие саясатын жеңілдету шараларын ешқашан қолданбаған, деп хабарлайды Reuters Deutsche Bank талдаушыларының желтоқсандағы есебіне сілтеме жасап.

Рецессиясыз пайыздық мөлшерлемелердің тез төмендеуі дәстүрлі түрде, әсіресе жомарт қаржылық шаралармен бірге болғанда, экономикалық белсенділіктің күрт өсуіне әкеледі. Мысалы, АҚШ-та Президент Дональд Трамп салық жеңілдіктерін алуға қол жеткізді, Германия қорғаныс пен инфрақұрылымға инвестицияларын арттырып жатыр, ал басқа еуропалық елдер Ресеймен қарым-қатынастың шиеленісуіне байланысты қайта қарулануға мәжбүр. Жапонияның жаңа премьер-министрі Санаэ Такаичи де экономиканы қаржылық қолдауды жақтайды.

2026 жылдың соңына қарай жағдай күрт өзгеруі мүмкін. Deutsche Bank мәліметі бойынша, орталық банктер қазір өте күрделі жағдайда тепе-теңдікті сақтауы тиіс: жақын арада Fed пайыздық мөлшерлемелерді көтереді деп күту қиын, бірақ халықаралық экономикалық ахуалды ескере отырып, 2026 жылы бұл мүлдем мүмкін еместігін айтуға болмайды.

Америка экономикасында ішкі қайшылықты күштер әрекет етіп, Федералдық резерв жүйесінің міндетін күрделендіріп отыр. Инфляция төмендеп келеді, бірақ ол әлі де Федералдық резерв жүйесінің 2% мақсатынан әлдеқайда жоғары. Қараша айында жылдық инфляция 2,7%-ды құрады, ал The Wall Street Journal сауалнамасындағы экономистер 3,1%-ды күткен, қыркүйекте ол 3%-ды құраған. Қазан айындағы деректер жарияланбады, себебі үкіметтік мекемелер тоқтап қалған болатын.

Сонымен бірге, үшінші тоқсанда экономика жыл сайынғы салыстырмалы түрде 4,3%-ға қарқынды өсті. Төртінші тоқсанда үкіметтік қызметтердің тоқтауы салдарынан өсім бәсеңдейді деп күтілуде. Алайда жалпы алғанда өткен жыл ЖІӨ-нің қарқынды өсуімен, ал жұмыспен қамтудың төмен өсуімен сипатталады: орташа айлық көрсеткіштер бойынша олар соңғы екі рецессияны есепке алмағанда 2003 жылдан бергі ең төменгі деңгейде болды, деп жазады WSJ.

2025 жылы «ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді өзгеріссіз қалдырды немесе төмендетті; оларды көтеру туралы сөз болған жоқ», – дейді JPMorgan-ның жаһандық макроэкономикалық талдау директоры Луис Оганес (Рейтергесілтеме жасап ). Алайда, оның ойынша, бұл 2026 жылы, әсіресе жылдың екінші жартысында өзгеруі мүмкін, сол кезде экономикалық жағдай ФРЖ-ны пайыздық мөлшерлемелерді төмендету мен көтеру арасында таңдау жасауға мәжбүр етуі ықтимал.

Рейтер деректері бойынша, нарық қатысушылары орталық банк басшыларының мәлімдемелеріне сүйене отырып, биыл АҚШ Федералдық резерв жүйесінен, Англия Банкісінен және Норвегия Орталық Банкісінен тағы бір рет пайыздық мөлшерлемені төмендетуді күтеді. Австралия, Жаңа Зеландия және Швеция ақша-несие саясатын қатаңдату циклін бастауы мүмкін (ал Жапония өз циклін жалғастыруы мүмкін).

Еуропалық Орталық Банк 2025 жылдың маусымынан бері пайыздық мөлшерлемені 2%-да ұстап келеді. Оның төрайымы Кристин Лагард желтоқсандағы отырыстан кейін жоғары белгісіздікке сілтеді және ешқандай болжам жасаудан бас тартты.

Eurostat-тың алдын ала бағалауы бойынша, желтоқсанда еуроаймақтағы инфляция 2%-ды құрады (Еуропа Орталық Банкінің мақсатына сәйкес), ал қарашада ол 2,1%-ды құраған. Желтоқсанда Еуропа Орталық Банкі 2026 жылға арналған еуроаймақ ЖІӨ өсімінің болжамын қыркүйектегі 1%-дан 1,2%-ға дейін көтерді.

Еуропа Орталық Банкі биыл пайыздық мөлшерлемелерді көтеруі мүмкін, ал Австралия мен Канаданың орталық банктері осы шешімге «жақындайды», – дейді TD Securities компаниясының жаһандық макростратегия директоры Джеймс Роситер.

