Жаңа құбыжық: Уолл-стрит болжау нарығының қарқынды өсуіне қалай бейімделіп жатыр

Соңғы екі жылда Polymarket пен Kalshi жетекшілік ететін болжау нарықтарындағы орташа айлық сауда көлемдері 80 есе өсті. Уолл-стрит фирмалары болжау нарықтарымен жұмыс істеу үшін трейдерлерді жалдай бастады. Саланың қарқынды өсуіне сын айтатындар оның жабық ақпаратқа ие адамдарға инсайдерлік саудадан пайда табуға оңай мүмкіндік беретінін айтады. Қорғаушылар мұндай платформалар нарықтың негізгі функциясын атқаратынын, яғни белгілі бір оқиғаны әділ бағалауға мүмкіндік беретінін алға тартады.

3 қаңтарда АҚШ Президенті Дональд Трамп америкалық арнайы күштердің Венесуэла Президенті Николас Мадуроны қамауға алғанын жариялағанға бірнеше сағат бұрын Polymarket платформасындағы белгісіз трейдер айдың соңына дейін венесуэлалық диктатор биліктен алынып тасталатынына 32 000 доллар ставка жасады. Нәтижесінде ол өз ставкасынан 400 000 доллардан астам пайда тапты.

Politico хабарлауынша трейдер Венесуэладағы АҚШ әскери операциясына бір ғана ставка жасамас бұрын небәрі бірнеше күн бұрын ғана есепшот ашқан. Ол ставканы рейд түнінде жасаған. «Жаңа есепшот, дәл уақытталған сауда және үлкен пайданы ескере отырып, айқын сұрақ туындайды: рейд туралы ішкі ақпарат негізінде біреу байып кеткен жоқ па?» – деп жазады басылым.

Polymarket пен Kalshi платформасы болжау нарығындағы негізгі ойыншылар болып табылады, мұнда кез келген адам әртүрлі оқиғаларға бәс тігуге болады. Оларға спорттық жарыстардың нәтижелері, сайлаулар, Тейлор Свифттің жаңа альбомы Spotify-да бірінші орын алады ма (немесе ол онда болашақ күйеуін атап өтеді ме), белгілі бір фильм Оскар жеңеді ме, Осы айда Чикагода 30 см қар жауа ма, келесі АҚШ президенті немесе Нью-Йорк мэрі кім болатыны. Polymarket-тегі бәс тігулер 2025 жылғы қарашадағы Нью-Йорк сайлауларында Зохран Мамдани Эндрю Куомоны 94%-ға қарсы 6%-бен жеңетінін айқын көрсетті. Polymarket пен Kalshi сондай-ақ 2024 жылы Дональд Трамптың жеңісін болжады. Қазір, мысалы, екі платформада да Трамптың Гренландияны иеленуге қол жеткізе алатынына немесе жеткізе алмайтынына бәс тігуге болады.

Алдын ала болжау нарығы қарқынды дамып келеді. 2022 жылы оның алғашқы пионерлерінің бірі әрі сол кездегі көшбасшысы саналатын PredictIt платформасында 80 000 пайдаланушы болған. Қазір тек Kalshi-де миллиондаған пайдаланушы бар, ал компания мәліметі бойынша апталық сауда көлемі 1 миллиард доллардан асады. Жеке инвесторлар арасында танымал сауда қосымшасы Robinhood алдымен Kalshi-пен серіктес болып, қазір өзі де оқиғаларға бәс тігуді бастады.

Сыншылар болжау нарықтары сауданы ойынға айналдыратынын атап көрсетеді.

«Казинолар S&P 500 индексінен шығарылғанын, ал Robinhood қосылғанын байқамау қиын», – деді жеке инвесторларды қорғайтын Healthy Markets Association ұйымының бас атқарушы директоры Тайлер Галлаш The Wall Street Journal басылымына.

Геллаштың мәлімдемесінің екі мағынасы бар: қыркүйекте индексіне Caesars Entertainment-тің орнына Robinhood енгізілді, ол АҚШ-тағы ең ірі казино операторы.

Платформалардың өздері нарықтардағы ұзақ мерзімді үрдістің бір бөлігі екенін мәлімдейді: сауда жеке инвесторлар үшін арзандап, қолжетімді болып келеді. Қазіргі уақытта тәуекелді деп саналатын құралдар — криптовалюталардан опциондарға дейін — болашақта кәдімгі бөлшек инвестордың портфелінің құрамына кіруі мүмкін.

«Біз келесі буын инвесторларға қызмет көрсетеміз», – деді Robinhood брокерлік қызметтер директоры Стив Куирк WSJ-ге. «Біз адамдарға көбірек активтік сыныптар мен мүмкіндіктер ұсынамыз».

