«Құтқаруға тым үлкен»: Нобель сыйлығының лауреаты Францияның тудыратын Еуропадағы дағдарыс қаупі туралы ескертеді

Францияның қарыз мәселелері бүкіл еуроаймақта дағдарыс тудырып, Еуропалық бірлікті қауіпке ұшыратуы мүмкін, – деп жазады Нобель сыйлығының лауреаты, экономист Пол Кругман өзінің Substack блогында. Ол тіпті Еуропалық Орталық Банк (ЕОБ) Францияны қарыз дағдарысынан құтқара алмауы мүмкіндігін жоққа шығармайды. Дефолттың алдын алу үшін ауқымды қаржылық көмек қажет, бірақ еуроаймақтағы басқа елдер оны беруден бас тартуы мүмкін.

Нарық қазіргі уақытта келесі бес жылда Францияның дефолтына ұшырау ықтималдығын 1,2 пайыз деп бағалайды, – деп жазады Кругман. Жеке өзі ол бұл бағаны тым төмен деп санайды. Егер солай болса, оқиғалар 2009–2012 жылдардағы қарыз дағдарысы үлгісінде өрбиді, ол Грекияға, Португалияға, Испанияға және Италияға әсер еткен еді, – деп жазады.

«Алдымен инвесторлар еуроаймақ елдері шығарған облигацияларды сатып алуды тоқтатады, және үкімет пайыз бен негізгі соманы төлеуге ақшасы болмағандықтан дефолтқа ұшырауы мүмкін», – деп түсіндіреді экономист. «Дефолтқа деген қорқыныш капиталдың ағып кетуін одан әрі күшейтеді, бұл алаңдаушылықты арттырып, пайыздық мөлшерлемелерді көтереді, ал зиянды шеңбер одан әрі қатаңдай түседі».

2009–2012 жылдардағы дағдарыс кезінде Еуропалық орталық банк нарықтардағы дүрбелеңді тоқтата алды, бірақ Кругман бұл тәжірибені Франция жағдайында қайталауға болатынына күмән келтіреді. Біріншіден, Франция – еуроаймақтың екінші ірі экономикасы, сондықтан оны қолдау үшін зор ресурстар қажет. Екіншіден, алдыңғы дағдарыс кезінде қиындыққа ұшыраған елдер шығындарды қысқартса, француз саясаткерлері әлі осындай шараларға келісе алмай отыр. Сондықтан экономист басқа еуроаймақ елдері, әсіресе Германия, көмек көрсетуге қарсы шығуы мүмкін деп есептейді.

Кругманның айтуынша, Франция, бәлкім, «құлауы мүмкін емес» деген шектен «құтқаруға тым үлкен» деген шекке өтіп кеткен болуы мүмкін.

«Францияның қазіргі жағдайы – аса алаңдаушылық тудыратын мәселе. Сонымен қатар, бұл тек Францияға ғана қатысты емес: елдің еуроаймаққа мүше болуы Еуропалық бірлікті әлсіретуі мүмкін жарылыс қаупі бар қарыз дағдарысын тудыруы мүмкін», – деп жазды ол.

Кругман зейнетақы шығындарының жоғары болуын Францияның бюджеттік проблемаларының негізгі себептерінің бірі деп санайды. Елдің халқы қартайып келеді, ал француздар Батыс Еуропаның басқа елдеріндегі адамдарға қарағанда ертерек – 62 жас 9 айда зейнетке шығады. Эммануэль Макрон зейнеткерлік жасты 64 жасқа көтеруді жоспарлаған, бірақ оң және сол жақтағы партиялардың қарсылығына байланысты реформа 2027 жылғы президенттік сайлауға дейін тоқтатылды. Кругманның айтуынша, зейнетақы шығындарының жоғары болуы билікті бюджеттің басқа бағыттарында, соның ішінде білім беру саласында үнемдеуге мәжбүрлеп отыр.

«Шын мәнінде, Франция қарт азаматтарына басқа барлық адамдардың есебінен алып субсидиялар төлеп отыр. Ел көлеміндегі жаппай студенттер наразылық акцияларының болуы таңғалатын жайт емес», – деп жазды ол.

Кругманның мәлімдемесі Франция мемлекеттік облигацияларының бірнеше ай бойы сатылу толқынынан кейін айтылды. Бастапқыда инвесторлар инфляцияның жаңа толқынынан қорықты; кейіннен өсіп келе жатқан бюджет тапшылығы мен саяси бөлінушілік алаңдаушылық тудырды. Сату науқаны нәтижесінде он жылдық француз облигациялары бойынша кірістілік 2002 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жетті, ал салыстырмалы неміс облигацияларының кірістілігіне қатысты спред — инвесторлардың сенімінің негізгі көрсеткіші — 2011–2012 жылдардағы қарыз дағдарысы кезінде соңғы рет тіркелген деңгейге дейін өсті.

Францияның мемлекеттік қарызы 3,6 триллион еуроға жетті, бұл ЖІӨ-нің 119 пайызына тең — еуро енгізілгеннен бері ең жоғары көрсеткіш. Премьер-министр Себастьян Лекорнюдің үкіметі 2027 жылға арналған бюджетті бекітуге тырысуда, онда дефицитті 43 миллиард еуроға қысқарту көзделген. Алайда бюджет тапшылығын азайту әрекеттері қоғамдық наразылыққа тап болуда — Францияда шығындарды қысқартуға қарсы жаппай наразылық акциялары жалғасуда.