2025 жылғы желтоқсанда көзқарастың өзгергені байқалды. Тоғыз орталық банк отырыс өткізді, олардың ішінде тек АҚШ Федералдық резерв жүйесі мен Ұлыбритания Банкісі пайыздық мөлшерлемелерді төмендетті, қалғандары өзгеріссіз қалдырды, ал Жапония Банкісі оларды көтерді. «Осы елдердің көпшілігінде пайыздық мөлшерлемелер айтарлықтай төмендеді, және ақша-несие саясаты енді қатаң емес», – деді Fidelity International компаниясының қор менеджері Майк Ридделл. Ол қосымша айтты: басқаларға қарағанда ертерек жеңілдетуді бастаған орталық банктер енді мөлшерлемелерді төмендетудің орнына оны көтеруі мүмкін.

Инфляцияның жеделдеу қаупі қайтадан алдыңғы қатарға шығып жатыр, – дейді Мерсер компаниясының экономика және активтерді бөлу жөніндегі Еуропа директоры Юлиус Бендикас (Рейтергесілтеме жасап ). Ол осыған байланысты әзірге акциялар нарығында ірі түзету күтпейді, бірақ қарыз нарығындағы позицияларын қысқартуды бастады.

Кевин Тозе, портфель менеджері және Carmignac компаниясының инвестициялық комитетінің мүшесі, сондай-ақ сақтық танытуға шақырады: «Инфляция инвесторларды қорқытып, нарықтарда белгілі бір тұрақсыздық тудыруы мүмкін».

Оның пікірінше, экономикалық өсудің жеделдеуі жағдайында «инфляция тәуекелі қатты төмен бағаланады», сондықтан Тозет АҚШ Қаржы министрлігінің инфляциядан қорғалған облигацияларын (TIPS) сатып ала бастады.

Инфляциямен қатар пайыздық мөлшерлемелердің өсу қаупі де артып келеді. Тозеттің айтуынша, бұл инвесторларды компаниялардың P/E коэффициентін (капитализация мен табыстың қатынасы) қайта қарауға мәжбүр етеді. Мұндай қайта қарау қаупі әсіресе жасанды интеллектіні дамытумен айналысатын компаниялар үшін жоғары. Олардың капитализациясы айтарлықтай өсті. Алайда көптеген компаниялар инфрақұрылымдық инвестицияларды қарыз қаражатымен қаржыландыруды бастады, ал инфляцияның жеделдеуі кірістер мен орталық банктің мөлшерлемелерінің өсуіне әкелсе, оның құны артады.

ЖИ-ге салынған инвестициялар осы жобалардың электр энергиясы мен озық чиптерді тұтыну қарқынына байланысты өзі күшті инфляциялық факторға айналуы мүмкін. Мұндай сұраныс екеуінің де бағасының тез өсуіне әкеледі.

Morgan Stanley-дің стратегі Эндрю Шицтің айтуынша, жасанды интеллектуалды ірі капиталдық инвестициялар салдарынан АҚШ-тағы инфляция 2027 жылдың соңына дейін Федералдық резервтің 2%-дық мақсатынан жоғары деңгейде қалады.

«Біздің болжамымыз бойынша микрочиптер мен электр энергиясының бағасының өсуіне байланысты жалпы шығындар азаюдың орнына артады», – деді ол Reuters-ке.

Goldman Sachs желтоқсанда жинаған Уолл-стрит талдаушыларының бағалауларына сәйкес, жетекші технологиялық компаниялардың жасанды интеллектке капиталдық инвестициялары биыл 527 миллиард долларды құрайды. 8 қаңтарға қарай бұл консенсус болжам 540 миллиард долларға дейін өсті.

Сонымен бірге, Goldman Sachs мәліметі бойынша, сарапшылар осы өсімнің ауқымын төмен бағалаған: олар мұндай капиталдық инвестициялардың 2024 және 2025 жылдары шамамен 20%-ға өсетінін болжаған, бірақ шын мәнінде екеуі де 50%-дан асып түсті. Алайда бұл бумға қарамастан, соңғы 150 жылдағы алдыңғы технологиялық циклдердің ең жоғары көрсеткіштерімен салыстырғанда жасанды интеллектуалды инвестициялар ЖІӨ-нің 0,8%-ын құрайды, ал бұрын бұл көрсеткіш 1,5%-ға дейін жететін, – делінген банк есебінде.

Көпіршікті жару үшін түйреуіш қажет және қатаң ақша-несие саясаты дәл сол рөлді атқарады. Бұл технология саласындағы спекулятивті инвестицияларға деген қызығушылықты төмендетеді, жасанды интеллект жобаларын қаржыландыру құнын арттырады және технологиялық компаниялардың пайдасы мен акция бағасына кері әсер етеді, – дейді Royal London Asset Management компаниясының активтерді бөлу жөніндегі директоры Тревор Гритам. Ол Reuters агенттігіне әлі де ірі технологиялық компаниялардың акцияларын ұстап отырғанын айтты, бірақ 2026 жылдың соңына қарай әлемдік деңгейде инфляция қайта өршіп кетсе таң қалмайтынын жеткізді.

Aviva Investors пікірінше егер реттеушілер 2026 жылы пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуді тоқтатып, тіпті Еуропа мен Жапониядағы жасанды интеллектке салынған инвестициялар мен мемлекеттік ынталандыру шараларынан туындаған инфляция салдарынан оларды көтере бастаса, бұл нарықтар үшін басты тәуекелдердің біріне айналуы мүмкін.