Мұнай нарығы Таяу Шығыстағы үлкен соғысқа неге сенбей келді
22 маусымға қараған түні АҚШ Ирандағы үш ядролық нысанға соққы жасады. The Wall Street Journal газеті жазғандай, Вашингтон араб елдері арқылы Тегеранға бұл шабуылдың бір реттік болғанын және ядролық келісім бойынша келіссөздерге қайта оралуға болатынын жеткізген. Алайда Ақ үй күткен бұл хабарламаның әсері болды ма, әлі белгісіз, Иранның Сыртқы істер министрі Аббас Аракчи АҚШ соққыларынан кейін мәселені дипломатиялық жолмен шешу мүмкіндігін жоққа шығарды. Трамптың өзі Иранды бейбіт шешімге келуге шақырып, олай болмаған жағдайда «ауқымдырақ» шабуылдар болатынын ескертті.
Мұнай трейдерлері енді дүйсенбі күні сауда ашылғанда мұнай бағасының күрт көтерілуіне дайындалып жатыр. Олардың назары түгелімен Тегеранның АҚШ шабуылына қалай жауап беретініне және бұл жауап әзірге айтарлықтай өзгермеген мұнай жеткізіліміне әсер ете ме, жоқ па, соған ауған, деп жазады Bloomberg.
АҚШ Иран мен Израиль қақтығысына тікелей араласқаннан кейін, «бұл мәселе мұнай бағасына қалай әсер етеді деген емес, қаншалықты күшті әрі тез әрекет етеді деген сұрақтар туындаудуда», — деді WSJ-ке SEB сарапшысы Оле Хвалбю.
Жұма күні Brent саудасы барреліне шамамен $77 деңгейінде аяқталды. SEB Brent бағасы нарық ашылғанда $3–5 көтеріледі деп күтеді. Алайда егер Иран бұрын айтқан қауіптерін іске асырса, баға $100-ге дейін жетуі мүмкін, деп мәлімдеді Bloomberg-ке MST Marquee энергетика сарапшысы Сол Кавоник: «АҚШ шабуылы қақтығыстың кеңеюіне, оның ішінде Иранның жауап әрекеттеріне, мысалы, Ирактағы мұнай инфрақұрылымына соққы немесе Ормуз бұғазындағы кеме қозғалысына кедергі келтіру әрекеттеріне әкелуі мүмкін».
«Бұғаздың кез келген жабылуы мұнай бағасының айтарлықтай көтерілуіне әкеледі», – деп толықтырды Хвалбю.
Құбылмалылық белгілі бір шеңберде қалып отыр
Қызығы, Таяу Шығыстағы кең ауқымды әскери қимылдар мұнай нарығында дүрбелең тудырған жоқ. Құбылмалылық шынымен артты, бірақ бағаның ондаған пайызға серпілуіне әкелмеді, үш таңбалы көрсеткіштер байқалмады.
Өткен жұма, 13 маусымда, Израиль Иранға соққы жасаған кезде Brent бағасы 13%-ға бірден өсті. Мұндай күрт өсу көбінесе қысқа позициялардың жаппай жабылуымен (бағаның төмендеуіне жасалған ставкалар, олардан шығу үшін трейдерлер мұнай контрактілерін сатып алуы керек болған) түсіндіріледі.
Алдымен барреліне $78,5-ке дейін өскеннен кейін баға кейін шегініп, эскалация жалғасып жатқанына қарамастан, осы аптада тек $79,04-ке (бейсенбі күні) дейін жетті. Израиль Иранның ядролық бағдарламасына қатысы бар нысандарды бомбалады, ал Иран Израильге жүздеген зымыран атып жауап берді.
Осы ретте шиеленістің бәсеңдеуіне қатысты әрбір ишараны нарық бағаның бірден төмендеуімен қарсы алды, соңғы рет — бейсенбі кешке, Трамп Иранға мүмкін соққы жөнінде шешімді «екі апта ішінде» қабылдайтынын, себебі «келіссөздерге келуге айтарлықтай мүмкіндік бар» екенін мәлімдеген кезде байқалды.
Нәтижесінде апталық құбылмалылық шамамен $8 болды.