Кейбір штаттық билік органдары, конгресс депутаттары мен реттеушілер болжау нарықтары құмар ойын заңдарын бұзады деп есептеп, оларды сол заңдарға сәйкес келтіріп, тиісті салықтарды төлеуге міндетті деп санайды.

Алайда, Kalshi платформасы керісінше екенін дәлелдеді. Bloomberg мәліметі бойынша, АҚШ Тауарлық фьючерстерді сауда комиссиясы (CFTC) сайлау нәтижелеріне бәс тігуге тыйым салуға тырысқан, бірақ Kalshi 2024 жылы сот арқылы бұл шешімге қарсы шықты. Сот сайлау нәтижелеріне бәс тігу құмар ойын немесе заңсыз әрекет болып саналмайтынын айтып, оның заңды екенін таныды.

Бұл заңдық жеңіс болжау нарығын дамытуда нағыз бум туғызды. Осы бумның арқасында 2025 жылы Kalshi пен Polymarket компанияларының негізін қалаушылар әлемдегі ең жас өз күшімен миллиардерлерге айналды — Массачусетс технологиялық институтында компьютерлік ғылымдарды оқып, Bridgewater Associates пен Citadel Securities хедж-қорларында тағылымдамадан өткен Луана Лопес Лара және 14 жасында Құнды қағаздар және биржалар комиссиясына жаңа нарықты қалай құруға болатынын сұрап хат жазған Шейн Коплан.

Financial Times мәліметі бойынша болжау нарығындағы ай сайынғы орташа сауда көлемі 2024 жылдың басында 100 миллион доллардан аз болса, 2025 жылдың желтоқсанында 8 миллиард доллардан асты.

Саудагерлер нақты әлемде белгілі бір оқиғаның болатынына немесе болмайтынына бәс тігеді. Осы тұрғыдан алғанда, платформалар букмекерлерге ұқсас жұмыс істейді, бірақ айырмашылығы – бәс тігулер компания тарапынан қабылданбайды. Дәстүрлі қаржы нарықтарындағыдай, бәс тігулер басқа ойыншыға немесе трейдерге қарсы жасалады. Егер басқа ойыншы немесе трейдер болмаса, сауда болмайды (онлайн-казино немесе букмекерлер бәс тігулерді «өз мойнына» ала алады).

Оқиғаға арналған келісімшарттың құны $0-ден $1-ге дейін және сіз оларды кез келген санында сатып ала аласыз. Дәстүрлі биржа сияқты, платформа мәмілеге қатысушылардың ақшасын келісімшарт аяқталғанға дейін (оқиға болған немесе болмаған кезде) ұстап тұрады да, содан кейін есепшотты түйіндейді.

Баға ұсыныс пен сұранысқа байланысты анықталады: мысалы, «иә» дегенге сұраныс күшті болса, осы ставканың бағасы өседі, ал «жоқ» дегеннің бағасы төмендейді. Баға бәс тігілген оқиғаның ықтималдығын көрсетеді: егер ол 40 пенс болса, ықтималдық шамамен 40% деп бағаланады. Бұл мәнді ешкім таңдамайды — нарықтағыдай, оны сатушылар мен сатып алушылардың әрекеттері анықтайды.

Егер оқиға орын алса, дұрыс ставка жасағандар әр келісімшарт үшін 1 доллар алады, ал қате ставка жасағандар өз ақшасын жоғалтады. Мысалы, егер сіз «иә» келісімін 40 центке сатып алсаңыз және оқиға орын алса, сіз 1 доллар аласыз, яғни комиссияларды шегергенде пайдаңыз 60 цент болады, – деп түсіндіреді Bloomberg. Егер оқиға болмаса, сіз төлеген 40 центті жоғалтасыз.

Өткен жылдың екінші жартысынан бастап дәстүрлі нарық қатысушылары, тек қаржы саласындағылар ғана емес, болжау бизнесіне ерекше қызығушылық таныта бастады.

Өткен күзде Нью-Йорк қор биржасының операторы Intercontinental Exchange (ICE) Polymarket-тегі 25% үлесті 2 миллиард долларға сатып алуға шешім қабылдады. ICE атап өткендей, мұның бір себебі – болжамды нарық деректерін пайдаланып сауда стратегияларын әзірлеуді қалайтын клиенттердің сұранысы.

Kalshi CNN және CNBC медиакомпанияларымен келісімшарт қа отырып, олар әртүрлі оқиғаларға оның коэффициенттерін көрсетеді. Polymarket-тің Yahoo Finance-пен ұқсас келісімі бар.

