Нарықта жарылып кетуі мүмкін көпіршік қалыптасып қойған ба, әлде әлі жоқ па екенін қалай анықтауға болады? Тексеру тізімі
Freedom сарапшылары жасанды интеллект нарығында қызып кету белгілерін байқайды, бірақ инвесторлар көпіршіктің кенеттен және ауыр жарылуынан қорықпауы керек деп есептейді.
Bank of America-ның қараша айында жүргізген сауалнамасына сәйкес, кәсіби инвесторлардың әр екіншісі жасанды интеллект саласындағы компаниялардың акцияларында көпіршік пайда болды деп есептейді. 45 пайыз респондент оны жаһандық нарықтарға ең үлкен экстремалды қауіп — яғни «тұмсық тәуекелдері» деп атады, олар апатты салдарға әкелетін өте сирек кездесетін оқиғаларды білдіреді.
Жасанды интеллект бумында классикалық көпіршікке тән кейбір белгілер бар, бірақ дотком дәуірімен салыстырғанда ол көпіршік емес, деп жазады Freedom Broker 2026 жылға арналған стратегиялық шолуында. Оның сарапшылары қазіргі жағдаймен салыстыру үшін дотком көпіршігінің белгілері бойынша тексеру тізімін құрастырды.
— Интернеттің алғашқы кезеңіндегі дот-ком компаниялары сияқты, жасанды интеллект әзірлеушілері инфрақұрылымға салынған капиталдық инвестицияларын агрессивті әрі тұрақты түрде арттырып келеді. Freedom атап өткендей, тек ірі бұлтты компанияларды (гиперскалерлерді) ескерсек, олардың жабдыққа салған инвестициялары 2025 жылдың соңына қарай ЖІӨ-нің шамамен 1,1%-ына тең болады. Тағы бір дабыл кезеңінде — 19-шы ғасырдағы АҚШ-тағы теміржол бумында — теміржол құрылысына салынған инвестициялар, әртүрлі бағалауларға сәйкес, ЖІӨ-нің 6–7%-ына дейін жеткен, деп атап өтеді сарапшылар.
Freedom талдаушыларының айтуынша, жетілу деңгейі мен өнімнің нарыққа енуі тұрғысынан жасанды интеллект бумы мен дот-ком дағдарысы да ұқсас. 2000 жылы үй шаруашылықтарының 41%-ы интернетке қосыла алса, 2025 жылғы маусымға қарай ChatGPT-ті шамамен 34% америкалықтар пайдаланған. Шолуда айтылғандай, жасанды интеллект әзірлеушілері чат-боттар саласында елеулі ілгерілеуге қол жеткізгенімен, нақты өнімдер мен қызметтерде жасанды интеллектің кеңінен қолданылуы әлі де төмен деңгейде.
— Сонымен бірге, монетизация тұрғысынан алғанда, Freedom талдаушыларының пікірінше, қазіргі жасанды интеллект бумы мен дотком көпіршігі бір-бірінен мүлдем өзгеше. 2000-жылдардың басында интернет пен оған қатысты өнімдер енді ғана пайда бола бастаған, ал қазіргі таңда жасанды интеллектті ірі компаниялар әртүрлі түрде (мысалы, жарнаманы мақсатты аудиторияға бағыттау үшін) қолдануда.
Сонымен қатар, 1999–2000 жылдары интернет-стартаптар, табыстың қарқынды өсуіне қарамастан, салыстырмалы түрде шағын және негізінен болашағы зор эмитенттер болып қалды, – деп атап өтті сарапшылар. Қазіргі таңда OpenAI мен Anthropic бірнеше жылдың ішінде табыстың экспоненциалды өсуін көрсетіп, 2026 жылдың соңына қарай АҚШ-тағы ең ірі бағдарламалық жасақтама әзірлеушілерімен бірдей сату деңгейіне жете алады, деп шолуда айтылады. Бұл автоматты түрде табыссыздық пен инвесторларға тәуелділік мәселесін шешпейді, бірақ Freedom атап өткендей, бұл жасанды интеллект көшбасшыларының өз өнімдерін 2000-жылдардағы компанияларға қарағанда сапалық тұрғыдан мүлде басқа деңгейде монетизациялай алатынын көрсетеді.
— Қарыздық қаржыландыру жағдайы да түбегейлі өзгеше — дот-ком дәуіріндегі телекоммуникациялық компаниялар мен интернет-стартаптар үшін бұл қаржыландырудың маңызды көзі болды, деп атап өтеді сарапшылар. Сонымен бірге, дот-ком көпіршігі несие алу мүмкіндігінің тарылуымен қатар келді, және нәтижесінде, басқа да факторлармен қатар, ликвидтілік тапшылығы көпіршіктің жарылуына ықпал етті. Қазіргі жағдай керісінше, ішінара ФРЖ-ның пайыздық мөлшерлемені төмендетуінің арқасында.
Freedom талдаушыларының айтуынша, қазір көпшілік технологиялық нарықтың бағалануын тым қымбат деп санайды — бұл көпіршіктің классикалық белгісі. Сонымен бірге, олар жалпы алғанда нарық пен оның ең ірі компанияларының бағалануы ғасыр басындағымен салыстырғанда айтарлықтай төмен екенін ерекше атап көрсетеді. Соңғы тоқсандарда ірі технологиялық компаниялардың бағалануы тұрақтады: талдаушылардың айтуынша, Microsoft, Meta және Amazon компанияларының болашақ P/E көрсеткіштері шамамен бес жылдық орташа көрсеткіштерге сәйкес келеді, ал Alphabet пен Apple көрсеткіштері өз диапазондарының жоғарғы шекарасына жақын.
Нәтижесі қандай?
«Біз жасанды интеллект инфрақұрылымына және жасанды интеллект компанияларына салынып жатқан қазіргі инвестициялық циклді жақын арада ауыр соққымен жарылатын көпіршік деп есептемейміз», – дейді сарапшылар. Олардың айтуынша, ең ірі жасанды интеллект әзірлеушілерінің табысының қарқынды өсуі технологияның нақты ақша әкеліп, бизнес саласына дот-ком дәуіріне қарағанда әлдеқайда терең еніп жатқанын көрсетеді.
Сонымен бірге сарапшылар жасанды интеллектуалды инвестициялардың тым белсенді болуына байланысты қызу белгілерін байқайды. Нарық осы инвестициялар «сіңіріле» бастағанда олардың әсерін сезінуі мүмкін, бірақ көпіршіктер жарылғанда әдетте болатын өткір құлдыраусыз, деп түйіндейді Freedom.