Және де опцион нарығында «бұқалар» «аюларға» қарағанда тіпті Ресейдің Украинаға басып кіруінен де басым болғанымен (және мұндай мәліметтер жиналған 2013 жылдан бергі ең жоғары деңгейде), дәстүрлі фьючерс нарығында 2022 жылдың ақпан-наурызындағыдай көрініс байқалмады. Сол кезде мұнай нысандарына ешқандай қауіп төнбегеніне қарамастан, Brent бағасы бір жарым апта ішінде $40-тан астамға көтеріліп, ең жоғары шегінде $139-дан асты.
«Қазіргі сәтте нарық осы суперқұбылмалы $70–80 диапазонында өте жақсы қолдауға ие», — деді Westpac Banking Corp шикізат нарығы директоры Роберт Ренни.
Жеткізілім мәселесі
Дегенмен, әскери қимылдардың ауқымы, мұнай нысандарына соққы қаупі және Иранның әлемдік нарыққа жеткізуді жабу әрекеттері сарапшыларды болжамдарын қайта қарауға мәжбүр етті.
Morgan Stanley мамыр айының басында Brent мұнайы бойынша екінші жартыжылдықтың орташа бағасын $62,5-тен $57,5-ке дейін төмендеткен еді. Алайда осы аптада III тоқсанға арналған болжамын бірден $10-ға көтеріп, $67,5 деп көрсетті, егер қақтығыс мұнай жеткізілімін бұзбаса. Бұл да қазіргі бағадан $10-ға төмен.
Barclays егер иран экспорты жартылай қысқарса, бағалар барреліне $85-ке дейін өсуі мүмкін екенін, ал қақтығыс ең «нашар» сценарий бойынша өршісе — $100-ге дейін жетуі мүмкін екенін ескертті.
Citigroup экономистері мұнай бағасының айтарлықтай өсуі «әлемдік экономика үшін жағымсыз шок болады, өсу қарқынын төмендетіп, инфляцияны арттырады, бұл орталық банктерге қосымша қиындықтар туғызады» деп мәлімдеді. Алайда мұндай жағдайлар әдетте мұнайға деген сұраныстың төмендеуіне және ұзақмерзімді перспективада бағаның түсуіне алып келеді, деп атап өтті FullerTreacy Money инвестициялық бюллетенінің шығарушысы Йон Триси.
Қазір трейдерлердің, сарапшылардың және инвесторлардың назары Иран іс жүзінде бақылау жасайтын және танкерлердің өтуін тоқтатуға тырысуы мүмкін Ормуз бұғазына ауған. Бұл бұғаз арқылы тәулігіне 18–19 млн баррель мұнай экспортталады, бұл әлемдік тұтынудың бестен бір бөлігіне жуық.
«Сауд Арабиясы, Кувейт, Ирак және Иран мұнайды экспорттауда бір тар өткелге тәуелді», – деп сипаттайды Rabobank сарапшылары жағдайды.
Иран экономикасы бұл жол арқылы тауарлар мен кемелердің еркін өтуіне қатты тәуелді, оның барлық мұнай экспорты теңіз арқылы жүреді, дейді JP Morgan сарапшылары: «Ормуз бұғазының жабылуы Иранның мұнайдың жалғыз сатып алушысы — Қытаймен қарым-қатынасына зиян келтіреді».
Қытайдағы тәуелсіз мұнай өңдеу зауыттары Иран мұнайының 90%-дан астамын жеңілдікпен сатып алады, ол негізінен көлеңкелі флоттың танкерлерімен жеткізіледі. Қытайдың өзінде мұнай қоры рекордтық 1,18 млрд баррельге жетті, бұл біраз уақыт бойы Иран шикізатынсыз жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Алайда егер Израиль жүргізіп жатқан соғыстың басты мақсаты Иран режимін өзгерту болса, онда тұрақты жеткізілімді сақтау Иран басшылығы үшін басымдық болудан қалуы мүмкін, деп ескертті RBC Capital Markets сарапшылары.
Ормуз бұғазы жабылса, Иранның Қытайды мұнаймен қамтамасыз етуді жалғастыруы екіталай, сондықтан мұндай әрекеттер үмітсіздіктің көрінісі болады, деп толықтырды Триси.
