«Кейбір адамдар қобалжуы мүмкін»: теңге мен қазақстандық облигацияларға инвестиция салғандардың алдында не күтіп тұр

Теңге нығайған кезең көпшіліктің күткенінен ұзаққа созылды. Ұлттық Банктің соңғы пайыздық мөлшерлемені төмендетуі кэрри-трейдтің болашағына қатысты сұрақтар тудырады, «Осы инвесторлардың көзқарасының өзгеруі ұлттық валютаға қосымша қысым көзі болуы мүмкін», – деп жазады халықаралық сауда платформасы ITS аналитика бөлімінің директоры Павел Пахомов Oninvest сайтындағы ( ) бағанында.

Келесі пайыздық мөлшерлемелер жөніндегі отырыс 4 желтоқсанда өтеді. Ал реттеуші биыл одан әрі мөлшерлемелерді төмендету болмауы мүмкін екенін айқын көрсетті. Бұл парадокс сияқты естілуі мүмкін, бірақ мен оны «бәрі жақсы, бәрі бақылауда» деген сөздермен сипаттасақ, төмендеу үрдісінің расталуы деп түсінер едім.

Шамамен 16 пайыздық бастапқы деңгейден 0,5 пайыздық пунктке төмендеу өте аз. Тіпті желтоқсанда тоқтап қалса да, мұндай біртіндеп дамып келе жатқан үрдістің шынайы аяқталғаны туралы айту әлі ерте.

Ұлттық Банк үнемі пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуге дайын екенін білдіріп келеді, бірақ сақтықпен әрекет етіп, тоқтап тұруға да дайын. Бұл тәсіл жыл бойы сақталды. Болашақта шынымен өткір төмендеуді күту қиын. Алайда келесі жылы инфляция 8 пайызға дейін төмендейді деген жоғары ықтималдық бар, және біз 14 пайыз немесе 13 пайыз деңгейін көретін боламыз.

Негізгі сценарий бойынша пайыздық мөлшерлемені төмендету теңгемен номиналданған құралдардың тартымдылығын азайтады. Теңге өз шыңына жеткендей көрінеді және әрі қарай әлсірей түсуі мүмкін. Алайда бұл әлі жүзеге аспады: нарық жағдайы қолайлы, мұнай мен уран бағасы жоғары, және қазан айының басынан бері айырбас бағамы долларға шаққанда 447–457 теңге аралығында сақталып келеді.

Шетелдік инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздардағы үлесі қазірдің өзінде 2,5 триллион теңгеден асты — бұл жергілікті нарық тұрғысынан едәуір сома (резидент еместер мемлекеттік бағалы қағаздардың шамамен 9 пайызын ұстап отыр – Oninvest). Сұраныстың күрт кері бұрылуы мен осындай ауқымда конверсияға бетбұрыс теңге үшін өте ауыр соққы болуы мүмкін.

Дегенмен, шетелдіктердің елге әкелген 5–6 миллиард доллар сомасы жаһандық тұрғыдан алғанда аса маңызды емес – тіпті спекулятивті инвесторларды ескергенде де. Осы пайданы іздеп келгендер не істеп жатқанын нақты білетін. Олар теңгемен номиналданған құралдар ұсынатын жоғары нақты кірістерге қызығушылық танытады. 2026 жылы олар қазақстандық валютаның нығаюы арқасында аса жоғары пайда тапты, бірақ бұл фактор жақын арада әлсірейді. Дегенмен, АҚШ бағалы қағаздарына қарағанда кірістіліктің 10 пайыздық айырмашылығы – үлкен мүмкіндік.

Әрбір инвестордың өз инфляция деңгейі мен өз табыс нормасы бар. Біз нақты пайыздық мөлшерлемені шамамен 6 пайыз деңгейінде көріп отырмыз, сондықтан 5–8 пайыздық табыс диапазоны туралы сенімді түрде айта аламыз. Тенге жыл ішінде 10 пайызға әлсіресе де – 14–18 пайыздық мөлшерлемелер жағдайында – бұл инвестиция әлі де шығынға ұшыратпайды. Сонымен қатар, пайыздық мөлшерлеме мен инфляция арасындағы алшақтық та бар: жыл басындағы 18 пайыз бен қазіргі 15,75 пайыз – айырмашылық шағын. Дегенмен, бұл өте жоғары мөлшерлемелер. Шын мәнінде, мөлшерлемені төмендету туралы әңгіме көп, ал нақты төмендетулер аз.

Барлық орталық банктер өз жоспарларын талқылағанда әрекет етуге мүмкіндік қалдырады; қазіргі уақытта әлемде ешкім ұзақ мерзімді болжамдар жасап жатқан жоқ. Маңызды өзгерістер болуы мүмкін жақын мерзім алыс емес. 3 қарашадан кейін, АҚШ-тың орта мерзімді сайлаулары өткен соң не болатынын көрейік. Демократтардың жеңісі – әсіресе егер олар Өкілдер палатасы мен Сенатта басымдыққа ие болса – АҚШ әкімшілігінің Иранға қатысты әрекеттерін айтарлықтай шектей алады, керісінше де солай. Ал Ормуз бұғазындағы жағдайдың кез келген өзгерісі мұнай бағасын түбегейлі өзгертуі мүмкін.

Қазақстан – тауар өндіретін ел, және тауар бағаларындағы өзгерістер теңге айырбас бағамына әсер етеді. Алайда халық тарапынан шетелдік валютаға сұраныс күрт артпаса, теңге баяу әлсірейді: біз біртіндеп өткен жылдың соңындағы деңгейге ораламыз. Сонымен бірге осы номиналды әлсіреуге қарамастан теңге салыстырмалы түрде мықты валюта болып қала береді.

Алмасу бағамы жағдайында облигация кірістілігі кіру нүктесіне байланысты – бірақ тағы да айта кетейік, тек техникалық тұрғыдан алғанда, қазіргі уақытта теңге нығаю тенденциясын сақтап отыр. Егер ол кері бұрылса, қауіпсіздік маржасы шамамен 20 пайызды құрайды – яғни доллар үшін шамамен 540–550 теңге. Қазіргі жағдайға келсек, айырбас бағамының жақын арада 500 теңгеден асу ықтималдығын көрмеймін. Егер бұл психологиялық шектен асып кетсе, кейбір адамдар қобалжуы мүмкін, бірақ бұл кеңінен таралуы екіталай.