FT жазады: Уолл-стрит компаниялары да болжамдарға белсенді түрде қызығушылық танытуда. Сауда компаниясы DRW «арнайы болжамды нарықтар бөлімін» құрып жатыр және Polymarket пен Kalshi-де «нақты уақытта бақылау және сауда жүргізу» үшін трейдер іздеуде. Опцион саудасына маманданған Susquehanna болжамды нарықтарда «дұрыс емес әділ бағаны», «қалыптан тыс мінез-құлықты» және «тиімсіздіктерді» анықтайтын трейдерлерді іздестіріп жатыр.

Криптовалюталық хедж-фонд Tyr Capital оларды қолданатын күрделі стратегияларды пайдаланатын трейдерді жалдағысы келеді.

Мұндай жаңа нарықтар арбитраждық мәмілелерге, яғни баға айырмашылығын пайдалануға көптеген мүмкіндіктер ұсынады, деді Themis Trading компаниясының құрылтайшыларының бірі Джозеф Саллучи газетке: «Ірі ойыншылар Трамптың осы елге немесе басқа елге басып кіретінін болжап, орасан зор тәуекелге бармайды; олар бір нарықты екіншісіне қарсы ойнайды».

Сарапшылар болжау нарығының айтарлықтай қауіпті екенін ескертеді.

Оны реттеуші қадағалаусыз жұмыс істеуге рұқсат беру – инсайдерлік сауда мен алдын ала сауда жасауға шақыру, дейді Fuller Treacy Money инвестициялық бюллетенінің баспагері Джон Трейси: «Бұл ауыр проблемаларға әкелетінін түсіну үшін гений болудың қажеті жоқ».

Белгісіз бір трейдердің Николас Мадуроның биліктен айырылуына бәс тігуі инсайдерлік сауданың сезімталдығын айқындады. Осы оқиғадан кейін АҚШ өкілі Ричи Торрес маңызды ақпаратқа қол жеткізетін мемлекеттік қызметкерлердің болжам нарығында инсайдерлік сауда жасауына тыйым салатын заң жобасын ұсынды.

Калши CBS-ке берген мәлімдемесінде оның ережелері лауазымды тұлғаларды қоса алғанда, инсайдерлік сауда жасауды қатаң тыйым салатынын айтты.

Нью-Йорк штаты заң шығарушылар палатасының мүшесі Клайд Ванел спорт пен саясат сияқты көптеген болжамдар бойынша сауда жасауға тыйым салуды көздейтін заң жобасын ұсынды . «Біз жаңа құбылыспен бетпе-бет келіп отырмыз», – деді ол.

Саяси стратег Кейтлин Легацки болжау нарықтары манипуляция үшін, соның ішінде саясатта және сайлауларда қолданылуы мүмкін екенін ескертеді. Қазіргі уақытта ол өкіл Хейли Стивенстің Сенатқа үміткер ретінде қатысуына көмектесіп жүр. Стевенстің жеңу мүмкіндігі 18%-ға бағаланады, бірақ Politico-ға берген сұхбатында Легацки бұл оқиғаға келісімшарт жасаған саудагерлер саны аз екенін түсіндірді: «2 500 доллар ставка қойып, мен оның жеңу мүмкіндігін 18%-дан 55%-ға дейін бір өзім-ақ арттыра аламын».

Kalshi жаңалық агенттіктерімен ынтымақтастық туралы пікір білдіріп, өзінің деректері CNN-нің репортаждарына «қуатты толықтыру» болатынын, журналистерге американдық саясаттағы оқиғаларды дәлірек жариялауға көмектесетінін айтты. Бірақ Легатский сенбейді: «Корпорациялар, жасанды интеллект, криптовалюта трейдерлері – кез келген адам осы нарыққа ақша салып, қолдағысы немесе зиян келтіргісі келген кандидаттардың мүмкіндіктерін ісіріп немесе бұрмалай алады».

Прогностикалық сауда жақтаушылары оның нарықтың негізгі функциясын — әділ бағаны табуды — жаңа тәсілмен орындауға көмектеседі деп есептейді.

«Осы нарықтардың мақсаты – ақпарат алу, сондықтан оларда сауда жасаудың жалғыз себебі – сізде қандай да бір ақпарат бар деп сенуіңіз», – деді Джордж Мэйсон университетінің экономика профессоры Роберт Хэнсон, оның зерттеулері Polymarket пен Kalshi негізін қалаушыларға шабыт берген, Forbes-ке. «Көбірек ақпаратқа ие адамдар көбірек сауда жасап, көбірек ақша табуы керек, өйткені осылайша олар сол үшін марапатталады».