Мұнай жеткілікті
Израиль мен Иран арасындағы қақтығыстың ушығуынан кейін де нарық қатысушылары мұнай нарығының жалпы алғанда жақсы қамтамасыз етілгенін және ең кемі Иран экспортын өтеуге қауқарлы екенін естен шығарған жоқ. Сол себепті мұнай бағасы саясаткерлердің мәлімдемелері мен оқиғалардың дамуына трейдерлердің алаңдаулы реакциясынан құбылып отырғанымен, күрт өсіп кеткен жоқ.
Қазір Иран тәулігіне шамамен 3,3 млн баррель мұнай өндіреді және 1,7 млн экспорттайды, дейді ING сарапшылары. Ал Сауд Арабиясы мен БАӘ-де бос қуат 4 млн баррельден асады және оларды тез іске қосуға болады, деп жазады The Wall Street Journal. Goldman Sachs талдауына сәйкес бұрынғы жеткізілім шоктары кезінде бұл екі өндіруші жоғалған мұнайдың 80%-ын алты ай ішінде алмастыра алған.
Сонымен қатар, Сауд Арабиясының қысымымен ОПЕК+ елдері мамыр, маусым және шілде айларында жоспарланғаннан да үлкен көлемде жеткізілімдерді арттыруды үш рет жариялады, соның арқасында өндіріс тәулігіне 1,37 млн баррельге ұлғаяды. ING шикізат нарығы стратегиясының директоры Уоррен Пэттерсон Израиль-Иран соғысы басталғанға дейін-ақ ОПЕК+ бұл межемен тоқтамай, жоспарланған 2,2 млн баррельді III тоқсан соңына дейін, бастапқы жоспардан 12 ай бұрын нарыққа қайтарады деп болжаған.
ING-тің соңғы есебінде, жеткізілімде кез келген іркілістер болған жағдайда ОПЕК өндірісті одан да тез арттыра алатыны және бұл үшін картельде 5 млн баррель тәуліктік бос қуат бар екені айтылған.
Баға күрт өскен қазіргі жағдай АҚШ-тағы тақтатас мұнай өндірушілеріне де күтпеген үзіліс берді, олар көктемде бағалар $70-тан төмен түскеннен кейін бұрғылау көлемін азайта бастаған еді.
Егер дағдарыс экспортты бұзбаса, «2025 жылы мұнай нарығы ОПЕК+ елдерінің өндірісті арттыруы мен сұраныстың бәсеңдеуінің арқасында жеткілікті түрде қамтамасыз етіледі», — делінген Халықаралық энергетикалық агенттіктің айлық есебінде. Артық ұсыныстың артуының нақты белгісі — ақпаннан сәуірге дейін ай сайын орта есеппен 30 млн баррельге, ал мамырда алдын ала бағалау бойынша 93 млн баррельге артқан коммерциялық мұнай қорлары.
МЭА-ның 2030 жылға дейінгі орта мерзімді болжамына сәйкес, Қытайда соңғы он жылда тәулігіне 6 млн баррельге өскен сұраныс (әлемдік өсімнің 60%) 2027 жылы шегіне жетеді. CNPC қытайлық мемлекеттік компаниясы бұл биылдың өзінде жүзеге асады деп болжайды. МЭА талдауынша, онжылдықтың соңына қарай электромобильдердің таралуы әлемдік сұранысты тәулігіне 5,4 млн баррельге дейін азайтады.
Сонымен қатар, Бразилия, Канада және Гайанада өндіріс өсуін жалғастырады.
Соңғы жылдары мұнай нарығында жалпы төмендеу тренді байқалды, бұл 2023 жылғы қыркүйектегі $97-ден басталған бірінен кейін бірі төмендеп отырған бес баға шегінен көрінеді. Қазір, баға $80-ға жақындаған сайын, бұл трендтің тұрақтылығы күмән тудыра бастады, ал геосаяси оқиғалар әсерінен секіріс болған жағдайда оның бұзылу ықтималдығы жоғары, деп көрсеткен Триси.
