Tesla мен SpaceX компанияларының бірігуі Маскке 110 миллиард доллардан астам пайда әкелуі мүмкін. Акционерлер үшін қандай тәуекелдер бар?

Bloomberg есептеулері бойынша Tesla мен SpaceX компанияларының бірігуі олардың негізін қалаушы Илон Масктің байлығын 110 миллиард доллардан астамға арттыруы мүмкін. Осы аптада Маск екі компанияның да бірігу мүмкіндігін зерттеп жатқанын растады. Бұл оның қазіргі таңда байлығының құрамына кірмейтін Tesla акцияларын оған беруді жеделдетеді. Сонымен қатар, егер бірігу кезінде Tesla жеткілікті жоғары бағаланса, Musk 2025 жылы мақұлданған бонустық бағдарлама аясында миллиардтаған долларлық акциялар ала алады. Tesla мен SpaceX Bloomberg-тің сұрауына жауап бермеді.

Өткен жылы Tesla компаниясы Маскке барлық шарттар орындалған жағдайда құны шамамен 1 триллион долларға жетуі мүмкін рекордтық бонустық пакет бекітті. Ол амбициялық мақсаттарға байланысты: бір миллион Optimus роботтарын және 20 миллион автокөлікті жеткізу, бір миллион роботтаксиді коммерциялық пайдалануға енгізу және компанияның нарықтық капитализациясын 2 триллионнан 8,5 триллион долларға дейін арттыру. Tesla әлі аталған белестердің ешқайсысына жете қоймады, бірақ бірігу жағдайында операциялық мақсаттар есепке алынбай қалуы мүмкін.

Бұл бақылауды өзгертуге қатысты шарттар орындалған жағдайда болады, яғни Tesla-ның қазіргі акционерлері біріктірілген компаниядағы дауыс беру құқығының 50 пайызынан кем иеленгенде. Мұндай нәтиже ықтимал, себебі SpaceX-тің бағасы Tesla-ның бағасынан шамамен үштен бірге жоғары, бірақ ақыр соңында бәрі бірігу құрылымына байланысты болады, деп жазады Bloomberg. Осы жағдайда Масктің төлемі бірігу сәтіндегі Tesla-ның бағалануына негізделіп есептеледі: 2 трлн доллар — бонустық пакеттегі нарықтық капитализация шектерінің ең төмені — ол таза құны 6 млрд доллардан асатын акцияларды алады. Tesla қазіргі уақытта шамамен 1,5 трлн долларға бағаланып отыр.

Джорджтаун университетінің доценті Джейсон Шлетцер Масктың төлемі мен Tesla-ның бағалануы арасындағы байланысқа назар аударады. «Бақылауды өзгертуге қатысты шарттардың ресми түрде қолданылатыны бірігудің құрылымына байланысты, бірақ екі компанияның да акционерлері бірігу кезінде Tesla-ның жоғары бағалануына Маск мүдделі екенін ескеруі тиіс», – дейді ол.

Маск 2025 жылғы бонустардан гөрі 2018 жылы Tesla директорлар кеңесі бекіткен пакеттен көбірек пайда табады. Ол барлық мақсаттарына жетті. Биыл Маск директорлар кеңесімен шамамен 304 миллион опционды толық бағасын төлемей-ақ рәсімдеу туралы келісімге келді: акциялардың бір бөлігі салық пен опционды жүзеге асыру шығындарын жабуға жұмсалып, ол шамамен 286 миллион акция алды. Бұл акциялар тек 2028 жылдың қаңтарында ғана Маскке беріледі – компанияда қалуға қосымша ынталандыру. Алайда егер бірігу кезінде бақылауды өзгертуге қатысты шарттар іске қосылса, акциялар дереу Масктің меншігіне өтеді. Қазіргі уақытта бұл акциялардың құны 110 миллиард доллардан асады.

Егер бірігу жүзеге асса, Маск 2025 жылы Tesla компаниясынан уәде етілген бонустардың басым бөлігін жоғалтады: олардың құны бірігу сәтіндегі компанияның бағалануына ғана байланысты болады. Сонымен қатар ол Tesla-ның дәстүрлі бизнестері – автокөліктер мен энергияны сақтау салаларына қатысты ешқандай нақты мақсаттарға ие болмайды. Сондықтан директорлар кеңесі оған жаңа пакет әзірлеуге мәжбүр болуы мүмкін, деп жазады Bloomberg. Агенттіктің бағалауы бойынша, бұл бірігу Масктің SpaceX-тегі ағымдағы екі бонустық пакетіне әсер етпейді. Олар да компанияның нарықтық капитализациясына байланысты, бірақ мақсатты деңгейлерді қайта қарастыруға болады – бұл SpaceX-тің Масктің xAI атты жасанды интеллект стартапын сатып алғаннан кейін де жасалған.

Шлетцердің ойынша, екі компания да өте ірі акция пакеттерін бұрыннан беріп қойғандықтан, Маскке арналған жаңа сыйақылар пакеттері «дайын мәміле» сияқты көрінеді. «Қосылған компанияның директорлар кеңесіне таныс аргументті тыңдауға тура келеді: жаңа өтемақы Масктың қызығушылығын жоғалтпауы үшін қажет», – деп қосты ол (Bloomberg сілтемесі бойынша).

Бұл бірігудің өзі өте нашар идея болып шығуы ықтимал, – деді Баффало университетінің профессоры Фан Гу MarketWatch-пен сұхбатында. Жақында жарық көрген *The M&A Failure Trap* атты кітапта Гу мен Нью-Йорк университетінің профессоры Барух Лев 1980 жылдан 2022 жылға дейінгі 40 000 бірігу мен сатып алу операциясын талдады. Олардың 70–75 пайызы сәтсіздікке ұшырағаны анықталды: біріктірілген компанияның нарықтық капитализациясы үш жылдан кейін компаниялар бөлек қалған жағдайдағы көрсеткіштен төмен болды. Гу мен Левтің жазуынша, Tesla мен SpaceX компанияларының бірігуі тарихтағы ең ірі M&A мәмілесі болуы мүмкін, ал ірі мәмілелерде сәтсіздікке ұшырау ықтималдығы одан да жоғары.

Қосылуды жақтаушылар Tesla мен SpaceX жасанды интеллект компанияларына айналып жатқанын атап көрсетеді. Алайда Гу автокөліктер мен энергия сақтау жүйелері әлі де Tesla бизнесінің басым бөлігін құрайтынын атап көрсетеді. «Осы екі компанияның ортақ жағы – синергиясы күмәнді жасанды интеллектке қатысты жобалар жиынтығы», – дейді ол.

Ақырында, осы аптада SpaceX нарықтық күтулерден айтарлықтай асып түскен өсімді көрсетті, ал Tesla-ның табысы өзгеріссіз қалды. «Егер осы екі компания бірігіп кетсе, өсімі баяу Tesla автокөлік бизнесі біріктірілген компанияның жалпы өсім қарқынын төмендетеді», – деді Гу.