Басты жаңалықтар: АҚШ пен Жапония келісімі, Трамптың кедендік қысымы

АҚШ пен Жапония сауда келісіміне келді — Трамп импортқа 15% баж салығын бекітіп, Токионы 550 млрд долларды америкалық жобаларға құюға міндеттеді. Сонымен қатар, АҚШ президенті өндірісін ел ішінде орналастырмаған компанияларға чиптерге жоғары тарифтер салумен қорқытты. OpenAI Broadcom және TSMC компанияларымен бірігіп, Nvidia-ға тәуелділікті азайту мақсатында өз жасанды интеллект чипін дайындап жатыр. Осы және басқа да тақырыптар туралы — 5 қыркүйек таңындағы негізгі оқиғалар шолуымызда.

АҚШ пен Жапония Токио дағдарысы аясында сауда келісіміне қол қойды  

CNBC-дің жазуынша АҚШ президенті Дональд Трамп Жапониямен сауда келісімін жүзеге асыру туралы жарлыққа қол қойды. Бұл келісім жапондық тауарлардың басым бөлігіне, оның ішінде автокөліктерге де, 15% негізгі кедендік салық енгізуді қарастырады. Жауап ретінде Токио Вашингтон таңдаған жобаларға 550 млрд доллар инвестиция салуға және америкалық ауылшаруашылық өнімдері, Boeing ұшақтары мен қорғаныс техникасын сатып алуды көбейтуге келісті.

Келісім АҚШ-қа Жапония нарығында машина жасау, авиация, ауыл шаруашылығы және автокөлік өндірісі салаларына кеңірек қол жеткізуге мүмкіндік береді. Баж салығы 2025 жылдың тамыз айынан бастап кері күшпен енгізілмек, ал автокөлік жеткізілімдеріне қатысты жеңілдіктер бір апта ішінде күшіне енеді. Осы орайда автоконцерндер миллиардтаған шығын туралы ескертуде: Toyota 10 млрд доллар, ал Ford пен GM 3–5 млрд доллар аралығында пайда жоғалтады деп болжап отыр.

Келісімнің жасалуы Жапония премьер-министрі Сигэру Исибуге саяси қысымның артуымен тұспа-тұс келді. Жапонияның билік басындағы Либерал-демократиялық партиясы парламенттің жоғарғы палатасындағы орындарының бір бөлігінен айырылып, партия ішінде жаңа көшбасшыны ауыстыру туралы пікірлер күшейіп жатыр.

OpenAI Broadcom серіктестігімен өз жасанды интеллект чипін әзірлеуде

Financial Times-тың мәліметінше OpenAI 2026 жылы өзінің алғашқы жасанды интеллект чипін Broadcom-мен бірлесіп шығаруды жоспарлап отыр. Бұл процессор компанияның ішкі қажеттіліктеріне арналмақ, басты мақсат — Nvidia-ға тәуелділікті азайтып, шығынды қысқарту.

Ақпарат көздерінің айтуынша чипті әзірлеу Broadcom және контракт бойынша өндіруші TSMC компанияларымен кооперацияда жүріп жатыр. Сонымен қатар, OpenAI қазіргі кезде AMD мен Nvidia өнімдерін де қолдануды жалғастыруда. Алғашқы буындағы чиптердің дизайнын нақтылау алдағы бірнеше ай ішінде жоспарланған.

Газет атап өткендей, бұл — саладағы ортақ үрдіс: Google, Amazon және Meta өздерінің ЖЖ-жүктемелеріне арналған арнайы процессорларын әзірлеуде. Broadcom мәлімдегендей, ЖЖ инфрақұрылымына тапсырыстар көлемі 10 млрд доллардан асты, ал 2026 жылы бұл бағыттағы табыстың айтарлықтай өсуі күтілуде.

Трамп чиптерге жоғары баж салығымен қорқытып отыр

CNBC хабарлағандай, Дональд Трамп АҚШ-та өндіріс ашпаған чип өндірушілерге «айтарлықтай жоғары» баж салығын енгізумен тағы да ескертті. Бұл ретте Apple сияқты ел ішінде инвестицияларын арттырып жатқан компаниялар жаңа алымдардан босатылуы мүмкін. Ақ үйдегі кешкі ас кезінде, онда Apple, Meta, Oracle және басқа компаниялардың басшылары қатысқан, Трамп: «Егер олар зауыттарды АҚШ-та салып жатса, тарифтер болмайды», — деп мәлімдеді.

Вашингтон бірнеше жылдан бері чип өндірісін елге қайтаруға тырысып келеді. Саладағы ірі ойыншылар — TSMC мен Samsung — жүздеген миллиард долларлық зауыттар салу туралы жариялады. Apple компаниясы да бұрын 600 млрд долларды жергілікті өндіріс үшін инвестициялауға уәде еткен. Трамптың айтуынша, бұл компанияға жаңа кедендік саясат жағдайында «жақсы жағдай» жасап береді.

Трамп тәуелсіз агенттіктің дербестігіне қарсы шығып отыр

Bloomberg-тің дерегінше Дональд Трамп АҚШ Жоғарғы сотына Федералдық сауда комиссиясындағы жалғыз демократ — Ребекка Келли Слотерді қызметінен босатуға рұқсат беру туралы өтініш жолдады. Бұл іс 1935 жылғы прецедентті (Humphrey’s Executor) қайта қарауға алып келуі мүмкін, ол президенттің тәуелсіз агенттік басшыларын қызметтен алу құқығын шектейтін заңды бекіткен.

Бұған дейін апелляциялық сот Слотердің жұмыстан босатылуын заңсыз деп танып, оны қайта орнына қойған. Өйткені ФТК туралы заң бойынша комиссарларды тек «себеппен» (мысалы, міндеттерін орындамау) ғана жұмыстан босатуға болады. Ал Трамп әкімшілігі президенттің шенеуніктерді еш шектеусіз босатуға конституциялық құқығы бар екенін мәлімдеуде.

Бұл істі қолдайтындар тәуелсіз агенттіктер атқарушы билікке есеп берушілікті бұзады деп санайды. Қарсы тараптар болса, Конгресс саясаттан тыс, сараптамалық басқаруға негізделген құрылымдар құруға құқылы деп есептейді.

Нарықтағы жағдай