Қайта құру: жағдай күрделенбей тұрып Қытай экономикасын қолдаудың үш жолы
Bloomberg Economics сарапшылары АҚШ пен Қытай арасындағы тарифтік текетірестің бұрын-соңды болмаған қарқынмен күшейіп келе жатқанын атап өтті. Бірнеше апта ішінде америкалық әкімшілік қытай тауарларына салынатын тарифтерді іс жүзінде 115%-ға дейін арттырды, бұл батыс пен қытай экономистерінің ең пессимистік болжамдарынан да асып түсті. Bloomberg сарапшыларының мәліметтері бойынша 2025 жылдың жазына қарай Қытай экономикасының өсуі бұрынғы күтілімдерден айтарлықтай төмен болуы мүмкін: 2025 жылға арналған ЖІӨ өсу болжамы 4,5%-дан 4,2%-ға дейін қайта қаралды, ал тарифтерден және әлемдік экономиканың баяулауынан болған тікелей шығындар ЖІӨ-нің 2,0–2,5%-ын құрап, тез өсуде.
Орталық банктің маневрі
Bloomberg экономистерінің пікірінше сыртқы соққыға қарсы тұру үшін Қытай Халық банкі тез арада монетарлық ынталандыруға кірісуі мүмкін. Олар сәуір айында негізгі мөлшерлемені 10 б.п.-ке төмендетіп, 1,4%-ға дейін жеткізуді және ірі банктер үшін резервтік талаптарды 25 б.п.-ке қысқартып, 9,25%-ға дейін азайтуды күтеді. Бұл жұмсартулар тек бастамасы болады: жыл бойы ставканы жалпы төмендету көлемі 30 б.п.-ке дейін, ал резервтер бойынша 100 б.п.-ке дейін жетуі мүмкін, бұл компаниялар мен үй шаруашылықтары үшін несие беру жағдайларын айтарлықтай жеңілдетеді. Алайда Bloomberg сарапшыларының пікірінше бұл сыртқы үлкен шығындарды толық бейтараптандыра алмайды.
21 сәуір, дүйсенбі күні Қытай Халық банкі мөлшерлемені өзгеріссіз қалдырды. «Маңызды уақыт бекер өтіп жатыр», — деп жазады Bloomberg сарапшысы Дэвид Ку. Негізгі несие мөлшерлемесін ұстау шешімі Bloomberg Economics болжамына сәйкес келмеді және экономиканы ынталандыру мүмкіндігінен айырып отыр. Дегенмен, сарапшылар Қытай Халық банкінің есептік мөлшерлемесін алдағы апталарда төмендететінін күтіп, өз болжамдарын сақтап қалды.
Фискалдық шаралар
Ақша-несие жеңілдіктерімен қатар, Қытай үкіметі мен парламенті 2025 жылға арналған бюджетте ЖІӨ-ге шаққанда 8% шамасындағы тапшылықты мақсат етіп қойды, бұл өткен жылғы көрсеткіштен (6,6%) едәуір жоғары. Дегенмен Bloomberg Economics мұны жеткіліксіз деп есептейді: жылдың екінші жартысында инфрақұрылымдық жобаларға, экспорттаушыларға тікелей субсидияларға және халық кірістерін қолдауға арналған аймақтық бағдарламаларға қосымша 1–2 триллион юань көлемінде қаражат қажет болуы мүмкін. Мұндай фискалдық «дүркін» экспорттық кірістердің төмендеуін өтеуге және ішкі сұранысты ынталандыруға мүмкіндік береді, бұл сыртқы нарықтардың баяулау жағдайында негізгі өсім драйвері ретінде маңызды болып отыр.
Құрылымдық реформалар
Жаңа тарифтер енгізілгенге дейін Қытай экономикасы ұзаққа созылған баяулаудан кейінгі қалпына келтірудің әсерлі көрсеткіштерін көрсетті. 2025 жылдың бірінші тоқсанында ЖІӨ-нің жылдық өсімі 5,4% құрап, консенсус-болжамдардан асып түсті. Наурыз айында өнеркәсіп өндірісі 5,9%-дан 7,7%-ға дейін, ал бөлшек сауда 4,4%-дан 5,9%-ға дейін өсті. Тіпті экономикада «тар мойын» деп жиі аталатын жылжымайтын мүлік секторы (ЖІӨ-нің шамамен 19%-ын құрайды) да тұрақтану белгілерін көрсетті: тұрғын үй сатылымдары мен бағалары кейбір аймақтарда біршама өсті. Бұл ипотекалық несиелендіруді қолдау шараларының нәтижесі болды.
Дегенмен сыртқы қысымның күшеюі Пекиннен ынталандыру көлемін арттыруды ғана емес, құрылымдық реформаларды да талап етеді. Bloomberg Economics есебінде экспортқа бағытталған кәсіпорындарды логистикаға және несие арналарына тікелей субсидиялар арқылы қолдауды күшейту, экспорттық тәуекелдерді сақтандыру бағдарламаларын кеңейту және мемлекеттік секторды реформалауды жеделдету ұсынылады. Сондай-ақ, басым салаларда (жартылай өткізгіштер, электромобильдер, биотехнологиялар) өнімділікті арттыру бағдарламаларын іске қосуды тездету ұсынылады. Бұл шетелдік жеткізілімдерге тәуелділікті төмендетуге және технологиялық нарықтық сегменттер арқылы жаңа нарықтарға қол жеткізуді кеңейтуге көмектеседі.
Bloomberg Economics сарапшылары ескертеді: егер тарифтік шиеленіс жалғаса берсе және Вашингтонмен келіссөздер алдағы бірнеше айда «деэскалацияға» әкелмесе, қазіргі шаралар (ақша-несие, фискалдық және құрылымдық) күшейтілуі мүмкін — жаңа ынталандыру түрлері енгізілуі немесе олардың ауқымы кеңейтілуі мүмкін. Алайда қысқа мерзімді перспективада ішкі сұранысты қолдау бойынша күш-жігер, несие жеңілдіктерін фискалдық вливаниялармен және экспорттаушыларға арналған мақсатты бағдарламалармен үйлестіру жылдың бірінші жартысында белгіленген өсім динамикасын ішінара сақтауға мүмкіндік береді.
